Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.
148. saioan, 2025eko azaroaren 24an zendutako Jimmy Cliff reggae kantari jamaikarraren omenezko saioa osatu dugu.

Mundu mailako ospea izan zuen lehenetariko musikari jamaikarra izan zen Jimmy Cliff, reggae musika ezagutzera eman zuena. 81 urte zituela zendu da.

Ahots eztitsua zuen, lausengaria, eta arimaz beteriko kantaera. Benetako rude boya izana zen gaztetan, eta arrakasta itzela izan zuen “The Harder They Came” filmeko soinu bandarekin, antzezle lanetan ere izan zuen filma. Guztira 30 inguru estudioko disko plalaratu zituen, eta EHZ festibalean kantatu zuen 2013an.

Toots Hibbertekin batera ska eta reggae soinuen aitzindari izandako musikaria Saint James-en jaio zen 1944ko uztailaren 30ean, eta James Chambers zuen benetako izena. Elizkoia ei zuen aita, eta oso musikazalea zenez, txiki txikitatik jarri zuen arreta gospel eleizkizunetan, baita irratian entzuten zituen artista estatubatuarrengan ere, beraiengandik ikasteko asmoz: Little Richard, Sam Cooke, Ray Charles edo, Urpeko Bonbardan entzun dugun

 Derrick Morgan.

Jimmy Cliff izan zen Leslie Kong disko etxe bat irekitzera bultzatu zuena, Kingstonen, gerora jamaikar musika mundura zabaltzeko gakoetako bat izango zena. Elkarrekin plazaratutako lehen singlea da “Hurricane Hattie”.  60ko hamarkada zen, eta jamaikarrak Britainia Handian igaro zuen denboraldi bat. Urteetara, zera esan zuen garai haiei buruz: “Londres hiri zakurra da, ez dut inon arrazakeria ezagutu han bezala”.

Disko etxe sortu berriak Maytals eta Wailers taldeak emango zituen ezagutzera geroxeago, eta Desmond Dekkerren lanez aparte, Peter Tosh eta Bob Marleyren lehen singleak ere argitaratu zituen. Azken hau, Bob Marley, Jimmy Cliffek aurkeztu omen zion Leslie Kong ekoizleari. “Antzeko asmo, izpiritu eta pentsaera iraultzailea genuen -esan zuen Jimmy Cliffek Bob Marleyri buruz- baina ni bakarti samarra naiz eta berak jendea maite zuen. Horrexegatik zuen ontasun eta txarkeria guztiak erakartzeko gaitasuna”.

Island disko etxearekin 1967an egin zuen Cliffek debuta, “Hard Road to Travel” lanarekin, eta bi urte geroago argitaratu zuen “Wonderful World, Beautiful People”, 1972ko “The Harder they Come”diskoarekin batera -izen bereko jamaikar filmaren soinu banda- mundu mailako ospea ekarri ziona.

Island utzi eta EMIrekin sinatu ostean, 70 eta 80ko hamarkadetan, urtero lan berri bat plazaratu zuen jamaikarrak. 70eko hamarkada erdialdera, gainera, Afrikara jo zuen, bere antzinako arbasoen izpiritualitatera hurbiltzeko asmoz. Eta islamera bihurtu zen bertan, kristautasunetik islamera, apenas hartu baitzuen parte rastafari mugimenduan.

Jimmy Cliffen omenezko saioan, bere ahotsa ez ezik, entzun ditugu berarekin zerikusia izan zuten beste zenbait artistena ere: Berak arrakasta handiz bertsionatu zuen Johnny Nash estatubatuarraren “I Can See Clearly Now” jatorrizko bertsioan entzun dugu; Jimmy Cliffen bi kantu Desmond Dekker eta Bruce Springsteen izarren ahotsetan, “You Can Get It If You Want” eta “Trapped”; Cat Stevensen “Wild World” Jimmy Cliffen bertsioan eta, bukatzeko, berriro jamaikarra bera, The Clash taldeko Joe Strummer musikariarekin batera emandako “Over the Border” kantuan.

Itxaropen eta batasun mezuak

60ko hamarkadatik gaur egunera arte, 1967ko “Hard Road” lehen diskotik 2022ko “Refugees” azkenekora -jarri arreta izenburuetan-, estudioko 30 disko inguru plazaratu zituen Jimmy Cliffek, eta bi Grammy sari eskuratu, zazpitan izendatua egon ostean; 1985eko “Cliff Hanger” lanarekin lehena, eta 2012ko “Rebirth” lanarekin azkena.

Gizon maitatua zen musika munduan, eta makina bat elkarlan egin zituen, Rolling Stones taldeko Keith Richardesekin edo The Police taldeko Stingekin, berbarako. Baita Kool & the Gang, Elvis Costello, Annie Lennox, Paul Simon, The Clash taldeko Joe Strummer edo Rancid taldeko Tim Armstrongekin ere. Eta bere kantuen bertsioak egin dituzte, arestian aipatutako Bruce Springsteenek, Willie Nelsonek, Cherrek, New Orderrek eta Fiona Applek. 

Musikalki baikorra zen Jimmy Cliff, eta munduan zehar zale andana erakarri ditu, bogan den gorroto aroari itxaropen eta batasun mezuarekin erantzunez.

Toots & the Maytalseko kantari Toots Hibbert zendu zenean, Jimmy Cliffek beretzako ere aproposak diren hitzak eskeini zizkion lagunminari. “Gizon sinesdunak garen aldetik, norbait joatean ez dugu esaten hil denik, gainditu edo hedatu egin dela baino, hau da, transzenditu egin duela, izatearen beste aldera igaro eta arimak aurrera egiten jarrai dezan”.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa. 147. saioan, Jon Mirande zenaren olerki musikatuak dakartzagu, jaio zeneko mendeurrenean.

1925eko azaroaren 10ean jaio zen Jon Mirande Aiphasorho Parisen, orain ehun urte. Lanera bertara joandako zuberoar familia bateko kidea zen, eta gurasoek hasieran frantsesez apenas zekiten arren, ez zuen euskara izan ama hizkuntza. 

Lanbidez itzultzailea izan zen gizonak 20 urte inguru zituela hartu zuen euskara ikasteko erabakia, baita gauzatu ere -eleanitza zen, zinez-. Aurrerantzean zubereraz mintzatuko zen gurasoekin. Euskaltzain izateari izkin egin zion, baina euskara batuaren defendatzaile nagusienetakoa izan genuen.

1954an idatzi zuen bere nobela bakarra, “Haur besoetakoa”, kasik hiru hamarkada geroago plazaratuko zena, baina poesia landu zuen batez ere, paganismoa, sexua eta bortizkeria gai hartuta, jarrera nihilistaz. Eta asko dira bere olerkiak musikatu dituzten euskal musikariak. Urpeko Bonbardan aurkeztu ditugu batzuk.

Xabier Erkizia soinu artistak zuberoarraren hitzekin egitasmo berezi bat aurkeztu zuen, Elena Setien donostiar kantariarekin eta Grande Days taldearekin batera, "Mirande" (Forbidden Colours, 2020), sei olerki musikatu zizkion Ep-a: "Zergatik", "Igelak", "Eder bati", Eresi", "Jauregi hotzean" eta "Maitarzun". Azken honekin abiatu dugu saioa, eta gainontzeko olerki guzti-guztiak entzun ditugu gero, Elena Setienen ahotsean ez bada ere.

Azken Adarra Saria jaso duen Antton Valverde jaunak Miranderen bi olerki musikatu zituen "Larogeitamazazpi"diskoan (Elkar, 1997), aipagai izan dugun "Maitarzun" eta guk hautatu dugun "Ametsetariak"; eta Imanol Larzabalzenak, bere aldetik, greziar kutsua erantsi zion Georges Moustaki handiarekin batera kantatu zuen "Zergatik" olerkiari: "Zergatik ikasi ahaztekotz ikasiak oro?" ("Hori bera da denen ixtoria", Elkar 1996).

Jon Miranderen poemei arreta berezia jarri dietenen artean dago Oskorri bizkaitar taldea. Natxo de Felipek "Igelak", "Eresi" eta "Kattalin" kantatu zituen, azken hau "Hau hermosurie!" diskoan plazaratua (Elkar, 1984), baita zuzeneko bertsioan ere, 25 urteko bilduman.

Rock doinuetara etorrita, Miranderekin antzekotasunak dituen Niko Etxart aitzindariak -zuberoarra izan arren, Parisen eman zuen haurtzaroa- "Eresi" eta "Ortziren ttunttuna" kantatu zituen "Tumatxa" gogoangarrian (Elkar, 1983).  Geroxeagoko punk eztandak ere ez zuen ahaztu Jon Mirande. Hertzainak taldeak "Eder bati" musikatu zuen "Hau dena aldatu nahi nuke" bigarren lan luzean (Soñua, 1984), eta hauek bezala arabarra zen Danba taldeak "Eresi", "Plataforman" debut diskoan (Tsunami, 1989): "Itzalik ez, baikor, ez herabe".

Fiachras folk punk taldeak ez zuen zuberoarraren olerkirik musikatu, baina "Jon Miranderen kanta" ondu zuen "Hiltzera goaz" lanean (Bonberenea Ekintzak, 2010).

Saioa bukatzeko, bi ahots berezi izan ditugu Miranderen olerkiak ahotan hartu dituztenak. Batetik Beñat Achiary baxe nafarrarena, Pedro Soler frantziar flamenko gitarra jolearekin batera plazaratu zuen "Pres du coeur sauvage" diskoan (Al Sur, 2000) "Jauregi hotzean" abestu baitzuen -kantatua zuen "Igelak" ere, "Arranoak" lanean (Ocora-Radio France, 1988)-; eta bestetik, Maddi Oihenart barkoxetarrarena, Josetxo Goia-Aribe saxofoi jole bikainarekin batera argitaratu zuen "Ilhargi-Min" diskoan (Metak, 2003) "Igelak" kantatu zuen-eta.

Eta gainera, harribitxi bat ere badakargu, Josu Martinez zinemagileak aurkitu eta Joserra Senperena piano joleak musikatutako poema argitaratu gabea.

2024an "Mirande, film bat egiteko zirriborroa" dokumentala aurkeztu zuen Josu Martinez bilbotarrak -sarean dago ikusgai, Kanalduden-. Eta Olaso Dorrea Fundazioko artxiboetan, Parisen jaiotako zuberoarrak Telesfono Monzoni bidalitako gutun batean, poema argitaratu gabe bat aurkitu zuen.

Aipatu dokumentalak Joserra Senperena izan zuen musikaren arduraduna, eta honek, urtebete geroago, poema musikatu zuen Jurgi Ekiza baionarrak lagunduta: "Udazkeneko artsalde baten oroipena".

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa. 143. saioan, jazz latinoaren erraldoi bati egin diogu gorazarre, Eddie Palmieri piano joleari.

Karibear musikari eta latin jazzari egindako ekarpenagatik, legenda bat da New Yorken jaiotako Eddie Palmieri puertoricoarra, La Perfecta orkestraren sortzailea. 2025eko abuztuaren 6an hil zen gizona, 88 urte zituela, 2.500 zuzeneko jo eta 30 diskotik gora plazaratuta.

1961ean bere talde propioa eratu zuen, baina aurretik makina bat orkestratan jo zuen Palmierik, Tito Rodriguezenean, berbarako. Lehen lerroan lau tronpeta jole zituzten talde klasiko kubatarrak zituen gustuko, baina garestiak zirela-eta, tronboiz josi zuen bere taldea, eta honek ezaugarritu zuen beraien soinua, ordura artekoa baino urratzaileagoa, sugarragoa. Ismael Quintana zuen kantaria La Perfecta izendatu zuten estreinako orkestra hark. Aurki egin ziren ezagun.

60k0 hamarkadan, egun jazzaren maisutzat aitortzen den gizonak lan gogoangarri batzuk argitaratu zituen jazz musika eginez, Cal Tjader bibrafono jolearekin lehenengo -1966ko “El sonido nuevo” eta urte bete geroagoko “Bamboleate”-, eta bakarka gero, 19868ko “Champagne” diskoan.

Aintzinarotik datozen patroi erritmiko konplexuak jotzen zituen pianoan, musika afrokubatarra, baina berak aitortu zuenez, dantza zaleen zoritxarrerako, eta soinu propio baten bila, haratago hedatu gura izan zuen bere jotzeko modua, eta jazz musikan murgildu zen buru belarri. Etorria Herbie Hancock, McCoy Tyner eta Thelonius Monk maisuengandik jaso zuen piano joleak.

70eko hamarkada hasieran “Vamonos pa´l monte” plazaratu zuen, eta 1974an “The Sun of Latin music”, kritikarien esanetan Palmieriren diskorik onena, eta lehen Grammy Saria ekarri ziona, musikari latino batek eskuratu zuen lehena -etorriko ziren gehiago ere-. Hamarkada horretan, gainera, puertorikoar etorkinez beterik ziren estatubatuar gartzelak, eta nuyoricans-en kontrako aurreritziei aurre eginez, Sing Singeko presondegian ere jo zuen zuzenean.

80ko hamarkada, musika zaleak beste bide bat hartu zutela-eta, erretiratu samar pasa zuen Puerto Ricon, baina 90eko hamarkadan itzuli eta La Perfecta II jarri zuen martxan. Gizona Donostiako Jazzaldian ere izan zen, 2003an, Tito Puenteren omenezko kontzertuaren gidari lanetan. 2018ko “Mi luz mayor” du, lau urte aurretik zendutako Iraida emaztearen omenezkoa.

Eddie Palmierik zuen New Yorken taupaka dabilen karibear musikaren giltza, Cesar Miguel Rondon venezuelar kazetariaren aburuz. Eta musikagintzan utzi duen arrastoaren adibide, bi elkarlan aipatuko ditugu. Karibear musika jorratuz Ile herrikidearekin egindakoa bata -Ileana Mercedes Cabra Joglar, Calle 13rekin ezagun egindakoa-, eta jazz musika jorratuz Christian McBride kontrabaxu jolearekin egindakoa bestea.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa. 143. saioan, Jazzaldira begira jarri gara, eta bertan joko duten musikariek pop kantu ezagunei egin dizkieten bertsioak dakartzagu saiora.

Donostiako Jazzaldiak jaialdi ugari gordetzen ditu bere barnean, lehendik ere esana dugunez: egunekoa eta gauekoa, haurrentzako eta helduentzako antolatua, doanekoa eta ordainpekoa, jazz musikari eta gainontzekoei erreparatzen diona… horrexegatik dugu hain gustuko.

Gaur gurean, eta zerbait ezberdina egitearren, 60. edizioan parte hartuko duten musikari batzuk pop kantu ezagunei egin dizkieten berrirakurketak hautatu ditugu saioa osatzeko. Bederatzi kantu, eta beste horrendeste gizon -bi abesti emakumeek kantatzen badituzte ere-; gehienak piano joleak.

Aurtengo jaialdian parte hartuko duten musikarietako asko lehendik ere igaro izan dira Donostiatik azken urteetan. Horixe da Jazzaldiari egin diezaiokegun kritika nagusia, baina, kasu lagun! Jazz musikaz mintzo gara, eta musikariak betikoak izan daitezkeen arren, egitasmoak beti dira ezberdinak. 

Iñaki Salvador piano joleak, inoiz Jazzaldian gehien jo duen musikariak -donostiarra da, ez alferrik-, “Dichosos Tributos” du aurten aurkezgai, Marco Mezquidarekin batera eta Chillida Lekun. Guk Mikel Laboa zenaren “Hegazti errariak” kantuan entzungo dugu, ahotsean Garbiñe Insausti lagun duela, maisu handiaren taldekide izan baitzen hamarkada luzez.

Marco Mezquida menorkarrak, Iñaki Salvadorrekin batera joko duen egitasmoaz aparte, Trinitate Plazan joko du aurten, Chicuelo gitarra jole flamenkoarekin batera. Guk kantu herrikoi bat berrirakurtzen entzungo dugu, Silvia Perez Cruzek kantatuko duen “La llorona”, sustraiak latinoamerikar folklorean dituen abestia. Eta bide beretik, Tom Waitsek “Bella Ciao” kantatuko du Marc Ribot gitarra jolea lagun duela, italiar partisanoen ereserki antifaxista. Ribotek hiru proposamen dakartza aurtengo jaialdira: bakarka joko du San Telmo Museoan, Ceramic Dog hirukotean Victoria Eugenian eta Hurry Red Telephone laukotean Trinitate plazan. Aurten Donostia Jazzaldia Saria jasoko du Marc Ribotek, Dee Dee Bridgewater eta Bill Brufordek bezala.

Bigarren urtez jarraian Trinitate plaza zapalduko duen Brad Mehldau piano jole apartak Oasistaldearen “Wonderwall” ezaguna berrirakurria du zuzenean, hirukotean, eta Lew Tabackin eskarmentu handiko flauta eta saxofoi joleak Joni Mitchell kanadarraren “Blue Motel Room”. Bi zuzeneko ditu aurtengo jaialdian, Chillida Lekun bata, eta Musikenen bestea. Baptiste Trotignon eta Bojan Z piano joleek bakarkako kontzertu bana dute San Telmo Museoko matinaletan, eta elkarrekin joko dute Kursaal inguruko terrazetan, Pianoforte egitasmoarekin. Bi erraldoiri egindako bertsio bana entzungo diegu saioan, bikainak biak ala biak; The Beatles taldearen “Drive My Car” joko du lehenak, eta David Bowie zenaren “Ashes to Ashes” bigarrenak.

Bukatzeko, Kursaalean ordainpeko kontzertua eta Zurriola hondartzan doanekoa joko duen Jamie Cullum bizia, jaialdiaren aspaldiko laguna hau ere, Rihanna kantariaren “Don´t Stop the Music”ezaguna jotzen entzungo dugu, eta Kurt Elling, berriro Trinitate plaza zapalduko duen kantaria -Marc Ribot eta Lew Tabackinekin batera gaurko hautaketan piano jotzailea ez den bakarra- U2 irlandarren “Where the Streets Have No Name” abesten.

Orainkari albistari aldizkari digital, 

uneoro aldatzen den blog gune leihoa, 

iritzia, eztabaida eta mila bisita, 

zuzeulari, gugeulari ta hasi saioa... 

Zeurekin eta zeurea, 

kazetaritza librea, 

agora sano askea, 

partaidetza du xedea, 

euskeraz... 

izan zuzeu! 

Sinadura, salabardo, eztabaidagunea, 

errezeta, podcast eta txiorik onena, 

buruari bueltaka, mundua, euskalherria, 

literatur, filosofi, gaztea saria. 

Orotarik euskalduna, 

iritzi salda forua, 

argia eta iluna, 

garenaren ispilua, 

larrosa eta asuna, 

euskeraz... 

izan zuzeu! 

Orainkari albistari aldizkari digital, 

uneoro aldatzen den blog gune leihoa, 

iritzia, eztabaida eta mila bisita, 

zuzeulari, gugeulari ta hasi saioa... 

Zeurekin eta zeurea, 

kazetaritza librea, 

agora sano askea, 

partaidetza du xedea, 

euskeraz... 

izan zuzeu! 

Sinadura, salabardo, eztabaidagunea, 

errezeta, podcast eta txiorik onena, 

buruari bueltaka, mundua, euskalherria, 

literatur, filosofi, gaztea saria. 

Orotarik euskalduna, 

iritzi salda forua, 

argia eta iluna, 

garenaren ispilua, 

larrosa eta asuna, 

euskeraz... 

izan zuzeu! 

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa. 140. saioan,  iazko folk diskorik bikainenetako batzuk dakartzagu.

Herri Musikak, jazza bezala, baztertu samar daudela irizten diogu Urpeko Bonbardan, pop, elektronika edo rock musika anglosaxoiarekin zein erritmo urbano latinoekin alderatuta, eta beraz, 2024ko folk diskorik bikainetako batzuk ezagutzera eman gura ditugu.

Amerikan sartu irten bat eginda, Europa eta Afrikako doinuak entzun ditugu, batez ere, saio honetan. Brasildarra da Fabiano do Nascimento gitarra jolea, eta estatubatuarra Sam Gendel saxofoi jolea; elkarrekin “The Room” ondu berri dutenak, bossa aireak dituen lana.

Portugaldarra da Lina, iaz XVI. mendeko Luis Vaz de Camoes poetaren idatzietan sakondu gura izan zuena -portugaldar letretako idazle nagusienetako bat-, eta bere olerkiak fadoetara bikain egokitzen zirela ikusi zuena -hautatu dugun “O Que Temo E Que Desejo” kantuan Rodrigo Cuevasen laguntza izan du-. Espainiar dira, beraien aldetik, Diego Amador piano jole eta kantautorea eta Jose Maria Bandera gitarrista eta Paco de Lucía zenaren iloba. Elkarrekin “Paqueando” plazaratu dute, flamenko maisua omentzen duena, bere heriotzaren 10. urtemuga bete denean. Joosse Keskitalo finlandiar lakuen lurraldetik dator Mystic Revelation of Teppo Repo taldearekin batera; “Izarrak beraien tokietara itzultzen dira” ondu berri dute, hitz onirikoekin jositakoa -Ingriako artzainen txirula jotzen zuen maisua zen Teppo Repo-.

Pascal Danaë (gitarra, dobro eta ahotsa), Rafgee (sausafoia) eta Baptiste Brondy (bateria) musikariek Degres taldea osatzen dute, “Promis le Ciel” frantziar karibean dirauen kolonialismoaren kontra abesten dutenak, malenkoniatsuki. Eta Antonis Antoniou txiprearrak gidatutako Buzz´ Ayaz egitasmoak Anatoliara garamatza, mediterranear psikodelia eta blues hipnotiko samarra baliatuta.

“Even the Forest Hums” bildumak ukrainar ahaireak jasotzen ditu, 12971tik 1996ra bitartekoak, aro sobietarraren bukaerarekin bat egiten dutenak eta ukrainar musikaren aberastasunaren isla direnak.

Gainontzeko ahaireak afrikar erritmoetan dantzatzen dira.

Carmen Rizzo eskarmentu handiko estatubatuar artista eta ekoizleak arabieraz idazten duen Meriem Ben Amor kantari tuneztar kanadiarrarekin batera osatzen du Didon bikotea. “Malak” dute lan berria (aingeruak). Aziza Brahim sahararrak bosgarren lan luzea du “Mawja” (hasanieraz olatua esan gura du); eta Dobet Gnahore boli kostarrak zazpigarren lan luzea du “Zouzou”, harrotasuna eta argitasuna dakarrena. Pendo eta Lea Zawose wogogoak dira -Tanzaniako herri bantua-, eta tradizioz gizonezkoek bete duten tokia hartu dute Zawose Queens eratu eta “Maisha” lanarekin debuta eginda. Bukatzeko, afrikarra da Ibibio Sound Machine kolektiboa ere, Londres hiritik datorren arren bihotz nigeriarra baitu. Iazkoa dute “Pull the Rope”.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa. 139. saioan, emakumeek egindako 2024ko jazz diskorik onenetako batzuk ezagutu ditugu.

Emakumeek azken urtean egindako jazz disko azpimarragarrienetako batzuk dakartzagu gaurkoan Urpeko Bonbardara, lan berritzaile eta zirraragarriak, oso molde ezberdinetan emandakoak. Eta hasi, hego korear baten orkestrarekin hasi gara, Jihye Lee konposatzailearena, ausarta eta irudimen handikoa.

Eskarmentu handiko kantaria da Elaine Delmar, 85 urte dituen honetan oso kuttun dituen kantuen bilduma dakarrena, “Speak Low” diskoan. Jamaikar jatorria duen britainiarra da bera, Zara McFarlane bezala. Azken honek Sarah Vaughani gorazarre egiten dion diskoa plazaratu berri du, eta bertsio bat entzungo diogu, Marvin Gaye handiaren “Inner City Blues”. Eta berrirakurketak aipatzen hasita, Esperanza Spalding eta Milton Nascimento bikoteari entzun diogu beste bat, The Beatlesen “A Day in the Life”, baxu jole estatubatuarrak eta kantari brasildarrak elkarrekin egindako diskotik.

Esperanza Spalding bezala, estatubatuarra eta baxu jolea da Michelle Lynn Johnson ere, goitizen artistikoa Meshell Ndegeocello badu ere, suajilieraz “txori bat bezain aske” esan gura ei duena. Baita Mellinda Sullivan tap dantzaria ere; Larri Goldings teklatu joleak “Big Foot” diskoan sortu dituen kantuei perkusioak oinekin egin dizkiona, dantzan egin bitartean!

Aparte, Amerikarrak dira Patricia Brennan mexikar bibrafono jolea eta Melissa Aldana txiletar saxofoi jolea ere, biak ala biak Urpeko Bonbardaren aspaldiko lagunak, eta Peggy Lee txelo jole kanadairra, Open Thread laukotea sortu duena.

Europara bueltan, Elain Delmar eta Zara McFarlane baino jazz esperimentalagoa egiten duten bi izen aipatuko ditugu, bukatzeko. Batetik Rebecca Trescher klarinete jole alemaniarrarena, iaz “Character Pieces” plazaratu zuena; eta Julia Werup nujazz kantari danimarkarra bestea, Thomas Blachman perkusio jole eta bikotearekin batera “Dear Frances” plazaratu zuena iaz.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa. 138. saioan, Benito Lertxundi omendu dugu, bere 83. urtebetetze egunean (2025ko urtarrilak 6an).

Benito Lertxundik 83 urte betetzen ditu gaur, zorionak! Eta musikari batek bere herrian utzi duen ondarea neurtzeko moduetako bat ondorengo belaunaldietan izan duen oihartzunak ematen digula iritzita, gaur orioarraren 6 kanturi egindako 8 berrirakurketa entzun ditugu Urpeko Bonbardan.

Hasi eta buka, antzera egin dugu, Joxeangel Irigarayk idatzi eta 1977ko “Zuberoa/Askatasunaren semeei” disko bikoitzean plazaratu zen “Bizkaia maite” kantuaren bi jazz bertsiorekin. Bata Hibai Etxebarria gernikarrak zuzenean emana, piano-kontrabaxu-bateria hirukote klasikoan. Bestea bilbotartua dagoen Joshua Edelman estatubatuar piano joleak 2013ko “Manhattan Bilbao jazz zubia” diskorako grabatua.

“Loretxoa” kantuarenak ere -1967ko bigarren singlean plazaratua-, bi bertsio entzun ditugu. Donostialdeko Sonakay ijito taldearena bata, flamenko airean emana, eta Gatibu gernikar hirukotearena bestea, 2014ko “Euritan dantzan” diskoan dagoena.

Lain bikoteak ETBko “Tumatxak” saiorako berrirakurri zituen “Baliaren bertsoak”, azalean Orbaizetako arma ola ageri duen 1977ko “Zuberoa/Askatasunaren semeei” diskokoa hau ere. Nafarroako Aingura punk oi! taldeak iazko “Garenaren arrazoia” diskorako grabatu zuen “Itsasoari begira” –2005ean Jon Maiak zortziko handian idatzia-, Rotten XIII taldeko  Endiko Iriso kantaria ahotsetan lagun. Iseo iruindarrak 2001eko Ep-rako, Mikel Laboa, Hertzainak eta Berri Txarraken kantu banarekin batera, Benito Lertxundiren “Baldorba” hautatu zuen. Eta 1996ko “Hitaz oroit” diskoko beste kantu bat ezin bikainago berrirakurri zuen Izaki Gardenak gasteiztar taldeak, “Bihotz”.

Gogoratu, sei hamarkada luzeko ibilbide oparoa ibilita, Benito Lertxundik musikagintzatik erretiroa iragarri zuela orain gutxi; alta, bere abestiek bizirik diraute kantu bazkari eta erromerietan.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa. 137. saioan, bukatzear den 2024 honetan zendu diren musikariei gorazarre egin diegu.

2024an kasik 800 musikari zendu dira munduan, weheartmusic atariaren arabera. Oso ospetsuak batzuk: Bob Marley & The Wailers taldeko kantari Aston Barrett “Family Man”, Mojo Nixon, Steve Albini ekoizle eta Shellac taldeko kidea, Benny Golson, Kris Kristofferson, One Direction taldeko Liam Payne, edo Quincy Jones, berbarako.

Gainontzekoen artean dago Toumani Diabate koraren maisua, uztailaren 19an eta 58 urte baino ez zituela zendua, saioa irekitzeko hautatu duguna. Gizonak sona handia zuen nazioartean, eta makina bat elkarlan burutu zituen itzal handiko artistekin, Damon Albarn, Bjork, Bela Fleck, Ketama, Arnaldo Antunes, Taj Mahal, Herbie Hancock eta Londresko Orkestra Sinfonikoarekin, berbarako. Baita Ali Farka Toure herrikidearekin ere. Eta Urpeko Bonbarda maliar griotarekin ireki badugu, Lou Donaldson be bop saxofoi jole handiarekin itxi dugu, azaroaren 9an zendua, 98 urte zituela.

AEBetako jazz erraldoia da Donaldson, eta herrikideak ditu saioan zehar entzun ditugun guzti hauexek ere: heriotzari buruz mintzo garen arren dantzarako gonbidapena egin diguten Pete Rodriguez, boogaloo erritmoen sortzaile nagusienetako bat -60ko hamarkadan eta New Yorkeko El Barrio edo Spanish Harlem auzoan- , “I Like It Like That” hit ikaragarria ondu zuena; eta 2tone tankerako ska doinuak jotzen dituen Hepcat taldeko kantari Greg Lee. Lehena martxoaren 11n hil zen, 89 urte zituela, eta bigarrena aste bete geroago, martxoaren 19an, 53 urte baino ez zituela.

Gatozen pop doinuetara, Shangri-Las taldeko Mary Weiss aipatzeko. 60ko hamarkadan emakume laukoteak oihartzun handia erdietsi zuen, bi kanturekin batez ere, “Remember (Walkin´ in the Sand)”, eta “Leader of the Pack”; taldeko kantari nagusia zen urtarrilaren 19an, eta 75 urte zituela, hil zen Mary Weiss. Soinua gogortuta, MC5 mirestuak ere entzun ditugu saioan, punkaren aitzindariek bizirik ziren jatorrizko azken bi kideak galdu baitituzte aurten, otsailaren 2an Wayne Kramer gitarra jolea, eta maiatzaren 8an Dennis Thompson bateria jolea, 75 urte zituzten biek. Estatubatuarrekin bukatzeko, Malcolm Holcombe kantugilea ere entzun dugu, Steve Earle edo Dayna Kurtzekin lan egindakoa, martxoaren 9an zendu baitzen, 68 urte zituela.

Aurten zendu diren musikari itzaltsuenen artean dago John Mayall, britainiar bluesaren ordezkari nagusia, uztailaren 22an hil zena, 90 urte zituela. Eta Hondarribia Blues Saria jaso zuen gitarra jolearen herrikidea zen Richard Tandy, Electric Light Orchestra taldeko teklatu jole gisa ezagutzen duguna; maiatzaren 1ean zendu zen, 76 urte zituela.

Aurtengo otsailaren 9an hil zen, 74 urte zituela, CAN krautrock talde alemaniarreko gitarra jole eta kantari ezagunena, Damo Suzuki japoniarra. Ekainaren 11n, eta 80 urte zituela, ye-ye garaiko antzezle eta kantari sonatu Françoise Hardy, pop malenkoniatsua kantatzen zuen frantziarra. Irailaren 5ean, eta 83 urte zituela, Sergio Mendes brasildarra, animaziozko “RIO” filmerako egin zuen kantuagatik Oscar saria jaso zuena, eta AEBetan sekulako arrakasta duena, besteak beste “Mas que nada” kantuaren berrirakurketari esker. Eta orain gutxi, abenduaren 6an hil zen Angela Alvarez, Miamira ihes egindako kubatarra, lan bakarra plazaratu eta 2022an Grammy sari bat jaso zuena. 97 urte zituen.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa. 136. saioan, bukatzear den 2024 honetan 50 urte bete dituzten lanengan jarri dugu arreta.

Asko eta askotarikoak izan ziren 1974an plazaratu ziren diskoak ere, bikainak batzuk. Urpeko Bonbardak hamaika hautatu ditugu, mende erdi atzera egiten zen musikaren erakusgarri.

Etxetik hasita, Mikel Laboa zenak “Bat Hiru” plazaratu zuen, lan hirukoitza behar zuena, eta garaiko zentsuraren eraginez bikoitza baino izan zen zena. Eta duela gutxi musikagintzatik erretiroa iragarri duen Benito Lertxundi jaunak, “Oro laño mehe batek”; biek ala biek bakarkako lehen lan luzeak; tumatxa!

AEBetako musika aniztasunaren adierazgarri, sorta zabala hautatu dugu: Oso maite dugun Big Star kultuzko taldeak bigarren lan luzea plazaratu zuen, “Radio City”. Power pop harribitxiz josia zegoen, baina aurrekoak bezala, ez zuen arreta askorik bereganatu. Bigarren diskoa zuen Betty Davis gazteak ere “They Say I´m Different”, baina honek ere ez zuen arrakasta itzelik lortu, eta jazarria izan zen sexu jarrera irekia agertzeagatik. Tom Waits harrigarriak ere bigarren lan luzea zuen “The Heart of Saturday Night”, artean ahotsa erabat laztu gabea zuela. Azkenik, Pharoah Sanders free jazzaren saxofoi jole erraldoiak “Elevation” plazaratu zuen, aurreko urtean grabatutako zuzeneko diskoa.

Gainontzean, Jonni Mitchell kanadiarrak “Court and Sparks” plazaratu zuen, artean folk izarra zela eta jazzera lerrotu baino lehen. Bob Marley jamaikarrak “Natty Dread”, the Wailersekin sinatu zuen lehen lana; Aquelarre argentinar taldeak ordura arteko psikodelia eta rock pisutsua baztertu zituen hirugarrena zuen “Brumas” diskoan; eta Jorge Ben brasildarrak bere herriko historiako disko bikainenen zerrenda gehienetan agertzen den “A tábua de esmeralda” plazaratu zuen.

Bukatzeko, musika elektronikoaren aitzindariak diren Kraftwerk alemaniarrek ere izan dute tartetxoa saioan, 1974koa baitute “Autobhan”, gaur mintzagai izan ditugun gainontzeko guzti guztiak bezalaxe, aurten mende erdi betetakoak.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Durangoko Azokari erreparatu diogu gaurkoan, eta aurten bertan izango den musika eskaintza zabaletik hautaketa labur bat eginda, proposamen apal bat luzatu dugu.

“Hartzea ematea da” diosku Durangoko Azokak, eta zerrenda bat prestatu du streaming plataformetan bertan izango ditugun taldeen lan berriak ezagutu ahal ditzagun. Horretarako bide ezin aproposagoa da Badok ataria ere.

Ezohiko musika bidezidorrak ibiltzen dituzten artistekin hasi eta bukatu dugu saioa, Mikel Urretagoiena eta Idoia Hernandez Toledo “Hatxe”rekin. Lehena Lehena bateria jole ordiziarra da, Errabal jazz zigiluan “Denbora” izeneko debuta plazaratu duena, Iñigo Ruiz de Gordejuela (pianoan) eta Dani Pozo (baxuan) lagun dituela. Bigarrena piano jole oiartzuarra da; “Panpin orkestra” du aurkezgai Hatxe eta Hae orkestra elkarlanak.

Eskarmentu handiko musikariei dagokionez, Hertzainak taldea utzita ere, bakarka, euskal rockaren ezinbesteko musikaria den Gari eta Maldanbera hautatu dugu, ohi duen legez, itzal handiko idazleen hitzak musikatu dituena “Behin bizitzea” diskoan. Baita Pi.L.T. laukotearen itzulera ere, “Balak airean”. Rockak gero eta presentzia gutxiago du gure musika eszenan, baina indartsu dago oraindik ere. Aipatutakoez gain, rock musika jorratzen du ezagutzen ez genuen Maskak taldeak ere, Kakolak taldearen errautsetatik sortu eta Lapurdi eta Baxe Nafarroaren arteko mugatik datorrena. Nakar laukoteak, bere aldetik, teklatuak darabiltza, batez ere, post punk doinuak poz punk bihurtzeko.

Rockak behera egin ahala egin du gora autotuneak, eta boga bogan diren soinuak jorratzen dituzten taldeak datoz segidan. Azken hamarkadan gure eszenan sortu den talderik interesgarrienetakoa begitantzen zaigu J Martina, eta tokia egin diegu Urpeko Bonbardan, “Negu Gorri” lanik berriena aurkezteko. Baita Beñat Goitiari ere. Benizze du bakarkako egitasmoa, eta “Basati” plazaratu berri du, Ken Zazpi taldeari keinu eta guzti. Onki Xin bikoteak keinua baino gehiago, gorazarre egin dio Jotakie talde mitikoari, “Gaueko historiak” berrirakurrita. Bikotea da Iruñeatik datorren Txakurdrilo egitasmoa ere, hitz jokoak eginez trap erritmoan.

Bukaerarako, apropos, ezagutzen ez genuen eta harritu gaituen Maddi utzi dugu. Lizarrako artista gazteak argi utzi digu, beste behin, askotan ez dela behar ahotsa eta gitarra soil bat baino ezer gehiago, kantu ederrak egiteko.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Lur planeta bezala, biraka ibiltzea atsegin dugu guk ere, eta Urpeko Bonbardan aspaldiko partez nagiak astindu eta bidaian atera gara, Willy Fogg bezala, Londresen hasi eta Londresen buka.

Shakti taldearekin hasi dugu abentura sonikoa. 70eko hamarkadan John Mclaghlin jazz gitarra jolearen bueltan eratutako taldeak, world music delakoaren aitzindariak, lau hamarkada zeramatzan lan berririk plazaratu gabe, iaz “This Moment” argitaratu zuen arte, indiako ahaireak dakartzana. Anatolian Ali Dogan Gonultas arkeologo eta tembur joleari egin diogu bisita, “Keyeyî” plazaratu baitu aurten.

Behin Asian sartuta, itsas ertzik gabeko Tajikistaneko herrialdearen aberastasun musikala agertu digu “Lost in Tajakistan” bildumak, eta bertatik hautatu dugun Mizrob taldearen kantuak. Amerikan berriz, Ana Carla Maza kubatar txelo jolea ezagutu dugu, azken lana “Caribe” itsasoari eskaini diona.

Munduari buelta eman dion bidaia berri honetan, Afrikan eman dugu denbora gehien. Bertan ezagutu dugu, berbarako Transglobal World Music Charts itzaltsuetan 2023-2024 sasoiko diskorik onena izendatu dutena, Aziza Brahim sahararraren “Mawja” -uhina esan gura du, hassanieraz-, eta Marrakexen sortutako Bab L´Bluz gnawa taldea, magrebiar blues azidoa jotzen duena. Kontinentean barrena eginda, Idrissa Soumaoro kamalen n´goni jole itsua aurkitu dugu Malin; bere burua etorkizuneko Afrikaren ahotsa izendatu duen Mokoomba taldea Zinbabwen; eta Shara Halgan kantari gaztea Somalian.

Bukatzeko, hiru ahots indartsu eta azpimarragarri ere entzun ditugu: Bata Estoniatik datorren Mari Kalkun kantariarena. Mongoliarra bestea, eztarri-kantuaren maisu dn Batsukh Dorj kantariarena, eta azkenik, Ingalaterratik datorren Sam Lee kantariarena, hamarkada luze batez “aspaldiko kantuentzako mundu soniko berriak aurkitu nahian ibili dena”.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

2024ko azaroaren 3an, 91 urte zituela, hil zen Quincy Jones omendu dugu saioan, Michael Jacksonen “Thriller” ekoitzi izanagatik mundu mailako ospea zuen gizona. Gaztetan tronpeta jo izan zuen jazz bandetan, eta zineman ere lan ugari egindakoa zen; Hollywoodek onartu zuen lehen konposatzaile beltza izan bide zen. 28 Grammy Sari irabazi zituen, big bandetan jazz eta swinga jotzen hasi eta pop, soul zein funk diskak ekoiztuta.

Hogeita hamar film ingururen soinu banda sortu zuen, “Ironside” telesailarena, berbarako. Konposatzaile gisa egindako lanetatik, eta aipatutako soinu bandaz gain, “Stuff Like That” entzun dugu saioan, baita 1962an plazaratu zuen “Big Band Bossa Nova” diskoko ahaire nagusia ere. Baita Lionel Richiek eta Michael Jacskonek idatzitako “We are the World” ere, USA for Africa egitasmoan plazaratu zutena Etiopiako gosetearen kontra, 1985ean, Quincy Jonesek ekoitzia; gogoratzen?

Gainontzean Quincy Jonesek ekoiztu eta konpondutako kantuekin osatu dugu saioa, artista itzaltsuekin izan zituen elkarlanak. Hasteko jazz erraldoiak. Gazte gaztetan tronpeta jo zuen Jonesek, eta Lionel Hampton bibrafono jolearen bandan izan zuen lehen lan. Ondoren, eta besteak beste, Dizzy Gillespierekin ere izan zuen harremana, eta Count Basie & Frank Sinatra artisten “It Might As Well Be Swing” ekoiztu zuen.

1933an Chicagon jaioa, AEBetan, Seattlen heziz zen Quincy Jones, eta nerabea zela Ray Charles ezagutu zuen bertan, musika konponketen munduan murgiltzera bultzatuko zuen laguna. 50. hamarkadan, esaterako, rockanrollarekin ere ausartu zen, berak ekoiztu baitzion Big Maybelle zenari “Whole Lotta Shakin´ Goin On” kantua -bi urte geroago arrakasta bihurtuko zena Jerry Lee Lewisen ahotsean-. Michael Jacksonekin lan egin baino lehen baina, 60ko hamarkada hasieran, Lesley Gore pop ikono bihurtu eta lau milioi ale salduko zuten lau single ekoiztu izanak eman zion bultzada Quincy Jonesen ospeari. Geroztik ez zen gelditu gizona, arrakastaz arrakasta egin baitzituen ondorengo hamarkadak, besteak beste, George Benson gitarra jolearen “Give me The Night” ekoitzita.

AEBetako musika industrian gizon garrantzitsua izatera heldu zen orduan Quincy Jones; Mercury diskoetxeko zuzendari orde -lehen beltza zeregin horietan- izendatu zuten, filmak ekoiztu zituen -Steven Spielbergen “The Color Purple”, berbarako-. Eta gerora QWest zigilua ere sortuko zuen, 80ko hamarkadan. Guzti horri buruz hitz egiten da Quincy Jones beraren 2001eko “Q” memorietan, eta berari buruzko bi filmetan: 2018ko “Quincy”, Rashida alabak zuzendua, eta 1990eko “Listen Up: The Lives of Quincy Jones” dokumentaletan.

2024ko azaroaren 3an hil zen musikariak baina, Michael Jackson mitoaren hiru disko ekoizteagatik dugu, batez ere, ezagun. 1979ko “Of the Wall” -20 urte bete gabea zen Jackson-, 1982ko “Thriller” -inoizko disko gehien saldu dituen albumen artean dago- eta 1987ko “Bad” ekoitzita, 80ko disko soinua finkatu zuen Quincy Jonesek. Oraindik orain, XXI. mendeko pop musika ulertzeko ezinbestekoak dira aipatu lanak.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Udan zuzenean entzundakoekin osatu dugu zerrenda, udazkenean sartu garen honetan. Apal samarra izan dugu 2024ko uda, maila pertsonalean, eta kontzertuei dagokionez. Baina gozatu galantak ere izan ditugu, nola ez, eta atzera begirakoan dakartzagu batzuk.

Oso jazz gutxi entzun dugu saioan baina, oso maite dugun Jazzaldiko ordezkari gisara, Marco Mezquida menorkarra hautatu dugu, zer eta Tornado egitasmoko kantu bat Xabier Leteren “Xalbadorren Heriotzean” kantuarekin nahastuz, Trinitate Plazako emanaldia zabaltzeko.

Euskal musikari dagokionean, musikari hasiberri bat eta eskarmentu handiko beste bat dakartzagu; alde batetik Ianire Aranzaberen Esanezin, eta Sutagar aspaldikoak, festa giroan entzunak biak ala biak. Baita bi egitasmo berezi ere, biak Adarretatik jaialdi dotorean parte hartutakoak. Devo synth-pop taldearen kantuak jo zituen Munlet bikotea batetik, eta Bob Dylan euskaraz berrirakurri zuen Audience taldea, bestetik.

Azkena Rock festibalean aspaldiko lagun batzuen bisita izan genuen, McDonald anaien Redd Kross taldearena -disko berria plazaratu dute orain gutxi-, eta inoiz zuzenean entzun gabeak genituen Los Sirex, rockanrolla gazteleraz jotzen aitzindariak. Eta Donostiako Cristina Eneako parkean, bogan izan dugun talde espainiarra, Alcalá Norte -azaro bukaeran Dabadaban joko dute, eta dagoneko sarrera guztiak salduak dira-.

Bukaerarako apropos gorde dugu Mi Buenaventura talde bilbotar kolonbiarra, Son Rompe Perarekin gozatu genuena, eta batez ere, Bartzelonako Apolo aretoan entzundako Salif Keita, afrikar ahotsik nabarmenenetakoa -aurten Primavera Sounden joko du 75 urte dituen kantari albinoak-; eta udako mementu musikal gorena eskaini ziguna.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Urpeko Bonbardan izugarri gozatzen dugu udako jazz aroa, eta uztailean sartu berri garenez, aurten gure jaialditzarretan zuzenean izango ditugun artistekin osatu dugu saioa. Getxo eta Gasteizko Jazzaldietako ere izango gara, baina Donostiako Jazzaldiari erreparatuko diogu batez ere, hurbilena dugulako, zentzu guztietan.

Uztailaren 23tik 28ra izango da aurten Donostiako Jazzaldia, jaialditzarren jazz denboraldia itxiko duena. Bertan, badira urte batzuk Victoria Eugenia Antzokiko eguerdi parteko emanaldiak Jazzeñerentzako gordetzen direla, hau da, espainiar Estatuko jazz eszenaren erakusleiho izateko (X. Edizioa du honakoa). Marcelo Escrich Silent Quartet hautatu dugu saioan entzuteko, bertan joko duen artista saldoaren ordezkari -kontrabaxu joleaz gain, Alberto Arteta eta Mikel Andueza saxofoi joleek eta Luis Gimenez gitarra joleak osatua-. Nafarroako goi mailako musika kontserbatorioan sortu zuten Charlie Haden kontrabaxu jolea omentzen duen egitasmoa.

Donostiako Trinitate plazak magia berezia du jazz musikarentzako, eta aurten bertako oholtza zapalduko dutenen artean supertalde bat dago, Chris Potter (saxoa), Brad Mehldau (pianoa), John Patitucci (baxua) eta Jonathan Blake (bateria) izarrek osatua, laurak ala laurak itzal handiko musikariak baitira, orain gutxi elkarrekin "Eagles Point" egitasmoa argitaratu dutenak.

John Zorn jazz maisuak hiru emanaldi dakartza aurten Jazzaldira, hiru!; azkena Trinitate plazara.

Abangoardiako jazz zaleen artean jatorri judutarra duen New Yorkeko saxofoi joleak eragiten duen zirrara zinez da harrigarria, kasik berak ekarri ohi dituen proposamen artistikoak bezainbeste.

Aurten, Kursaal aretoan Teresa de Avila eta Suite For Piano egitasmoak aurkeztuko ditu uztailaren 26an; Incerto eta Simulacrum uztailaren 27an. Eta oholtza nagusian, Trinitate plazan, Chaos Magick eta New Masada Quartet, uztailaren 28an.

Aipatu egitasmoetan, musikari guzti hauek hartuko dute parte: John Zorn berak (saxofoia), Julian Lagek, Matt Hollenbergek eta Gyan Rileyk (gitarra), Brian Marsellak eta John Medeskik (piano eta organoa), Jorge Roderrek (baxua), Kenny Grohowski, Ches Smithek, eta Kenny Wollesenek (bateria) -azken hau Ruper Ordorikaren diskoetan parte hartutakoa da-.

2019an John Zornek Donostia Jazzaldia Saria jaso zuen, aurten William Parker erraldoiak jasoko duena. Cecyl Taylorren laguntzaile eta free jazzaren maisu, kontrabaxu joleak bi emanaldi ditu aurten Donostian. Bata Trinitate Plazan eta laukotean, Eri Yamamoto (pianoa), Rod Brown (saxoa), eta Ikuo Takeuchi (bateria) musikariekin batera, eta bestea San Telmo Museoan, goizez, Eri Yamamoto piano jotzailearekin, bikotean.

Gainontzean, Jazzaldiak oso programazio anitza dakar Kursaal aretora. Arestian izendatu dugun John Zorn jazz musikariaz gain, bertan jotzekoak direnen artetik Silvia Perez Cruz, Rufus Wainwright eta Marisa Monte izar handiak entzun ditugu Urpeko Bonbardan.

Silvia Perez Cruz oso maitatua da Donostian, azken Jazzaldietan urtero izan baitugu bertan, beti egitasmo ezberdinetan, beti zirraragarri. Kantari katalanak iazko “Toda la vida, un día” diskoa aurkeztuko du honakoan. Rufus Wainwright ere izana da gurean, orain gutxi azken aldiz; honakoan baina, Donostian bakarka arituko omen da kanadar izarra. Bere aldetik, eta batzuk Arnaldo Antunes eta Carlinhos Brownekin batera Tribalistas egitasmoan parte hartzeagatik baino ezagutuko ez duten arren, brasildar musika izarrik nagusienetakoa da egun Marisa Monte, itzal eta eskarmentu handiko artista.

Donostiako Jazzaldian 76 zuzeneko dakartza aurten 12 oholtzatan, eta horietako 24 euskal taldeak dira, guk honako saioan jaramonik egin ez diegun arren. Gainera, guzti horietatik, 41 dira doako emanaldiak.

Jazza es beste musikei irekia izaten den Zurriola hondartzako eszenatokian, Les Amazones D´Afrique, Larkin Poe, Shinova eta North Mississippi Allstars taldeek joko dute, baita hurbilagokoak zaizkigun Izaro, Merina Gris, El Columpio Asesino eta Chill Mafia taldeek ere. 

Guztien artetik bakarra entzun dugu saioan, Les Amazones D´Afrique. Mamani Keitak, Oumou Sangarek eta Mariam Doumbiak sortu zuten taldea 2014an, Malin, eta lehena da egun emakume supertaldean jarraitzen duen bakarra, oraingoan Benineko Fafa Ruffino eta Kongoko Alvie Bitemorekin batera. 2022ko “Musow Danse” dute azken lana.

Eta gainera

Uztaileko lehen jaialdia Getxo Jazz izaten da (aurten, uztailaren 3tik 7ra).

Stacey Kent izango da bertan jotzen. New Jerseyn orain 56 urte jaioa, AEBetan, estatubatuar kantariak “Summer Me, Winter Me” du azken lana, eta bertan, besteak beste, ingelesez eta frantsesez kantatzen du Brel-en “Ne me quitte pas”, eta Michel Legrand zein Antonio Carlos Jobim-en kantu bana ere berrirakurtzen ditu.

Gasteizko Jazz jaialdiak hartzen dio Getxori jazz ahaireen lekukoa, Donostiakoari pasa baino lehen (aurten, uztailaren 15etik 21era). Printzipal antzokiko egitarau beti interesgarrian, eta bi baino ez aipatzearren, Myra Melford Fire & Water Quintet batetik, eta bestetik Silvie Courvoisier piano jolearen eta Waldada Leo Smith tronpeta jolearen jardunak nabarmenduko ditugu, baina saioan, Mendizorrotzan joko duten artista biren kantu bana baino ez dugu entzungo.

Bata Joel Rossena, bibrafono jolearen boskoteak Cecile McLorin Salvant baino lehen joko baitu Gasteizen. Chicagon jaioa bada ere, New York hiriko jazz eszenako parte da Joel Ross estatubatuarra, Makaya McCraven eta beste askorekin lan egindakoa. Good Vibes bere laukote propioarekin lau lan plazaratu ditu Blue Note zigiluan, azkena aurten bertan, tartean Monk eta Coltraneren berrirakurketak dakartzan “Nublues”.

Bestea, Michel Camilo & Tomatito bikotearen azken egitasmotik hartu dugu. Jose Fernandez Torres gitarra jole flamenkoaren goitizena da Tomatito, Camarón de la Isla lagundu zuena kantaorea zendu zen arte. Eta jazz latinoaren izenik dirdiratsuenetako bat da Michel Camilo, dominikar Errepublikako piano jole sutsua. 2016an nabarmendua izan zen “Spain forever” diskoa plazaratu zuten elkarrekin, eta orain berriro elkartu dira, “Spain Forever Again” izeneko egitasmoan.

Bukatzeko, hiriburuetako jazz jaialdi erraldoietatik urrundu gara, han eta hemen goraipatzeko moduko ekimen andana izaten baita herri txikiagoetan ere. Elorrioko Musikaire dugu horietako bat (aurten, uztailaren 5etik 28ra). Bertan izango da uztailaren 19an, plazan eta doan, punk izpiritua duen Son Rompe Pera mexikar talde gozagarria -Donostiako Dabadaban jo eta biharamunean-, marinbak jo eta kunbiak jorratzea ezaugarri dituena.

.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

1996an sortua, Euskal Herrian egiten diren musika jaialditzarretan aitzindaria dugu Euskal Herria Zuzenean, uztailaren 1etik hurbilen dagoen asteburuan izaten dena. 2024 honetan, azken bost urtetan Irisarrik hartu duen festibala Amikuzeko Arberatzen izango da lehen aldiz, Baxe Nafarroan, ekainaren 28-29-30ean.

EHZn euskal musika da nagusi, aurten inoiz baino gehiago, baina izaten ditu nazioarteko taldeak ere, eta hauetako batzuk entzun ditugu. Saioa Cocanha bikotearen polifonia hipnotikoek ireki dute okzitanieraz kantatuz, eta Parisko Vox Low laukoteak itxi. Bien artean, bi bateria eta sintetizadore batek osatutako Meule taldea ere ezagutu dugu, baita Old School Funk Family ere, Maceo Parkerren funk musika eta Fela Kutiren afrobeat doinuak eredu dituen fanfarria.

Festibal txaranga zalea da EHZ, eta batzuk aipatzen hasita, ezin aipatu gabe utzi aurten bertan izango dela Broken Brothers Brass Band ere. Iruñearrek Ibil Bediren “Orain bat gara” kantuari egindako berrirakurketa entzun dugu saioan.

Aparte, eta Euskal Herriko musika paisaian azkenaldian eman den aldaketa estilistiko eta sonikoaren erakusle, Ke Lepo eta Benizze egitasmoen kantu banan entzun dugu. Grises taldeko teklatu jole ohi Alejo Orbegozo zestoarraren bakarkako egitasmoa da Ke Lepo, eta Gasteizko Montauk taldeko kide izana den Beñat Goitiarena Benizze.

Euskal eszenarekin jarraituz, Unai Madariaga gidari duen Bilbo inguruko Ezezez taldearen kantu bat entzuteko parada ere izan dugu, eta aurki Arberatzen izango diren eskarmentu handiko artisten ordezkari, Anari, Su Ta Gar… Gorka Urbizu hautatu dugu, “Hasiera bat” zuzenean aurkeztuko baitu EHZn, larunbat gauez.

Bukatzeko, Ipar Euskal Herriko hiru talderen abesti banak borobildu du saioa. Batetik, Moi Moi kolektiboko kide Peio Erramuzpe sararraren Haira egitasmoa ezagutu dugu, Elizanbururen olerki klasikoak musikatu dituena; jarraian Karma, rock gordinetik edaten duen hirukoaren “Odolean dena” diskoko lagin bat entzun dugu; eta azkenik Willis Drummond taldeko bateria jole Felix Buff jaunaren bakarkako egitasmoa hautatu dugu, Rüdiger, zehazki bigarren lan dotoreari izenburua ematen dion kantua: “The Dancing King”.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Gaurkoan eskola zaharreko rock doinuak dakartzagu Urpeko Bonbardara, Euskal Herriko jaialdi nagusienetako batzuk aitzakia hartuta; nagusiki Gasteizko Azkena Rock jaialdia, Bilboko Music Legends eta Andoaingo rock festibalaz gain. Azken hau, zorionez, doakoa!

Ekainaren 20tik 22ra izango da Azkena Rock jaialdia, ohi bezala Gasteizko Mendizabalan. Bertan jotzekoak direnetatik bost dira saiora ekarri ditugun artistak, Mavis Staples andrearekin hasita, ez alferrik datorren hilabetean 85 urte betetzekoa da. 

Soinua gogortuta, aurtengo afixatik zirrara gehien eragiten digun Ty Segall grinatsua ere entzun dugu, eta jaialdiko hitzordurik garrantzitsuenaren aspaldiko kantu bat, Queens of The Stone Age taldearen "The Lost Art of Keeping a Secret". Azken biak bezala, Kaliforniarra da, AEBetakoa, jada kultuzko taldetzat jo dezakegun Redd Kross ere, McDonald anaiek, Jeffek eta Stevenek, 80 hamarkadan sortua, artean nerabeak zirela.

Azkenarekin bukatzeko, Band of Horses ere nabarmendu gura izan ditugu, aurtengo udan agerpen bakarra izango baitute Gasteizkoa.

Gasteiztik Bilbora, Music Legends festibalari erreparatuko diogu hurrengo, bertan jotzekoa baita gure inoizko talderik kuttunenetako bat, egun Gary Lourisek gidatzen duen The Jayhawks alt-country talde fina.

Bilbon Miribillak hartuko du jaialdia, ekainaren 15 eta 16an. Bertan izango dira, aipatutako Minnesotako taldeaz gain, Canned Heat mitikoak ere, 60ko hamarkadan sortutako boogie rock taldea, "On the Road Again" jotzen, rockaren ezinbesteko ereserkia. Bilbon joko dutenen artean bada itzal handiko talde gehiago ere, Pretenders esaterako, Chrissie Hynde eta James Walbournek ondu eta iaz plazaratu zuten "Relentless" lan luzea aurkeztera datorrena Music Legends jaialdira.

Bukatzeko, talde bat hautatu dugu aurten eraberrituta, fresko datorren Andoaingo rock jaialditik (ekainak 15), Londonetik datorren Goat Girl post-punk talde dantzagarria.

Ekainean, jakina, asko dira urteko gainontzeko hilabeteetan bezala gurera datozen atzerriko taldeak, festak eta bestelako ekitaldiak direla medio. Gauzak horrela, azpimarratutakoez gain Eilen Jewell ere entzun dugu saioan, orain gutsi Arrasaten jo baitu non eta Boisen (Idaho, AEB) jaiotako country musikari dotoreak. 

Gasteizko Azkena Rock jaialdian, aurten, Txopet, Brigade Loco, Ezpalak, PiLT, Entropia eta Moonshine Wagon Euskal Herriko taldeek joko dute; Bilboko Music Legends jaialdian Arnau & The Honky Tonk Losers, Sotomonte, Ziin & The Melody Breakers, Petti eta Etxeko Uzta, Nevadah, Kinki Boys eta The Ribbons izango dira euskal ordezkariak; eta Andoaingo Rock festibalean, Munlet, Amorante, Indabe, Ithaka eta Pinpilinpussies izango dira oholtza nazioarteko taldeekin partekatuko duten Euskal Herriko bandak.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Azken urteetan egin izan duenez, honakoan ere urteko uzta laburtzeko bi zerrenda eskatu dizkie Badok atariak hamaika musika adituri, hamar diskorik onenak biltzen dituena, batetik, eta hamar kanturik onenekin osatua bestea. Guztira hogeitabi zerrenda agertu dituzte, beraz, iritzi-emaileen artean bi emakume eta bederatzi gipuzkoar direla.

Iaz, bistan denez, Ibil bedi boskote nafarraren “Goldea” izan da argitaratu direnetatik diskorik txundigarriena, hamar zerrendatan izan baita aipatua. Bertatik entzun dugu "Erreminarena", Amets Aranguren eta Ibai Osinagak idatzi ez duten bakarra, Eider Rodriguezenak baitira hitzak.

Zerrendarekin aurrera eginda, zazpi aipamen izan ditu Lisabö taldearen “Lorategi izoztuan hezur huts bilakatu arte” itzulera ospatuak, eta bost Tatxers iruñear hirukotearen album homonimoak. Bakoitzetik kantu bana entzun dugu.

Gainontzeko hauek launa aipamen izan dituzte: Iban urizar aka Amorante jaunaren “Harri Herri Har”, Beñat Achiary, Joseba Irazoki eta Julen Achiary hirukotearen Bas(h)oan egitasmoaren bigarren lana, eta Sara Zozaya bakarlariaren “Nara”. Kantu bana entzun diegu hirurei.

Badokeko zerrendetan sei diskok jaso dituzte hiru aipamen, eta guk bi hautatu ditugu bertatik; Ana Arsuaga tolosar artistaren Verde Prato egitasmoaren “Adoretu” diskoko "Ahizpak" saioa bukatzeko, eta Ianire Aranzabe altzagatarraren Esanezin musika egitasmoaren “Erretratu bat” diskoko "Oraindik".

Bi aipamen jaso dituzten iazko diskoak hamairu izan dira, baina Urpeko Bonbardan bi baino ez ditugu entzun honakoan, berezi samarrak biak ala biak: Nakar laukotearen estreineko "Lore ta laban" diskoari izenburua ematen dion kantua, eta -GAILU andoaindar hirukotearen "Autosuntsipena hasia da, 3, 2, 1... znort!" iazko laneko "Euzko polizia". Eta beste bi talde aukeratu ditugu aipamen bakarra jaso duten 30 talde eta bakarlarien artetik entzuteko: Baga, Eire zumaiar bikotearen "Zauriren bat bistan" laneko "Gorputz guztitan"; eta biga, Sei Sega taldearen "Bilbo eta euria" lanari izenburua ematen dion kantua.

Harrigarriro, salmentetan eta zuzenekoetan arrakasta itzela ei dutenetako batzuk, Zetakek, Izarok eta Bulegok, berbarako, oso presentzia gutxi izan dute aipatutako Badokeko zerrendetan. Eta jada gitarra taldeak erabat nagusi ez badira ere, nabarmendutakoen artean ez da oraindik autotunero askorik ere.

Kontuak kontu, hamar diskoko hamaika zerrenda argitaratuta, zer eta 56 disko izan dira aipatuak lan onenen atalean, eta... 98 kantu abestirik onenenean; tumatxa!

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

127. saioan jazz musikako iazko lanik azpimarragarrienetako batzuk dakartzagu, guzti-guztiak emakumeek onduak, 2023aren laburpen modura.

Kutsu esperimentaleko kantu batek ireki du saioa, Gia Margaret estatubatuarraren pianoarekin, eta antzeko moldean itxi, Martyna Basta poloniarraren “Slowly Forgettin, Barely Remembering” diskoko kantu batez.

Meshell Ndegeocello neo soul baxu jolea Brandee Youger jazz harpa jolearekin eta Jeff Parker jazz gitarra jolearekin elkartu da Blue Note zigiluan diskoa plazaratzeko. Eta Camae Ayewa poetak, aka Moor Mother, Irreversible Entanglements boskotea eratu zuen poliziaren bortizkeriaren kontrako musikarien ekitaldi batean, Luke Stewart (baxua), Aquiles Navarro (tronpeta), Keir Neuringer (saxofoia) eta Tcheser Holmes (bateria) musikariekin batera. Laugarren lan luzea dute “Protect Your Light”.

Allison Miller bateria joleak ere, Artemis emakume jazz superbandako kidea bera, lan kolektibo ederra du “Rivers in Our veins” egitasmoa; eta beste horrenbeste esango dugu Jane Bunnett kanadar saxo eta txirula joleak kubatar emakume musikariz osatutako Maqueque taldearekin eratutako afrokubatar jazz diskoari buruz ere.

Kantariei dagokienez, Cecile McLorin Salvant entzun dugu, “Melusine” iaz 7. lan luzea plazaratu zuena. Baiata Gretchen Parlato ere, zeinak “Lean In” plazaratu duen Herbie Hancocken laguntzaile izandako Lionel Loueke benindar gitarra jolearekin. Eta gainera, Toronton jazz eskolako ahots irakasle eta irrati esatari ere baden Nicky Schrire, iaz “Nowhere Girl” plazaratu zuena.

Iazko diskorik onenen zerrendak plazaraten dituzten hedabideetan, eta jazz musikari emakumeek ondutakoen artean, bi nabarmendu dira batez ere, behin eta berriro aipatu baitira: 39 urte baino ez zituela 2022an zendutako Jaimie Branch tronpeta jole sutsuaren “Fly or Die Fly or Die Fly or Die ((Word War))” bata, eta 2022an Jazzaldian jo zuen Lakecia Benjamin saxofoi jolearen “Phoenix” bestea.

Bukatzeko, Naissam Jalal musikari frantziar siriarra ere entzun dugu, erritmo arabiar eta afrikarrak jazz moldera dakartzana, txirula joz.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Bidaia soniko bat egin dugu urtea ondo hasteko, eta Gabriela Martina suitzar yodel kantariarekin abiatu dugu saioa, Tirol partean. Asiara jo dugu gero, Indiako egungo musikaririk bikainenetako batzuk Charlton Lee biola joleak gidatzen duen Del Sol Quartet hari laukotearekin egin duten elkarlana ezagutzeko, "The Resonance Between", non Alam Khan jaunak saroda eta Arkun K. Verma jaunak sitarra jo duten. Eta hasi bezala bukatzeko, Enji mongoliar kantariarekin itxi dugu saioa; "Ulaan" du azken lana, iazko onenen zerrendetan jazz atalean ere aurki dezakezuna.

Gainontzean, Afrikatik Amerikara eta Amerikatik Afrikara gira-biran ibili gara saio osoan zehar, eta hegoalderantz begira, batez ere.

Afrikartzat jo dugu Carmen Rizzo eta Meriem Ben Amor musikarien Didon egitasmo tuneztar kanadarra, arabiar erritmo tradizionalak uztartzen baititu elektronikarekin, "Tunisian Tale" diskoan.Debo Band gidatzen duen Da Mekkonnen, AEBetan bizi den saxofoi jole etiopiarraren bakarkako egitasmoa da Dragonchild, bere sustraietara begiratzen duena soinu elektronikoak eta Sunken Cages ekoizlearen laguntzarekin. Sangit israeldar ekoizleak ere Afrikara begiratu du "Ooroo" plazaratzeko -urrea, banbara hizkuntzan-, eta makina bat kantariren laguntza izan du ahotsetan. "Tefi Cabara" kantuan, berbarako,  Sadio Sidibe maliarrarena.

Bere azken lanean Laoseko bizitasuna eta bertan bogan diren soinuak jasotzen saiatu den Leke Awoyinka nigeriarra da, eta Ekiti Sound du izen artistikoa. Nigerreko Bombino gitarra jole trebeak bere tuareg herriari gorazarre egin dio zazpigarren lan luzea duen "Sahel" diskoan. Azken hiru hamarkadetan hamabost lan plazaratu dituen Baaba Maal senegaldarrak inoizko diskorik dibertigarriena plazaratu du, "Being", 69 urte bete dituen honetan. Eta Bokani Dyer hego afrikar piano jole trebeak jazz zerrendetan ere goraipatu den "Radio Sechaba" plazaratu du joan berri den 2023an.

Afrikarrak labur aipatuta, nabarmendu gura izan ditugun amerikar musikariak aurkeztuko ditugu: Mabi Fratti biolontxelo joleak Hecctor Tosta, aka I. La Catolicarekin Mexiko Hirian sortu duen egitasmoa da Titanic. Berlinen bizi den peruarra Sofia Kourtesis, "Madres" zirraragarria aurkezgai duena. Eta Salvador Bahiatik datorren brasildarra Lucas Santtana, bertako tropicaliaren oinordekoa.

Guzti hauekin osatu dugu gaurko bira, izerdi patsetan dantzan.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

We Heart Music atariaren arabera, 800 inguru izan dira aurten ere zendu diren musikariak. Hauetako batzuk izan dute monografikoa gurean, eta entzungai dituzue beraiei eskainitako saioak: David Crosby folk musikariari eskainitako “Hippy hezigaitza”, Wayne Shorter jazz saxofoi jolearen omenezko “Joandakoa”, Tina Turner handiari buruzko “Perla beltza”, eta The Pogueseko kantari Shane McGowan zena ohoratzen duen “Hagin usteldun Gabonak”.

Baina saio oso bat izan ez dutenen artean ere badira oso maite ditugun musikariak, eta hauexek dakartzagu orain oroimenera.

Saioa jazza entzunez abiatu dugu, Carla Bley abangoardiako konposatzailearen “Life Goes On” pieza ederrarekin, eta bukaera aldera Ahmad Jamal piano jotzaileak standard bihurturiko “Poinciana” fina. Azken honen ondoren Sinead O´Connor irlandarraren ahotsean entzun dugu “Silent Night” Gabonetako kantua, saioa ixteko.

Aurten zendutako emakume musikarien artean, frantziartutako Jane Birkin antzezle eta kantaria, Neil Young erraldoiaren kantu bat berrirakurtzen entzun duguna, eta Rita Lee brasildarra nabarmendu ditugu, azken hau Os Mutantes taldeko kide izana, eta bere herrialdean ezin ezagunagoa izan den izarra, ANAVITORIA bikote gaztea laguntzen entzun duguna.  Baita Astrud Gilberto ere, Stan Getz eta Joao Gilbertoren bossa nova diskoan “Garota de Ipanema” ingelesez abestuz ezagun egin eta guk “Agua de Beber” kantuarekin ohoratu duguna.

Gainontzean, Euskal Herriko Jonan Ordorika zein Irlandan jaio eta euskaldundutako Alan Griffin albokari eta txirularia nabarmendu ditugu azken honek sortu zuen Alboka taldearen ahaire bat entzunda.

Ska musikaren garapenean ezinbestekoa izan den The Skatalites taldeko sortzaile Lester Sterling saxofoi jole jamaikarra ere izan dugu gogoan, beste bi kantautore hauek bezala: Gordon Lightfoot, Txomin Artolak kantatu zuen “Goizeko euri artean” kantauren jatorrizkoa ondu zuen kanadarra, eta Sixto Rodriguez, ahanzturatik “Searching for Sugar Man” dokumentalak atera zuen mexikar jatorridun kantari estatubatuarra.

Bukatzeko, rock musikari handi bi: Yardbirds taldeko gitarra jole izandako Jeff Beck itzaltsua bata, 2018an Euskal Herriko Music Legends festibalean jo zuena, eta iaz Jazzaldian kantatu zuen Joss Stonekin batera entzun duguna; eta Tom Verlaine herabea bestea, Television kultuzko taldea gidatu zuen gitarra jolea, besteak beste Azkena Rock jaialdian zuzenean entzun izan duguna.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Shane McGowanek 66 urte beteko lituzke Eguberri egunez, azaroaren 30ean zendu ez balitz. Londresen jaio eta irlandar diasporari buruzko kantuak folk harrotasunez eta punk izpirituz jo zituen gizonak merezi zuen Urpeko Bonbarda bat.

Hasi eta buka, Gabon ahaireak izan ditugu saioan. Shane McGowanek Nick Cave australiarrarekin grabatutako “What a Wonderful World” entzun dugu aurrena, Louis Armstrong jazz tronpeta joleak ezagutzera eman eta makina bat berrirakurketa izan dituena. Eta Kherau bilbotar folk taldeak eman dio bukaera saioari, akaso The Poguesen kantarik ezagunena dugun “Fairytale of New York” moldatu eta euskaraz emanez, 2015ean Bilboko Kafe Antzokian (Amaia Ocerinek bideoan jaso zuena).

Gainontzean, The Pogues irlandarren kantuak izan ditugu nagusi, nola ez, eta Shane McGowan taldeko gidari izan zen bitartean plazaratu zuten lan bakoitzetik kantu bana entzun dugu. 1984ko “Red Roses for Me” debutetik hasi eta 1991ko “Hell´s Ditch” lanarekin bukatu, tartean, nola ez, “Rum, Sodomy & the Lash”, “If I Should Fall From Grace” eta “Peace and Love” zirela.

The Poguesek beste bi disko ere plazaratu zituen, baina ordurako, eta mozkor kontuak medio, eskatua zioten McGowani taldea uzteko -The Clash-eko Joe Strummer jaunak ordezkatu zuen frontman gisa-. Alta, taldeak ez zuen berriro lehenengo garaian lortutako oihartzuna izan.

McGowanek The Popes taldea sortu zuen 90eko hamarkadan, The Pogues utzi eta gero. Egitasmo berriarekin bi disko plazaratu zituen eta guk, lagin gisara, Sinead O´Connor herrikidearekin -aurten zendua hau ere- kantatu zuen “Haunted” entzun dugu. Garai horretakoa da Ian Dury zenaren omenez egindako “Plaistow Patricia” kantuaren berrirakurketa ere.

Aparte, Shane McGowanek eta The Poguesek eraginda sortu diren talde ugarietatik bi entzun ditugu. AEBetako Boston hiriko Dropkick Murphys bata, eta debut diskoan “Shane McGowan’s Basque Paddys” jo zuten Bizardunak nafarrak bestea. Bere hileta ospakizunetako irudiak ikustea besterik ez dago herrikideek eta musikazaleek zioten miresmenaz jabetzeko. Bere heriotzak maitasun keinu andana eragin zuen mundu osoan zehar, eta asko izan ziren The Poguesen kantuak jotzera plazetara atera zirenak.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Udazken giro bete betean, hotz eta euria bota ahalean zela, hautatutako jazza dakargu gaurkoan. Behin aukeraketa eginda konturatu gara, gainera, batez ere hard bop doinuei erreparatu diegula, baina badira bestelakoak ere.

Cool jazzaren atzetik eta free jazzaren aurretik sorturiko mugimendua da hard bopa, hamarkada batez AEBetan garatua, 50eko hamarkada erdialdetik 60ko hamarkada erdialdera. Art Blakey, John Coltrane, Cannonball Adderley, Freddie Hubbard edo Clifford Brown izan zituen ordezkari, gaur entzungo ditugun beste batzuekin batera.

Hard Bopa alde batera utzita, emakume ahotsekin abiatu eta finitu dugu saioa. Hasteko, Nina Simone entzun dugu 1958an debut lana izan zuen "Little Girl Blue" diskoko kantu bat abesten; eta bukatzeko, Carmen McRae entzun dugu Dave Brubeck laguntzen "Take Five" abestian, Paul Desmondek ondutako klasiko bikaina.

Nina Simone, jarraian entzun ditugun hard bop musikarien belaunaldi berekoa da. Hank Mobley jaunak murgildu gaitu generoan, 1960an plazaratu zuen "Soul Station" diskoko kantu ezin gozagarriagoarekin. Wynton Kelly, Paul Chambers eta Art Blakeyrekin osatu zuen saxofoi joleak diskoa grabatzeko laukotea, tumatxa!

Horace Silver piano joleak 1965ean plazaratu zuen bere lanik esanguratsuena, "Song for my Father", aire tropikalek zipriztindutako hard boparen gailurretako bat. Eta urte bete lehenagokoa da Lee Morgan tronpeta jolearen "The Sidewinder", aski dantzagarria den hamar minutuko pieza homonimoak irekitako lana.

Hard bop laukotea osatzen, Herbie Hancock ere entzun dugu, 1962ko "Takin´ Off" debut diskoan gordetako "Watermelon Man" joz. Hauxe da, US3k arrakasta izugarriarekin berrirakurri zuen "Cantaloupe Island" kantuarekin batera, teklatu jolearen abestirik entzunena. Gauzak horrela, Hancock berak kantua eraberritu zuen 1973ko "Head Hunters" diskoan, eta Mongo Santamaria perkusio jole kubatarrak ere egin zuen bere bertsioa, arrakasta handia lortuz.

Saxofoi eta tronpeta jole bana eta bi piano jotzaile aurkeztu ditugu, eta 60ko hamarkadaren lehen erdialdean Blue Note zigiluan plazaratu ziren lau maisulan: "Soul Station" (Hank Mobley, 1960), "Takin´ Off" (Herbie Hancock, 1962),  "The Sidewinder" (Lee Morgan, 1964), "Song for my Father" (Horace Silver, 1965).

Aipatutako guztietaz aparte, hard bop doinuetatik urrundu gara Miles Davis entzuteko, modu batean edo bestean aurreko gehienekin harremanen bat izandakoa baita tronpeta jole erraldoia. Gizonak hil ostean plazaratu zuen estudioko azken lana, 1992ko "Doo-Bop" acid jazz diskoa, eta bertako "Chocolate Chips" dakargu, zer eta gogoak ematen digulako.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

22. saioan, palestinar musika eta Palestina mintzagai duten kantu zerrenda bat dakar, elkartasun keinu xume gisa.

Lourdes Iriondo urnietarraren aspaldiko kantu bat entzunez abiatu dugu Urpeko Bonbarda, 1968an Belter etxearekin plazaratu zuen Ep-tik jasotako “Ene herria”. Poema judutar bati musika jarri, eta urnietarra Gazaz mintzo dela dirudi. Iriondoren kantua, eta beste asko, Badok atariak aipatu zituen, Israelek Gazari erasoa jo berritan, Twitterren egindako txio-katean. Kantuetan, eta orain arte ezer gutxirako balio izan badu ere, euskaldunen elkartasuna jaso dute palestinarrek. Horren isla, Xabi Aburruzaga trikitilariaren “Non da Palestina?” eta Xiberoots reggae taldearen “Palestina” ere entzungo ditugu.

Talia Lahoud ez da palestinarra, Libanokoa baino. Arabiar herrialdeetan ondo ezaguna den “Helwa Ya Baladi (My Beautiful Country)” kantua joz entzungo dugu,  jatorriz Dalila kantariak 1979an Egipto jaioterriari eskaini zion abestiaren moldaketa. Bere aldetik, Venezuelako kultur ministra ordea da Rodbexa Poleo, eta palestinarren aldeko “Clamor por los pueblos” manifestuaren kantaria, hip hop abeslaria baita bera.

Arabieraz kantuak entzuten hasita, zenbait musikari palestinar ere aurkeztu ditugu, boga-bogan diren soinuak jorratzen dituen Elian Amer Marjieh, Elyanna gaztearekin hasita. Palestinar txiletar artista AEBetan eta Kanadan jotzekoa zen, baina bertan behera autzi du bira, bere herriak bizi duen sarraskia dela-eta. DAM taldea Tamer eta Suhell Nafar anaiek sortu zuten Mahmoud Jreri lagunarekin hirukotea osatuta. Hip hopa egiten dute, eta Euskal Herrian izanak dira Fermin ¨Muguruzarekin bat, BEC aretotzarrean, 18/98+ auzia bertan behera uzteko eskatzen zuen jaialdian.

Musikalki klasikoagotzat jo ditzakegu Amal Murkus, Mercedes Sosa, Joan Baez eta antzeko nazioarteko izarrekin kantatu izan dueña; eta Kamilya Jubran ere, bi hamarkadatan zehar Sabreen taldeko kide izan den laud jolea.

Arestian aipatutako musikarietako batzuk Fermin Muguruza eta Jabier Corcueraren 2009ko “Checkpoint Rock” dokumentalak aurkeztu zizkigun -Youtuben duzu ikusgai, lagun-. Filmaren soinu bandan Manu Chao itzaltsuak ere hartu zuen parte, zerrendara gehitu dugun kantuarekin. Bukatzeko, besteak beste “Amelie” eta “Goodbye Lenin” filmeen soinu bandez arduratu zen Yann Tiersen entzun dugu, 2010ean plazaratu zuen “Palestine” kantuan.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Maite dugu surfa Urpeko Bonbardan, edo zehatzago, surf rocka. Gauzak horrela, hamalau kantu bizkor eta freskagarri dakartzagu gaur. Eta jakin badakigu zerrendako talde guzti-guztiak ez direla surf rock talde klasikoak.

Saioa Radio Birdman australiar punk rock talde aitzindariarekin abiatu dugu, "Aloha Steve & Danno" kantuan, ezer baino lehen, itsasoko olatuak entzuten dira-eta. Eta rockaren azpigeneroan bete-betean murgildu aurretik, El Vez ere entzun dugu, Elvis Presley imitatu baino, haren figura bere egin eta AEBetan mexikar jatorria harro aldarrikatzen duen showman bikaina. Bi hauek bezala, The Sadies taldeak ere ez du surf rock musika propio jorratzen, baina kanadarrak hain dira trebeak ipar amerikar sustraia duen edozein musika genero jo dezaketela maisutasunez.

Surf rock gitarraren errege Dick Dale jaunaren kantu arrakastatsuenarekin sartu gara uretan, "Misirlou". Jatorrian Mediterraneo ekialdeko herri kantu bat dugu, Grezian ezaguna oso, Dick Dalek pop kulturara ekarri zuena, eta geroztik ehundaka aldiz berrirakurri izan dena.

Surf rock talde klasikoak 1958-1962 bueltan sorturikoak dira, laukoteak eta estatubatuarrak gehienak. Guztien artean kuttunen The Ventures ditugu, "mila talde sorrarazi zituen taldea", gitarra elektrikoen garapen eta zabalkundean izan zuten eragin itzelagatik. Eta haiekin batera, The Shadows talde britainiarra, Cliff Richard laguntzeko talde gisa sortua eta rock instrumentalean aitzindaria; "Pipeline" kantutzarra ondu zuen The Chantays eta "Wipe Out" singlearekin aurkeztuko ditugun The Surfaris, biak ala biak Kaliforniarrak. The Trashmen, bere aldetik, Minneapolisen sortutakoa da, eta beraz, AEBetako surf rock talde itzaltsuena itsaso ertzean sortu ez direnen artean.

Aurrekoak baino askoz berriagoak dira The Drums eta Mundaka. Lehenak New York hirian sortu ziren joan den hamarkadan, eta lehen disko homonimoan argi utzi zuten zen zuten asmoa: "Let´s Go Surfing". Bigarrenak peruarrak dira, Liman sortu laukotea, eta izenean argi uzten dute dream pop, reggae eta jazzarekin batera, surf rocka jotzea dutela maite.

Bukaera aldera, surf rockak izan duen talderik arrakastatsuenari erreparatu diogu, The Beach Boys. 60ko hamarkada hasieran eta Kalifornian sortu ziren hauek ere, AEBetan, baina ahots harmoniek eman zien gaur egunera arte luzatu den itzala. Agudo lortu zuten arrakasta, nerabezaroari gorazarre eginez. Gainera, inbasio britainiarrari eutsi zion estatubatuar talde bakanetakoa izan zen The Beach Boys, besteak beste The Beatlesi. Hauk ere aise sar genitzakeen gaurko zerrendan, baina gurago izan dugu saioari Los Straitjacket maskaratuekin bukaera eman, fab four deituen "I Feel Fine" berrirakurriz.

Eta Euskal Herrian zer? Surf rockak baino estima handiagoa izan du surfak, eta The Uski´s dugu surf gitarrak astindu dituztenen artean nabarmendu den taldea. The Beach Boys bezala lehengusu eta anaien arteko taldeak, Ibarrangelu eta Elantxobe bueltako euskaran abestuz, lau Lp plazaratu zituen 2005-2015 tartean. Azal moreko "Barikun" diskoan Volswagen Kalifornia eta surf taulak ageri zituen; bertako kantua da "Gabero zu barik".

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Hastear da Euskal Herria Zuzenean, eta Irisarriko festibalari buruzkoa da udako jaialditzarrei buruzko saio sortatik azkena. “Euskal giroko festa” gisa aurkeztu digu jaialdia Ihintza Etchart, EHZko kideak, eta bere adierazpenak tartekatu ditugu kantuekin batera.

Musikari dagokionez, Habia soka hirukotea entzunez hasi gara, eta afro jazz doinuak jorratzen dituen Kolinga entzun dugu gero, Euskal Herria Zuzenean jaialdia irekia baita atzerriko talde eta erritmoetara ere. Krav Boca, Soulfly eta FM Belfastek joko dute aurten Irisarriko pentzean, besteak beste. Baita Ada Oda Bruselako bikoteak ere, kantaria italiarra duenez italieraz abesten duena.

Gainontzean, euskal musika eszenari adi egoten da jaialdia, urtero nabarmendu diren taldeak oholtza nagusian programatuz. Gauzak horrela, aurten EHZ festibalean izango dira puri purian diren erritmoak dakartzaten J Martina eta Zetak, dantzatzeko ezin aproposagoak; baita rockandrol doinu klasikoagoak jotzen dituzten Aho Zakil Konekxion eta Kristonak ere, azken hauek Niko Etxarten laguntzarekin.

Afrika Bibang bizkaitarrak soul ahaireak joko ditu Irisarrin, Sofa zarauztar hirukoteak “Krispetak” bikaina aurkeztuko du, Nize taldeak 90eko hamarkadako distortzioa goratuko du, eta Liher donostiarrak zuzeneko kaliputsuan lehertuko dira, beste behin. Guzti horren berri bakoitzaren kanta banarekin eman dugu saioan, eta Urpeko Bonbarda hasi bezala itxi, Ipar Euskal Herriko talde batekin. Honakoan, Donibane Lohizuneko Ztah hardcore taldeak Mikel Laboaren “Gure bazterrak” kantuari egin dion berrirakurketarekin.

Ihintza Etchart, gainera, festibalaren giroaz aparte Laguntzaile figuraren garrantziaz eta Irisarrin azken urtea egiteko erabakiaz ere solastu zaigu.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Uda heldu eta berotzen hasi orduko ugaritzen dira Jazzaldiak gurean, eta uztailarekin bat txandaka izaten ditugu Getxo, Gasteiz eta Donostiako hitzorduak. Gainera, dagoeneko ondo onartua dugu jazzaz beste ere izaten dugula ekimen hauetan, eta Urpeko Bonbarda honetan ere apurka apurka hurbildu gara jazz ahaireetara, rock eta reggae erritmoetatik hasita.

Getxon joko dutenen artean, bi proposamen hautatu ditugu. Ceramic Dog bata, Marc Ribot gitarra jole itzaltsuak gidatzen duen noise rock egitasmo txundigarria. Eta Jazzmeia Horn bestea, “Dear Love” aurkeztuko duen estatubatuar gaztea, egungo jazz ahotsik adierazgarrienetakoa.

Gasteizek hartuko dio lekukoa Getxori, eta arabar hiriburuko afixa bikainetik lau artista entzun ditugu saioan, bi gizon eta bi emakume; eskarmentu handiko bi gazte eta dagoeneko jazzaren izar dirdiratsu diren bi artista.

Immanuel Wilkins estatubatuarra XXI. mendeko jazz saxofoi jole bikainenen artean dago jada, eta iazko “The 7th Hand” aurkeztera dator. Silvia Perez Cruz kataluniar kantari ipurterreak ere egitasmo berria dakar, azken urteotan makina bat elkarlan egin baititu, bata bestearen artean arras ezberdinak gainera. Bi hauek baino ibilbide luzeagoa dute Brad Mehldau eta Maria Schneider izarrek. Piano joleak bere hirukote finarekin joko du, Larry Grenadier kontrabaxu jolea eta Jeff Ballard bateria jolea lagun dituela; eta konposatzaileak “Data Lord” saritua aurkeztuko du, Osloko Jazz Ensemble orkestrarekin batera.

Azken geltokia Donostiako jazzaldia izango da, eta gero heldu bezain oharkabean joango da jazz musika gure eszenatik, urte osoan kasik mutu bihurtzeraino. Ordainpekoa eta doakoa, eguerdikoa eta gaurdikoa, parrandakoa eta intelektuala, jaialdi asko hartzen ditu bere baitan jazzaldiak, baita musika generoei dagokionean ere.

Jazzez bestekoetatik hasita, Bamba Wassoulou Groove, Bamba Dembelek Malin sortu zuen talde kaliputsua entzun dugu; eta afrikarrekin jarraituz, Bolikostako Tiken Jah Fakoly, azken honek reggae musika jotzen badu ere.

Afrikarra da Abdullah Ibrahim ere, 90 urte betetzetik gertu dagoen piano jole hego afrikar ezin dotoreagoa. Aurten Donostia Jazzaldia Saria jasoko du, Yosuke Yamashita piano jole japoniarrarekin eta Enrico Rava tronpeta jole italiarrarekin batera. Triestearrak 83 urte ditu, eta fliskornoa joko du Trinitate plazan, boskotean. Ederra izango da.

Bukatzeko, agian Donostiako Jazzaldiak inoiz izan duen zuzeneko garestienari erreparatu diogu, ez alferrik jaialdiak XXI. mendeko estatubatuar izarrik handienetako bat dela esanez aurkezten duen Norah Jones artistarena. Kasik ehun euro balio zuten, eta lehenak izan ziren agortzen. Hara, nolakoak garen!

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Batzuetan parrandarako aitzakia baino ez dira jaialditzarrak, baina musika talderik sonatuenak erakartzeko indarra dute, sos publikoak lagun. EHZ eta jazz jaialdiak apropos aparte utzita, honako Urpeko Bonbarda hau Azkena Rock eta Bilbao Live jaialdietan joko duten taldeekin osatu dugu, Andoaingo Rock jaialdiari, Bilboko Music Legends eta Donostiako Boga Boga festibal sortu berriari ere tokia eginda.

Andoaingo Rock jaialdian, rock zalea eta doakoa, Bordeleko Chocolat Billy taldea izan omen da aurtengo sorpresa, Jon Pagola musika kritikariari Ruta 66 aldizkarian irakurri diogunez, eta beraiekin abiatu dugu saioa Gasteiz aldera jo aurretik.

Azkena Rock jaialdia aitzakia hartuta kultuzko bi talderen kantu bana entzun dugu. Batetik Nick Saloman buru duen The Bevis Frond, eta bestetik The Undertones taldearen lehen singlea, 1977ko “Teenage Kicks” ereserki zoragarria.

Orain artekoak baino gazteagoa da Jim Jones All Stars taldearen proposamena, honek ere hasieretako rockanrollaren izpiritua duen arren; zuzeneko sutsu eta basatiak ditu ikur.

Rancid, The Pretenders, Incubus eta Iggy Pop dira aurten Azkena Rock jaialdiko afixa buruak, eta beraiekin batera Lucinda Williams. Gainera, iraganeko okerrak zuzentzeko asmotan edo, aurten inoiz baino emakume gehiago izango da oholtza gainean, oraindik ere bide luzea dugun arren parekidetasunerako.

Lucinda Williamsek 70 urte bete ditu aurten, lau hamarkadatik gora daramatza oholtza gainean gitarra eskutan hartuta kantari, eta egona da aurretik ere Azkena jaialdian. Egungo estatubatuar letra egile bikainenen artean egotea aitortzen zaio, eta miresmen ikaragarria du blues eta country eszenan.

Luisianakoa baino apur bat gazteagoa da Chris Isaak kaliforniarra, AEBetakoa hau ere, mundu mailan ezaguna zer eta “Wicked Game” kantutzarrari esker, batez ere. Aurten Bilboko Legends festibalean jokou du, besteak beste Willis Drummond lapurtarrekin batera.

Saioaren bigarren txanpan bogan diren soinuei ere lekua egiten dien Bilbao Liven joko duten taldeak entzun ditugu, baina egia esan, ez gara lar urrundu rock soinuetatik.

Hasteko Idles post punk taldearen “Brutalism” diskoko kantu bat entzun dugu; Joe Talboten gidaritzapean zuzeneko txundigarriak ematearen ospea dute. Eta 90eko hamarkadan indie rock eszenan arrakasta handia izan zuen Pavement ere entzun dugu, Stephen Malkmusen gidaritzapean bueltan dena.

Pavement afixa buru izango dira Kobetamendin, Chemical Brothers, Phoenix, Artic Monkeys eta Florence & The Machine taldeekin batera. Florence Welchek gidatzen duen taldeak sona handida du egun, guri urruti samar gelditzen zaigun arren. Saioan entzungo dugun “You´ve Got the Love” kantuak (“Lungs”, 2009), berbarako, kasik 500 milioi entzunaldi ditu Spotifyn.

Bilbao Livekin bukatzeko, anomalia atsegin bat aurkeztu dugu, Tinariwen, nazioarteko kritikari modernoenen oneritzia aspaldi jaso bazuten ere, horrelako jaialditzar baterako harrigarri egiten zaizkigunak. Tuareg taldea dugu Tinariwen, desertuko bluesa deitzen denaren ordezkari nagusiak egun. “Amatssou” diskoa dute aurkezgai, eta bertatik entzun dugu “Tenere Den”.

Bukaerara helduta, eta Donostian Boga Boga izeneko jaialdi berri bat iragarri dutenez, bertan joko duen Ana Arsuaga, aka Verde Prato tolosar bakarlariaren azken egitasmoak, “Adoretua” itxi du saioa.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Urpeko Bonbardan, noizbehinka munduari bira soniko berri bat emanda aireztatzen gara, eta horixe egin dugu honakoan, uda heldu baino lehen.

Magrebiar chaabi kantuekin abiatu dugu bidaia, Les Sheikhs Shikhats eta B´net Chaabi egitasmoarekin. Beraien lan homonimoan XIX. mendeko Marokon adierazpen askatasunaren alde borrokatu ziren shikhats eta ghanayats kantariei egin diete gorazarre. Afrikar doinuak jorratzen ditu Ginea Bissauko Kimi Djabate blues eta afro-beat musikariak ere, etxetik mandingoen tradizio musikala dakarrenak.

Afrikatik alde egin baino lehen Cabo Verdeko irlara jo dugu. Bertako artistarik itzaltsuenetakoa da egun Mario Lucio, orain gutxira arte bertako Kultura Ministro izan den idazle, margolari eta musikaria, Simentera taldearen sortzailea. Iazko “Migrants” du azken lana. Portugesarekin jarraituta, eta kontinentez aldatuz, Lucas Santtana kantu egilearen “O Paraiso” diskoko kantu bat entzun dugu, Flavia Coelhorekin batera kantatua.

Behin Amerikan, Guayanako Giany-Frantz Huyghues-Despointes tronboi joleak non eta Quebec inguruan eratu duen Lengaïa Salsa Brava salsa taldea ezagutu dugu, baita Wesli haitiarra ere, Kanadan. Azken honek bere herriko vudu komunitatearen soinuak bildu ditu.

Ekialde Hurbilean Urpeko Bonbardan aurretik ere entzuna genuen Liraz israeldar persiarra aurkitu dugu, “Roya” aurkeztu berri duena, `fantasia´, farsiz. Eta Turkia aldean anatoliar rocka jorratzen duen Derya Yildirim & Grup Simsek talde psikodelikoa, “Dost” bikoitza plazaratu zuena iaz; `laguna´esan gura ei du turkieraz.

Dantzalekuetara bideratutako musika jorratzen duten bi egitasmo interesgarri ere ezagutu ditugu, biak ala biak egun Europan bizi diren afrikarrek onduak. Batetik Nadjib Ben Bella argeliarrak eta Aero Manyelo hego afrikarrak osatzen duten Montparnesse Musique bikotea, congotronic soinuaren bilakaera dakarrena; eta bestetik Acid Arab kolektibo frantziar argeliarraren proposamen liluragarria.

Gao Hong & Kadialy Kouyate musikarien proposamen bitxiarekin helmugara heldu eta bidaia bukatu dugu. Txinako pipa jotzen du lehenak, eta Afrika mendebaldeko kora bigarrenak. “Terry Kunda” plazaratu dute elkarrekin, `adiskidetasunaren etxea´.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

80ko hamarkadan pop musikak emakumezko bakarlari dirdiratsuenetako bat  zuen Tina Turner, rock izar bihurtu baina tratu txarrak eman zizkion harreman toxiko batetik zetorrena, rockanrollaren aitzindari Ike Turner piztitzarra izan baitzuen senarra. 

Bere ahotsaren indarragatik eta zuzenekoen suharragatik ospetsu, behin erretiroa hartuta Suitzan bizi zen aspaldidanik. 2023ko maiatzaren 24an hil zen, 83 urte zituela.

Lehen abestiak elizako abesbatzan kantatu zituen, beste askok bezala, baina St. Louisen Ike Turnerrek bere taldera deitu zuen,  Kings of Rhythm, BBKingen “You Know I Love You” kantatzen entzun eta gero. 17 urte zituen.

60ko hamarkadan rockaren gailurra zapaldu zuten; Erresuma batuan biraka ibili ziren The Rolling Stones taldearekin batera, eta AEBetara bueltan, David Bowie, Sly Stone, Cher, Elvis Presley, Elton John eta beste izar askoren bisita jaso zuten Las Vegasen. Phil Spector zenak “River Deep - Mountain High” ekoitzi zien 1966an.

Ike Turnerrek tratu txarrak eman zizkion emazte zuen kantariari. “Diru asko egiteko gai nintzela ikusi zuenetik porrot egin zuen Ikekin nuen harremanak -adierazi zuen Tinak 2018ko “My Love Story biografian- Ni menperatu beharra zuen, ekonomikoki zein psikologikoki, inoiz utzi ez nezan”. Izaera aldabera zuen gizonak, bortitza ere bazen.

1974an abiatu zuen bakarkako ibilbidea Tina Turnerrek, printzipioz arrakasta handiegirik gabe, rock grinatsutik tenpo motelagoetako soul rockera lerratu bitartean. "Acid Queen" diskoan, berbarako, garaiko rock arrakastak berrirakurtzeko trebetasuna ere erakutsi zuen, Led Zeppelinen "Whole Lotta Love", adibidez.

Tina Turnerren ibilbideak 1984a izan zuen mugarri, "Private Dancer" diskoa plazaratu baitzuen, sekulako arrakasta erdietsiko zuena, besteak beste "What´s Love Got to Do With It" kantuari esker. Bakarkako bosgarrena zuen, baina lehena legez hartu izan zuen kantariak berak ere. 1999ra arte beste estudioko bost album plazaratu zituen, eta milurteko berriarekin batera erretreta hartuko zuela iragarri. 2008an itzuli zen azken aldiz, musikagintzan 50 urte eman zituela ospatzeko.

“I, Tina” memoriak ardatz zituela, “What´s Love Got to do With It?” filmak bere bizitza pantailaratu zuen 1993an; Angela Basettek bete zuen Tina Turnerren papera. Eta beste bi memoria liburuz gain, 2018an musikal bat eta 2021ean "Tina" dokumentala ere eskaini zaizkio.

Bere aldetik, Tina Turnerrek ere bete zituen antzezle lanak zineman, 1985eko "Mad Max" filmean, berbarako, Mel Gibsonekin batera. Hamar urte geroago, "Goldeneye" kantatu zuen, James Bonden izen bereko pelikularako kantu nagusia, U2 taldeko Bono eta The Edgek idatzia.  

Niko Etxart zuberoarrak Hapa Haparekin batera plazaratu zuen "Minuette" (Elkar, 2005) diskoan omendu zuen Tina Turner. "Tina perla beltza" izeneko kantuaren melodia "River Deep - Mountain High" kantuarena da.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Kantu sekretuak dakartzagu gaur Urpeko Bonbardara, ingelesez hidden track deiturikoak, sarritan taldeek diskoetan isilpean gordeak, apropos ezkutatutakoak edo akreditatu gabeak, aipagai izango ditugun arrazoi ezberdinak direla medio. 

“Her Majesty´s a pretty nice girl, but she doesn´t have a lot to say” idatzi zion Paul McCartneyk Erresuma Batuko erregina zuten Isabel II.ari 1969an. Urte horretan jaurti zuten “Abbey Road” lanean sartzekoa zuten minutu erdi eskaseko kantutxoa, baina diskoaren giro orokorrarekin bat egiten ez zuelakoan, atzera egin eta azken orduan kendu egin zuten kantu zerrendatik. Soinu teknikariak, ordea, kantutxoa diskoaren bukaerara gehitu zuen, segundo batzuetako isilunearen ostean, argi geldi zedin ez zuela obrarekin zerikusirik. Eta gainera, diskoetxeak ez zuen kantaren berri eman, ezta kontrazaleko tracklist-ean ere. Horrela jaio omen zen, Diego Cuevasek Jotdown aldizkarian kontatzen duenez, ezkutuko kantua kontzeptua. 

Hidden Track-ak zaleei egindako keinuak ziren, bilatzen zekienarentzako opariak, biniloen garaian sortu eta Compact Discekin bukatu zirenak, orain dena baita klik eta klik musika entzuteko ere, .mp3 eta Spotify. 

Kantuak ezkutatzeko arrazoi ezberdinak zeuden. Baziren diskoko giro orokorretik aldentzen zirenak, The Beatles taldearena bezalaxe, baita eskubide kontuak tarteko zituztenak ere. Edo musikariek egindako txantxa eta bitxikeriak, beste musikari batzuei egindako bertsioak tarteko.

Eta gaiez aparte, jakina, teknikoki ere modu ezberdinak zeuden kantu bat gorde edo ezkutatzeko, aldrebes samarrak batzuk.

Compact Disc estandarrek, pregap izeneko pista bat zuten hasieran, “zero” zenbaki bat, nolabait esateko, Play sakatuta entzuten ez zena, ez bazenuen atzerako botoia sakatzen. Talde askorentzat, hain zuzen ere, ezin aproposagoa zen pregap horixe kantuak ezkutatzeko, eta hala egin zuten ondoko hauek, batzuk baino ez aipatzearren: 2 Many Djs-ek Kilie Minoguen erremix bat, Musek Tom Waitsek irakurritako olerki bat, eta Public Enemyk, “Muse Sick-n-hour Mess Age”-n, diskoak izango zituen kritikak aurreikusi zituen pregap-ean. 

Baina kantuak disko bukaeran ezkutatzea izan da ohikoena, aurretik isilune luze samar bat baliatuta. Horrela egin dute guzti hauek: The Rolling Stonesek gabonetako kantu tetriko samarra “Their Satanic Majesties Request”-en, Green Dayk kanpaia jotzeari gorazarrea “Dookie” diskoan, Marilyn Mansonek kantu extra bat “Antichrist Superstar” diskoko 99. pistan, eta Placebok Brian Molko kantariak jaso zituen mehatxuak gehitu zizkion “Evil Dildo” ezkutuko kantuari. Denetarik.

Korapilatzen

Baina kantuak ezkutatzeko askoz modu korapilatsuagoak erabili izan dituenik ere bada. Interesgarria da, berbarako, Radiohead taldearen “In Rainbows” eta hamar urte aurretik plazaratutako “OK Computer” diskoak elkarren osagarri direla dioen teoria. Edo Tool taldearen “10.000 Days” albumak gordetzen duen enigma, diskoko bi kantu, hirugarren baten gainean erreproduzituz azaleratzen ei dena -Yotuben dituzue frogak-.

Hidden track edo kantu ezkutu direlako hauek bitxikeria bat baino ez dira musika industriaren historian, baina beraien inguruan esan daitezkeen kontuak agortezinak dira. Arcade Fire kanadar taldeak, berbarako, hamar minutuko collage bat gehitu zuten “Reflektor” diskoaren pregrapera, zer eta diskoko kantuen txatalez osatua, hauek atzekoz aurrera jarrita. Eta The Flaming Lips psikodelia taldeak, bere aldetik, “Zaireeka” izeneko album esperimental bat plazaratu zuen 1997an, lau CDz osatua, jendeak Laurak batera martxan jar zitzan, edo hiru, edo bi, edo bakarka, kantuak ezkutuak guztiz agertarazteko. 

Kantuak ezkutatzeko modu ezberdinekin bukatzeko, Monty Python taldea aipatuko dugu. Umore gile britainiarrek, beraien izpirituari fidel, txantxa bat prestatu zuten 1973ko “Matching Tie & Handkerchief” bildumarako. Gorbata eta zapiak saldu zituzten, eta hauek erosten zituztenei kolektiboaren sketch bikainenetako batzuk jasotzen zituen biniloa oparitu. Eta gutxi balitz, barruan sorpresa gehiago zituen diskoak: Bi pista grabatu zituzten zirkulu kontzentrikoetan, orratzak bata edo bestea hausaz jo zezan, entzulearen harridurarako.

Eta euskaraz zer? Izan ote da euskal musikan ezkutatutako kanturik. Izango da bat baino gehiago ezagutzen ez ditugunen artean ere, akabo, baina bi adibide baino ez ditugu emango. Bata euskaraz, Nahitanahiez taldearen “Basurdearen orrua” diskoan ezkutatutako baladatxoa, Urpeko Bonbardaren 111. saioan entzun genuena, Amodioaz mintzatu ginenean. Erdaraz bestea:  Iñigo Garces aka Cabezafuego musikari nafarrak irlandar kutsuko kantuak nagusiki ingelesez ontzeko eratu zuen taldea da Royal Canal, 2006an “Sail With Lord Alembic” disko ederra plazaratu zuena Noizpop zigilu bizkaitarrean. Bederatzi kantuko diskoak hamargarren bat zuen ezkutuan, Eskorbutoren “Maldito país” berrirakurtzen zuena.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

"Mr. Gone" deitzen ei zuten Wayne Shorter gaztetan, beti beste nonbait zegoela ematen zuelako jarri zioten goitizena. Saxofoi jolea 2023ko martxoaren 2an zendu da, 89 urte zituela eta jazz erraldoietan erraldoi zela.

Art Blakey perkusio jolearen Jazz Messengers taldeko partaide izan genuen; Miles Davis tronpeta jolearen boskoterik bikainenean parte hartu zuen -Herbie Hancock, Ron Carter eta Tony Williams-ekin-; talde propioarekin maisulanak plazaratu zituen Blue Note zigiluan; elkarlanak egin zituen pop eta rock izarrekin -Joni Mitchell eta The Rolling Stones, berbarako-; Weather Report jazz fusio taldeko sortzaile izan zen -Joe Zawinul-ekin batera- eta XXI. mendeko jazz laukoterik zirraragarrienetako bat eratu zuen. Erraldoietan erraldoi, jazzak izan duen inoizko konposatzailerik itzaltsuenetakoa izan da Wayne Shorter.

Aipatutako guztiaren gainetik baina, sei hamarkadako ibilbide luzean Wayne Shorter geldiezinak izan zuen sortzeko grina azpimarratu behar da, ezohiko kontua baita. Bertan goxo egotetik eta betikoa egitetik urruntzen saiatu zen beti saxofoi jolea, beti fresko, garaian garaikoa joz.

Gizonak 2018an utzi zituen oholtzak, makal samar zebilela eta, baina ordutik “Iphigenia” deituriko opera bat ontzen ibili da Esperanza Spaldingekin batera, 2021n estreinatu zutena; pentsa!

Asko dira Wayne Shorterrek konposatu ostean jazz standard bihurtu diren piezak, "Footprints", berbarako.

Donostia Jazzaldia Saria
Wayne Shorter 1933ko abuztuaren 25ean jaio zen New Jerseyn, AEBetan. Klarinetea hasi zen putz eta putz, baina saxofoi tenorrera aldatu zen goiz. John Coltraneren itzala saxofoi jole gazteen artean itzela zela, Shorterrek estilo propioa garatu zuen, esaldi laburragoekin eta tonu lodiagoarekin, nolabait esateko. 

2007an Donostia Jazzaldia saria jaso zuen saxofoi joleak, eta 2017an Kursaalean jo zuen laukote kolosala osatuta, Danilo Perez (pianoan), John Patitucci (kontrabaxuan) eta Brian Blade (baterian) musikariekin. Gizonak azken muturreraino eraman zuen sorkuntzarekin hartua zuen konpromisoa.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Gaur, 2023ko martxoaren 8a, euskal kantuekin osatu dugu Urpeko Bonbarda, azkenaldian gure musikagintzan, eta zorionez, gero eta presentzia handiagoa duten emakume ahotsak aurkeztuta.

Saioa Izaro bakarlariarekin abiatuko dugu, gizonezkoak zuzenean interpelatzen dituen “Libre” kantuarekin: “Eta esan dezagun argi: Ez zarela behar den beste egiten ari”. 

Ana Arsuagaren Verde Prato egitasmoaren "Adoretua" azken lana irekitzen duen "Ahizpak" entzun dugu, eta Ane Labaka zein Nerea Ibarzabalek idatzitako "Gorputzak zubi" Ines Osinaga arrasatearraren bakarkako debut lanetik, "#Itsasoadabidebakarra".

Osinagaren kantuak Kai Nakai gasteiztarraren "Kolpe" aurkezpen kantuaren txatalak aipatzen dituela-eta, azken honekin Alex del Toro donostiar disko jartzaileak berriki egin duen erremixa entzun dugu: “Aizu, gaur ez dut nahi negarrik, ez lerdo bat ohean sartuta. Perreoa nahi dut hasi eta buka, nere ahizpekin bakarrik”. 

Amaia Orejak, Maixa Lizarribarrek, Alaitz Telletxeak eta Kristina Solanok panderoak batu dituzte AMAK egitasmoan, eta "Gu" kantatu lagunekin batera, kasik ezkutuan kantatu behar izaten zuten emakumeei eskainia. Eta trikiti kontuekin jarraituz, orain gutxi agurra iragarri duen Huntza taldeari "Zer izan", Mafalda eta Tremenda Jauriarekin batera euskaraz eta gazteleraz emana.

Andrazkoei zuzenean eta soul aireekin kantatu diete Arima Soul laukoteak eta Afrika Bibang bizkaitarrak, "Gu andereak" eta "Emakumeak" kantuetan, hurrenez hurren.

Bukatzeko, beste hiru kantu. Baga, Maite Larburu hernaniar arrabita joleak egina, "Arrailak", bere amonaren kontakizuna aintzat hartuta, lehenengoz hilerokoa etorri zitzaionekoa. Biga, Olatz Salvador donostiarraren "Zintzilik" diskotzarretik "Betileekin", harreman eredu parekideen aldarrikapena dakarrena, Ane Labakak idatzitako hitzetan. Eta higa, Nacho Vegas asturiarraren "Vinu, cantares y amor" kantuari Anari azkoitiarrak egindako moldaketa, agertu orduko ereserki bihurtua eta lagunartean kantatzen dena.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Musikak ihes egiteko aukera eman digu beste behin, eta Afrikara egin dugu agudo gaur, beti borborka dagoen eszena baten berri emateko, El País egunkariko Chema Caballero lagun dugula. Aldarrikapenez blai datoz kontinente beltzeko azken arrakastak. 

Saioa eskarmentu handiko kantari batekin hasiko dugu, Boli Kostako Tiken Jah Fakoly kantariaren reggaearekin, eta hip-hop doinuekin bukatu; tsonga kultura hedatzen ari den Sho Madjozi hego afrikarrarekin, eta Didier Awadi senegaldarrak Diyane Adams artistarekin emandako "Quand On Refuse On dit Non" kantuarekin bukatu.

Zerrendako kantu asko eta asko elkarlanak dira. Zakes Batwini hego afrikarrak Kasangorekin egindakoa, berbarako, lehenaren "Ghetto King" hirugarren lan luzeko "Osama" hit-ean. Nomcebo Zikode kantariak Wouter Kellerman txirula jolearekin aurkeztu duen "Bayethe", zulueraz emana. Blaq Jerzee nigeriarrak, bere aldetik, "Sokoma" argitaratu du Marioo tanzaniarrarekin eta Eddy Kenzo ugandarrarekin batera. Modernoa eta eklektikoa da kantua, egun boga-bogan den sonoritatea agertzen duena. 

Eddy Kenzo Grammy sarietan izendatua egon da aurten, azken urteetan ez bezalal, saririk jaso ez duen Burna Boy bezala. Nazioartean afrikar kantaririk itzaltsuenetakoa da egun nigeriarra, eta azken iazko "Love, Damini" seigarren diskotik "Last Last" entzun diogu. Eddy Kenzo eta Burna Boyk jaso ez duten saria, arestian aipatu ditugun Nomcebo Zikoe eta Wouter Kellermanek jaso zuten batetik, eta Zakes Batwinik bestetik.

Bere herrialdeko kantari ezagunenetakoa den Winky D. zinbabuearraren azken arrakasta entzun dugu, beste bat Togoko Toofan bikoteari, isilune luze samar baten ostean plazaratu dutena, frantsesa, we hizkuntza eta pidgina nahastuz. Juliana Kanyomozi ugandarra ere musikagintzatik at izan da azken urteotan, zinemagintzan murgildua, eta "Omwana" singlearekin itzuli da, ezkon bizitzaren ikuspuntu aurrerakoia agertuta. Eta gai bera ahotan hartuta, ikuspuntu atzerakoi samarra Diamond Platnumz tanzaniarrak, bongo flava delakoaren erregeak.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

“Zein da euskarazko maitasun abestirik onena?”. Horixe da, otsailaren 14aren harira, Jan Echevarriak hainbat musika zaleri luzatu dien galdera, El Correo egunkariko erreportaje batean, eta San Valentin eguna sekula ospatuko ez duen Urpeko Bonbardan jaso duguna. Batetik, onartu behar dugulako maitasun kantek presentzia nabarmena izan dutela beti pop musikan eta, bestetik, gustatu zaigulako erreportajeak izan dituen erantzunetan jasotako kantu zerrenda. Erreportajearen egileak idatzi duen bezala, "musika emozioen katalizatzaile ikaragarria" baita.

Zuriñe Hidalgok Sorotan Bele taldearen “Amodioaren eza” hautatu du, folk rock taldearen 1993ko debut homonimotik. Abesti instrumentala den arren, hitzik gabekoa, musikak berak baduelako transmititzeko gaitasuna, magia egiteko boterea, Hesian taldeko kantari ohiaren arabera. Sua taldeko kide Ane Barrenetxeak, bere aldetik, Txuma Murugarren bakarlariaren "Proposamena" hautatu du, 2001eko "Hegazkinen arima" diskoa irekitzen duena, "Ba al dago maitasun aitormen errealagorik?" adierazita.

Iholdi Beristainek Ibil Bedi taldearen "Lorerik gabe" kantuaren alde egin du, 2021eko "Beltxarga beltza" diskokoa. Goazen telesaileko antzezle izanak onartzen du ez dela erromantikoa, eta zalantzak dituela maitasun erromantikoaren eraikuntzarekin. Horregatik aukeratu du norbere burua zaindu beharraz mintzo ei den kantua.

Aspaldikoagoak dira Iker Gurrutxagak eta Zaloa Urainek hautatu dituzten kantuak. Naiz irratiko MusikHaria saioko gidariak Gorka Urbizu nerabea partaide zuen Nahi ta Nahiez taldearen "Irudimenaren orratzetik" kantu ezkutua, 1996ko "Basurdearen orrua" diskokoa, "kantu sinplea eta poesia ederra". Eta Kokein taldeko kantariak -hautatu dituen bi kantuetako bat-, Julio Kageta zirenen "Masturbazioa", 1993ko "Mestizu" diskokoa, norberekiko maitasuna ezinbestekoa dela goraipatzea ere garrantzitsua ei delako.

Zaloa Urainek bezala, El Correo egunkariko musika kritikaria den Silvia Canterak ere bi kantu hautatu ditu, eta bietan parte hartzen du Izaro mallabiarrak. Bata bakarka eman zuen 2020ko "Limones en Invierno" diskoan, "Paris", bi urte geroagoko "Limones de Oro" bilduman Eñaut Elorrietarekin batera abestua; "abesti leuna, berezia eta gozoa". Cantero nerabea zela euskal maitasun kantuen erreferente ziren, hain zuzen ere, Ken 7, eta egungo nerabeena izan daiteke, kazetariaren ustetan, Izaro. Canterok ahotan hartu duen bigarren kantua Gatibu gernikarren "Aske Maitte" dugu, 2016ko izen bereko diskokoa, "libertateari eta dibertsitateari abesten diona (...) eta udako gau amaigabeak" gogorarazten dituena.

Bukatzeko, hiru musika zale ezberdinek hautatutako beste hiru kantu, talde berarenak: Su Ta Gar. Eibartarren 2013ko"Bizirik gaude" diskotik "Zure argia" hautatu du Dani Alvarezek; seme-alabei diegun maitasuna baldintzarik gabekoa baita, Radio euskadiko esatariaren aburuz. 1992ko "Hortzak estuturik" diskokoak dira beste biak. Kokein taldeko Zaloa Urainek "Azkar zuregana" aukeratu du, eta Mondosonoro aldizkariko kolaboratzaile Izkander Fernandezek, bere aldetik, "Itxaropena", amodoioaren B aldeari egindako balada. "Taldearen konposizio garrantzitsuenetako bat da. Lasaitasun malenkoniatsuan hasi eta ekaitz itxurako errepikan amaitzen dena, entzulea kantatzera gonbidatuz".

Azkenaldian isil-isilik badago ere, Kate Bushen musika biziberritu egin da "Stranger Things" telesailari esker, eta 1985eko "The Hounds of Love" disko arrakastatsuko "Muinoan gora", kantariaren abesti ezagunenetako bat, zerrenden gailurrean izan da iaz. Gizonek eta emakumeek elkar ulertzeko dituzten zailtasunez mintzo den kantua Liverpooleko The Wombats indie rock taldearen berrirakurketan entzun dugu guk saioan.

Gainontzean, art poparen ordezkariak plazaratu dituen hamar estudioko lanetatik hiru proposatu dizkigu idazle donostiarrak: 1978ko "The Kick Inside" debut diskoa, 1980ko "Never for Ever" hirugarrena, eta azkenaurrekoa, 2011ko "50 Words for Snow".

"The Kick Inside", lehenengoa buruz, "maitasuna (asko) eta estrabagantzia (ez gutxi), pianoak gidatutako melodiekin -dio Zalduak-. Bitxikeria bat punka eztanda egiten ari zen aro betean. Agian hori da, bururatzen zait, gakoetako bat: punkaren punka izan zen, nolabait”. Bertatik entzun ditugu "The Saxophone Song" eta "The Man with the Child in his Eyes".

"Never for Ever" ahotan hartuta, "musikalki konplexuagoa" dela iritzi dio. "Babooshka" eta "Army Dreamers" dira honetatik lagin gisara hautatu ditugunak. Zalduaren aburuz, “diskoa ederra da, neurrigabekeriara osoro emana, ipuin bilduma (fantastiko) on bat bezain askotarikoa".

Azkenik, hamarkada batzuk aurrera eginda, "Snowflake" eta "50 Words for Snow" entzun ditugu, azken kantu honek izena ematen dion diskotik. Kate Bushen "itzulera harrigarria", ardatz hartu dugun idatzian irakur dezakegunez. Elurrari buruzko lan kontzeptual honetan, "pianoak berriro hartzen du protagonismoa kanta luzeotan, baina bere karreraren hastapenetan baino sotilezia handiagoarekin, jazzaren mundura hurbilduz maiz. Ahotsarekin ez du hasieran bezain muturrera jotzen, sakonera egiten du, baina hemen ere jakinduria handiagoarekin ari da, bere baliabideak ederki administratzen daki. Disko lasaia da, amestia, tristea, baina neurriz". 

Aparte, The Wombatsekin egin dugun bezala, saioa borobiltzeko beste bi bertsio entzun ditugu, Kate Bushen abestiren ezagunenetako biri egindako moldaketak. "Hounds of Love" The Futureheads post punk taldearen ahotsean, eta "Gailur ekaiztsuak", Emily Brönteren istorio ezin erromantikoagoan inspiratua, Cecile McLorin Salvant jazz kantari bikainak emana.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

The Times egunkariak XXI. Mendeko kantari bakarlari bikainenen zerrenda plazaratu du. Guztira 20 izen dira -hamalau emakume eta sei gizon- oso mainstream eta, jakina, eszena anglosaxoikoak guzti-guztiak. Alta, gaurko saioa osatzeko aitzakia eman digute. Denbora mugaren eraginez hautaketa bat egin behar izan dugu, eta hogei horietatik zazpi hauexek baztertu ditugu: Ed Sheeran, Taylor Swift, Bruno Mars, Rihanna, Lady Gaga, Lana del Rey eta Weyes Blood.

Saioa Harry Styles entzuten abiatu dugu, telebistako talent show batean parte hartu eta One Direction mutiko taldeko kide izana. Sam Smith ere britainiarra dugu, eta estatubatuarrak bi lan luze arrakastatsu plazaratu dituen Frank Ocean eta Kendrick Lamar rap kantaria. Azken hau bere belaunaldiko ahotsik nabarmenena dugu askoren esanetan, eta guretzako ere, aurreko hirurak baino dezente kitzikagarriagoa.

Gainontzean entzun ditugun bederatzi ahotsak emakume kantarienak dira. Batzuk oso interesgarriak begitandu zaizkigu: bedroom poparen erregina Billie Eilish harrigarria, eta Lizzo emakume ahaldundua, berbarako -horra bi kantutzar, "Bad Guy" eta "Truth Hurts"-. Bi horiek bezain gaztea eta arrakastatsua da 20 urte betetzear den Olivia Rodrigo ere, eta apur bat eskarmendu handiagoa dute Kelly Clarkson eta Florence Welch kantariek. Azken hau Bilbon izango da uztailean, Florence & The Machine taldea gidatzen.

Saioa mundu mailako izar dirdiratsu diren kantariek itxi dute. Destiny Child hirukotean ezagun egindako Beyonce, egungo artista beltzik itzaltsuenetakoa, eta honek estatubatuetan duen sonaren parekoa duen Adele britainiarra. Eta hauekin batera, 2006an "Smile" kantutzarrarekin ezagutu genuen Lily Allen, eta zerrendan ageri diren guztien artean bizirik ez den bakarra; jada ikono bihurtua dugun Amy Winehouse neosoul kantari apartekoa.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

2023ko urtarrilaren 19an zendu da David Crosby, 81 urte zituela, besteak beste The Byrds taldea sortu eta Crosby, Stills, Nash & Young taldean jardun zuena, eta folk rock generoa definitzen lagundu zuena. Bere omenez osatu dugu saioa.

Kalifornian familia dirudun batean jaioa, 60ko hamarkada hasieran The Byrds taldeko kide izan zen David Crosby, eta bi kantu entzun dizkiegu. Batetik "Lady Friend", The Byrds taldearen 1967ko "Yoounger than Yesterday" laugarren lan luzeko singlea, bere garaian porrot egin zuena. Eta bestetik "Eigh Miles High", urte bete lehenagoko "Fith Dimension" diskokoa.

Droga gehiegikeriak eta beste zirela, The Byrds taldea bosgarren lan luzea plazaratu zuenerako gainontzeko musikariek kaleratua zuten David Crosby. Kaliforniarrak "Triad" ondu zuen lan horretarako, Jefferson Airplane taldeak berrirakurri zuena, guk saioan entzungai izan dugun bertsioan. Stephen Stills eta Graham Nash musikari itzaltsuekin elkartu zen orduan Crosby; lehena Buffalo Sprinfield taldetik zetorren, bigarrena The Hollies britainiarretatik.

Crosby Stills & Nash eratu baino lehen, David Crosby jaunak gerora folk izar bihurtuko zen Joni Mitchell kanadarraren debut lana aurkeztu zuen, "Song to a Seagull", eta diskoari izena eman zion kantua entzun dugu bertatik. Eta handik gutxira superbanda ikaragarria osatu zuten Neil Young taldera gehitzearekin batera, Crosby, Stills, Nash & Young, 70eko estatubatuar kontrakulturaren ikur. Hirukotean emandakoetatik, "Guinnevere" entzun dugu, eta laukotean emandakoetatik, "Deja Vu", izen bereko disko arrakastatsutik jasoa; biak ala biak David Crosbyk ondutako kantuak.

David Crosbyren lehenengoetako eragin musikala izan zelako, Josh White bluesmanaren kantu bat ere entzun dugu, baita Phil Collins jaunaren arrakasta nagusienetako bat ere -Crosbyk parte hartu zuen "Another Day in Paradise"-, C hepatitisarekin eri zela, gibel trasplantea ordaindu omen ziolako Collinsek Crosbyri. Aparte, David Crosbyk James Raymond eta Jeff Pevarrekin osatu zuen CPR jazz rock taldearen kantu bat ere entzun dugu. Raymondek helduaroan ezagutu zuen aita biologikoa duen Crosby, jaiotzean adopzioan eman zuten-eta.

Graham Nash, Stephen Stills eta Neil Youngekin egindako elkarlanak gutxi iraun bazuen ere, gerora sarri elkartu izan zen David Crosby aspaldiko lagunekin, izan bikote, hirukote zein laukote formatuan; harremanak erabat gaiztotu ziren arte. Alta, bakarkako ibilbideari ere ekin zion 70eko hamarkadan, hil aurreko azken hamarkadan bizkortu zuena. 2014an “Croz”, 2016an “Lighthouse”, 2017an “Sky Trails” eta 2018an “Here If You Listen” plazaratu zituen.

Estudioko azken lana 2021eko “For Free” izan du Crosbyk, eta bertatik entzun dugu kantu bat. Baita "Laughing" ere, bere kantu ezagunenetako bat, iaz plazaratutako zuzeneko bildumatik.

2006an Times aldizkariari esandako adierazpen batzuetan, eta 60ko hamarkada ahotan hartuta, zera bota zuen Crosby berak: “Eskubide zibilei buruz zuzen genbiltzan, giza eskubideei buruz arrazoia genuen, ez ginen okertu bakea Gerra baino hobea zela esatean… baina ez genekien ezer drogei buruz, eta horrek asko eragin zigun gerora”. Lagunekin haserretu eta bere burua kaltetu izanaz damu agertu zen azken urteetan.

“Long Time Gone” biografia eta "David Crosby: Remember my name" izeneko dokumentala dira hippy hezigaitza ezagutzeko aukerak.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

2022a bukatu eta gurean ere hasi dira ugaritzen urteko onenen zerrendak. Badok atariak, azken urteotan egin izan duen bezala, urteko hamabi disko kuttunenak aukeratzeko eskatu die dozena bat musika adituri, eta emaitzak dakartzagu Urpeko Bonbardara.

Iritzia Berria egunkariko Andoni Tolosa, Ihintza Orbegozo eta Urko Ansa, Argia aldizkariko Iker Barandiaran eta Xalba Ramirez, Gaztezulo aldizkariko Jaione Dagdrommer, Hala Bedi irratiko Ion Etxebarria, Gaztea irratiko Julen Idigoras, Gure Irratiako Panpi Merkapide, Naiz irratiko Iker Gurrutxaga, eta Badok atariko Fred Berruet eta Jon Urzelai musika kritikari eta kultur kazetariek eman dute. 

Eman dituzten zerrendetan disko bakar bat ere errepikatu ez balitz, 144 lan ager zitezkeen, baina 75 izan dira aipatuak, gehien nabermendu direnak batek baino gehiagok hautatu dituelako baitira nabarmendu. Guztietatik,

 Willis Drummond taldearen “Hala ere” eta MICE egitasmoaren “Lautada” izan dira aipatuenak, zortzi adituren zerrendetan agertu dira-eta.

Atzetik, zazpik hautatu dute Vulk taldearen “Vulk ez da”, eta seik Olaia Inziarte bakarlariaren “Lehengo lepotikan burua”, Merina Gris hirukotearen “Zerua orain” eta Benizze bakarlariaren “Benizze”. Sofa taldearen “Krispetak”lana lau zerrendatan ageri da, eta hirutan Orbel taldearen “Lur hezea” eta J Martina hirukotearen “Jaio naiz baina”.

Guzti horietatik, gutxienez, kantu bana entzungo dugu gaurko Urpeko Bonbardan.

Gainontzean, zerrendan hiru aipamen, bi edo aipamen bakarra jaso duten diskoen artean, eta 65 inguru dira, bana hautatu dugu gaurko saioan entzuteko. Hirutan agertu direnetatik Broken Brothers Brass Band taldearen "Katebegia"aukeratu dugu, bitan agertu direnetatik Arima Soul laukotearen lehen luze homonimoa, eta behin baino agertu ez direnetatik Keia taldearen "Erregaia". Hiru hauen kantu banarekin borobildu dugu 2022an euskal musikak izan duen uzta bikainari buruzko Urpeko Bonbarda.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Urte hasieran aurrekoak utzitako uzta jasotzea maite dugu Urpeko Bonbardan, eta gaur 2022an World Music ere deitzen duten horretan argitaratutako lanik azpimarragarrietako batzuekin osatu dugu saioa, munduari bira berri bat emanda. 

Bidaia Japonian hasiko dugu Oki Kanorekin. Ainu etniakoa da OKI, Hokkaidokoa irlakoa, edo beste modu batera esanda, desagertzeko arrisku bizian den kultura batekoa. Eta horrelakoxea da jotzen duen musika tresna ere, tonkori deitzen den bost sokadun aintzinako harpa. Eta bukatu, Small Island Big Song egitasmoarekin itxi dugu. 2018an sortutako proiektuak Aotearoa (edo Zelanda Berria), Taiwan, Madagaskar, Hawai, Borneo eta Salomon irla eta artxipielagoetako soinuak biltzen ditu, Indiako Ozeanoko eta Ozeano Bareko kantuak, aniztasunaren aldeko aldarria eginda.

Europan, Scandinavian Music Group ezagutu dugu Finlandian, Ultra Bra taldearen hondarretatik sortua, bizitza da handiena esatera datorkiguna. Eta Herbereetan Yin Yin bikotea, Maastricht hiritik asiar musika jorratu eta dantzarako deia egiten duena. Antzerako moldean moldatzen da Satellites seikote israeldarra ere, Tel Avivetik anatolian rock deiturikoa jorratzen duena, saz-a elektrifikatuta. Ekialde Hurbilarekin bukatzeko, egun Britainia Handian bizi den Maya Youssef siriarra aipatu behar dugu, Damaskon qanun-a jotzen ikasi zuena -78 sokadun zitarra-, ordura arte gizonek baino egiten ez zutena. 

Afrikan Rokia Kone izan dugu zain Malin, “Bamakoko larrosa”, Jacknife Lee kaliforniar ekoizle itzaltsuarekin batera -U2, The Killers edo REM taldeekin lan egindakoa dugu- iaz disko bat plazaratu zuena. Baita Salif Keita eta Oumou Sangarerekin lan egin izan duen Aluna Wade senegaldar baxu jole trebea ere, iaz “Sultan” diskoa aurkeztu zuena, jazzetik afrobeatera bitarteko soinuekin.

Afrikarra da Pierre Kwenders ere, Kinshasan jaioatako kongoarra, aspalditik bizileku duen Montrealetik datorren arren, Quebec-etik. Lingaleraz, frantsesez, ingelesez, shilubera eta kikongearaz kantatua, eta oso erritmo modernoz emana.

Amerikan jarraituta, Adrian Quesada Fantasma taldeko kide ohiarekin egin dugu topo Texasen, eta “Boleros psicodelicos” diskotik kantu bat entzun, iLe puertorrikoarrak kantatua.

Bukatzeko, Brasil eta Jamaikan eskarmentu handiko kantari banarekin egin dugu topo; hamabost urte diskorik plazaratu gabe egon ostean 80 urte bete dituela-eta lan berria atondu duen Flora Purim batetik; eta Horace Andy rastafaria bestetik, Lee “Scratch” Perry zein Massive Attack artistekin lan egindakoa.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Iragan berri den 2022a ere urte zirraragarria izan dugu jazz musikan, eta azken urteotan gertatu den bezala, generoa berritzeko orduan emakumeak duen presentzia eta garrantzia gorantza doa, geldiezin.

Gaurko saioan abangoardiako jazza jorratzen duten hiru emakume entzungo ditugu, eta janzkera klasikoagoko beste hiru. Bi kolektibo, hiru taldeburu eta zazpi bakarlari. Hiru kantari, beste horrenbeste teklatu jole eta tronpeta edo saxofoi jole, harpa jole, gitarra jole eta bibrafono jole bana. Hasiberriak diren gaztea eskarmentu handiko nagusiak baino gehiago, eta munduko bazter guztietakoak gainera.

Pianoak garrantzia handia du jazz musikan, eta Zela Margossian libaniarrarena entzun dugu. Beiruten jaiotako emakumea Sidney inguruko jazz eszenako kidea da. Piano jolea da Eri Yamamoto ere, Japoniako Osakan jaioa, eta 2019an Easo Abesbatzak lagunduta jo zuen tokira bueltatuko dena aurten, honakoan trioan, Donostiako Jazzaldira.

Pianotik ahotsera, “Maitasunak marrubi zapora dauka” entzungo diogu jarraian Gregory Porter sonatuak lagunduko duen Somi kantariari. Jaiotzez estatubatuarra, kultur nortasun afrikarra du Somi Kakomak; azken diskoan, “Zenzile: The Reimagination of Miriam Makeba”, Mama Afrika esaten zioten izar hego afrikarra berrirakurtzen du.

Kantariekin jarraituta, beste bi lan azpimarratu ditugu. Caravan aldizkari digitalaren ustez hamarkadako jazz kantarian dugun Cecile McLorin Salvant gaztearen “Ghost Song” lan freskoa, eta are gazteagoa den Samara Joy neskatilaren “Linger Awhile”, Sarah Vaughan gogorarazten duen kantariak molde klasikoan emana.

Lan berritzailee dagokionean, bizi-bizi dagoen britainiar eszenatik datorren Kokoroko aipatu behar dugu, Sheila Maurice-Grey tronpeta joleak gidatzen duena; iaz eta 39 urte baino ez zituela zendutako Jaimie Breezy Branch tronpeta joleak Jason Nazary bateria jolearekin osatzen zuen Anteloper egitasmoa, sintetizagailuak eta elektronika protagonista izan eta arnasarik gabe utziko zaituena; eta Domi & JD Beck bikotea, frantziar teklatu jole eta estatubatuar bateria jole ezin gazteagoak osatutako egitasmo bitxia, Robert Glasper edo Herbie Hancock erraldoien arreta bereganatu duena.

Beraien musika tresna lehen lerrora ekarri guran dabiltzan abangoardiako hiru artistek ere izan dute tartetxoa Urpeko Bonbarda honetan. iaz “More Touch” argitaratu duen Patricia Brennan bibrafono eta marinba jole mexikarrak; Britainia Handitik datorren Alina Bzhezhinska ukrainar harpa jolearen “Reflections”; eta azken urteotan emakumeak jazz musikan erdietsi duten arrakasta eta itzalaren erantzuleetako bat, Mary Halvorson gitarra jole estatubatuarra. 2022an ez da bere “Amaryllis/Belladonna” bikoitza bezain lan ederrik erraz aurkituko.

Bukatzeko, Melissa Aldana txiletarraren saxofoi barnerakoia entzun dugu “12 Stars” lan ezin iradokitzaileagoan.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

2022ko hogei kanturik entzunenen artean hautaketa eginda gatoz gaurkoan -zerrendako euskal kantuak alde batera utzita-, streaming plataformak egin digun laburpenak gu geu ere harritu egin gaitu-eta.

Hasteko “Take Five” kantutzarra entzun diogu the Dave Brubeck Quartet taldeari, izugarri maite dugun kantua. Eta urteko azken saioa ixteko, seguruena entzuleak behin 2023an sartuta entzungo duena, Literatura Nobel saridun baten kantu klasiko bat ekarri dugu, askok George Harrisonen ahotsean ezagutu zuen “If Not for You” (Hi ez bahintz), Bob Dylan erraldoiarena.

Dantzarako grina asetu gura izan dugu hiru kantutzarrekin: Desmond Dekker ska eta reggae kantariaren “Israelites”, atzerrian arrakasta erdietsi zuen lehenengoetarako jamaikar kantua, 60ko hamarkada bukaerakoa; Stevie Wonder itsuak 1972an “Talking Book” laneko single nagusi bezala plazaratu zuen “Superstition”; eta Diana Ross izarrak 80ko hamarkada hasieran argitaratu zuen “I´m Coming Out” kantua, LGTBI komunitateak ereserkitzat duena –Urpeko Bonbarda bat eskaini genion “Diana” diskotzarrari-.

Rock eta pop doinuei dagokionean, klasikoak eta argitaratu berriak uztartu ditugu. Batetik Ian Dury handiaren eskaria, “Wake Up and Make Love With Me” entzun dugu; eta The Ventures surf rock taldearen “Pipeline” instrumentala, gitarran jotzen ikasi guran gabiltzana; eta bestetik Band of Horses, melodia ederrak sortzen sekulako gaitasuna erakutsi duen taldearen 2022ko “Things are Great” diskoa irekitzen duen kantua; baita The Sadies kanadarren kantu bat ere, aurten taldeko gidari diren anaietako bat, Dallas Good, zendu baita –Urpeko Bonbarda bat eskaini genien Mark Lanegan eta The Sadies taldeko gitarra joleari-.

Bukatzeko, beste bi kantu, noizbehinka egiten ditugun bidaia sonikoetan ezagututako herri musiketatik jasoak. Batetik Omar Pene senegaldar musikariaren aurtengo “Climat” diskotik jasotako kantua, eta bestetik Guy Buttery hego afrikarrak bi maisu indiarrekin (taula jotzen duen Mohd. Amjad Khan eta sarangia jotzen duen Mudassir Khan) emandako “One Morning in Gurgaon” elkarlan iradokitzailetik jasotako kantua, “Abenduko olerkiak”. Urte Berri On!

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

2022an zendu diren musikariekin osatu dugu 103. Urpeko Bonbarda. We Heart Music atariaren arabera, 800-etik gora izan dira aurten zendu direnak, eta hauetako batzuk izan dute monografikoa gurean, The Sadies taldeko Dallas Good gitarra jolea eta Streamin´Trees taldeko frontman izandako Mark Lanegan handiek erdibana, eta ondorengo hauek bakoitzak berea: Loretta Lynn, Jerry Lee Lewis eta Dr. Feelgood taldeko gitarra jole izandako Wilko Johnson.

Gaur beste guztiei egingo diegu gorazarre, gutxi batzuk baino aipatuko ez ditugun arren, eta ez derrigorrean ezagunenak. 2022an zendu direnen artean dira Meat Loaf, Ronnie Spector, The Ventures taldeko Don Wilson, King Crimson-eko Ian McDonald, Foo Fighters-eko Taylor Hawkins, Elza Soares, Betty Davis, Pau Riba, Depeche Modeko Andy Fletcher, Fleetwood Mac-eko Brett Tuggle, Ronnie Hawkins, Vangelis, Manolo Sanlucar, Suicidal Tendencieseko Bob Heathcote, The Pogueseko Darryl Hunt, Olivia Newton-John, Pharoah Sanders, Angela Lansbury, Dead Kennedyseko D.H. Peligro, Fleetwood Mac-eko Christine Mc-Vie, Irene Cara, Pablo Milanes, Angelo Badalamenti eta Ichiro Mizuki. Ez ditugu guzti hauek entzungo baina, beste batzuk baino.

Saioa Low taldearen Gabonetako kantu bat entzunez bukatu dugu, Mimi Parker kantari eta bateria jolea zendu baita aurten. Eta Nuria Feliu entzunez abiatu, katalanez kantatzen aitzindari izandako emakumea, Bartzelonako Sants auzoan bere irudiarekin erraldoi bat ere baduena.

Euskal Herrian bi galera nagusi izan ditugu aurten gutxienez, musikagintzari dagokionez, Mocedades taldeko Ana Bejarano getxoztarra eta Leire Iribarne lasarra, Diabolo Kiwi taldeko teklatu jole eta kantaria, basurde batek eragindako trafiko istripuan zendua urtarrilaren 28an, 24 urte baino ez zituela.  “Ameslariak” entzun diegu baxenafarrei.

Soinu hegemonikoetara eta anglosaxoi eszenara salto egin baino lehen, beste bi emakume izan ditugu mintzagai. Batetik Gal Costa brasildarra, portugesez “Que pena” kantatzen entzun duguna, Caetano Velosorekin batera. Bestetik Jaimie Branch jazz tronpeta jolea estatubatuarra, Spoon edo TV On the Radio indie taldeekin lan egindakoa, 39 urte baino ez zituela zendua.

Rap musikak tiroz hildako musikari gazteen zerrenda luzatzen jarraitzen du, baina Coolio jauna  bihotzekoak jota zendu da. “Gangsta´s Paradise” singlearekin erdietsi zuen mundu mailako arrakasta, Stevie Wonderren “Pastime Paradise” kantuan oinarritutako melodia duena.

Andrew Woolfolk ere aurten zendu da, Earth, Wind & Fire, 70eko hamarkadan arrakasta itzela izan zuen disko taldeko saxofoi jolea. Baita Madchester soinuaren aitzindari izan zen Happy Mondays taldeko Paul Ryder baxu jolea ere, Shaun kantariaren anaia.

Abenduaren 18an, eta minbiziak jota, Terry Hall zendu da, gurean oso maitatua den The Specials taldeko kantaria. Eta ska doinuetatik punk amorrura, bi galera izan ditugu mintzagai: New Yorkeko D Generation taldeko Howie Pyro baxu jolea, eta The Saints australiarren kantari Chris Bailey. Azken hauen 1977ko “I´m Stranded” klasikoa entzun dugu, omenaldi modura.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Urpeko Bonbardaren 102. saioan soul musikak izan dituen diskorik gogoengarrienetako batzuk izango ditugu hizpide. Luis Lapuente madrildar medikuak soul musikari buruzko hiru liburu idatzi ditu, aditu eta zale amorratua baita, eta azkena aurkezterakoan El País egunkariak 15 lan ezinbesteko gomendatzeko eskatu zion. Horiek profitatuta, 14 kantu entzungo ditugu gaurko Urpeko Bonbardan.

Ahots harmoniak jorratzen dituen The Temptations taldearen "My Girl" ezin ezagunagoarekin abiatu dugu saioa, eta soul musikaren erreginarekin itxi, Aretha Franklin dirdiratsuarekin.

Tartean apur bat ezezagunagoak diren pare bat musikari ere izan ditugu, 1973an "Imagination" diskoa plazaratu zuen Gladys Knight & the Pips eta Oscar Brown Jr. berbarako, azken honi entzun diogun "Work Song" kantua espainiar Raphael ezagunak zein Akatz bizkaitar ska taldeak berrirakurria izan bada ere. Apur bat itzaltsuagoak dira, taldeei dagokienean, “Givin´ it Back” diskoan folk klasikoak moldatu zituen The Isley Brothers, Levi Stubbsen ahotsak gidatzen zuen Four Tops edo Sly & the Family Stone, zeinaren 1969ko "Stand!" diskoari izenburua ematen zion kantua ereserkitzat hartu zuten Pantera Beltzek. Gainontzean, ondo ezagunak dira entzungai izan ditugun beste artista guztiak.

Bukaera tragikoa izan zuten Sam Cooke eta Marvin Gaye izarrei kantu bana entzun diegu. Biak ala biak gazte hil ziren, tirokatuak. Baita Otis Redding erraldoiari ere, 26 urte baino ez zituela hegazkin istripu batean zendua bera -The Rolling Stones berrirakurtzen entzun dugu-.

Ray Charles eta Stevie Wonder handietan handiek ere badute antzekotasunik, beltzak eta txiroak ez ezik itsuak ere baziren arren arrakasta handia erdietsi zuten-eta. Lehena zuzenean entzun dugu, 1960ko "In Person" diskoan, eta bigarrena, 1973ko “Innervisions” maisulanean -urte bikaina soul musikarentzat-, bete betean zela.

Bukatzeko, beste bi erraldoi aipatuko ditugu. Batetik Curtis Mayfield, faltsetearen eta soul sofistikatuaren erregea. Bestetik, funkaren asmatzaile eta hip hoparen aitzindaritzat har daitekeen James Brown, soularen aitapontekoa, seguruenera musika beltza zuzenekoetara eramaten gehien asmatu zuena; pistak erritmoz eta amorruz bete zituena!

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Urpeko Bonbardaren 101. saioan historiako diskorik salduenetako bat izan dugu mintzagai. 1982ko azaro bukaeran plazaratu zen Michael Jackson zenaren “Thriller”, eta berrargitaratu egin dute orain, jatorrizko diskoari makina bat bitxikeria gehituta; kantuen zirriborroak, nahasketa berriak eta beste.

“Thriller” plazaratu zenerako izar handia zen Michael Jackson, eta saioa bere ahotsez egindako lehen grabaketarekin hasi dugu –The Jackson 5 taldearen 1969ko “I Want You Back”-, eta azkenarekin itxi -hil ostean plazaratu zen “Michael” diskoko “Best of Joy”, 2009an grabatua-.

Hiru harribitxi dira aipagai dugun diskoak izan zuen arrakastaren erantzule nagusiak, “Thriller”, “Billie Jean” eta “Beat It”. Lehenaren jatorrizko zirriborroa Michael Jacksonen ahotsean entzun dugu, baina kantuak jatorrian izandako zirriborroan, “Starlight”, 40. urtemugako edizio bereziak duen berrikuntzetako bat. Beste biak beste artista batzuek egindako berrirakurketetan; Ondarroako Hazurbaltzak taldeak joa “Billie Jean”, 1991ko debut diskoan emana; eta Pomplamoose bikoteak kantatua “Beat It”.

“P.Y.T. (Pretty Young Thing)” jatorrizko diskotik jaso dugu, diskoa irekitzen duen “Wanna Be Startin´ Somethin´” bezala. Azken kantu honek badu bitxikeria bat bere baitan, azpitik entzungai duen “ma-mako, ma-ma-sa, mako-mako ssa” esaldiarekin lotua. Jatorriz Manu Dibango kamerundar saxofoi jolearen “Soul Makossa” lanean entzun zen lehen aldiz esaldia, eta Barbadoetako Rihanna kantariaren “Don´t Stop the Music” kantuan azken aldiz. Bi horiek ere entzun ditugu Urpeko Bonbardan.

Bederatzi kantuk osatua dago jatorrizko “Thriller” diskoa, eta horietatik sei entzun ditugu saioan, hiru Michael Jackson beraren ahotsean -ezagutu berri dugun zirriborroan bat-, eta beste hiru bertsioen bitartez. Azkena “Human Nature”, Vijay Iyer piano joleak jazz moldean joa.

* Saioa osatzeko, Berria egunkarian Mikel Lizarraldek idatzitako "Pop musika irauli zuen diskoa" izan dugu ardatz.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Urpeko Bonbardak ehun saio uhineratu ditu gaurkoarekin. 2021eko urtarrilaren 2an lehen saioa plazaratu genuenetik astero-astero sareratu dugu podcasta, hutsik gabe. Eta ehungarrenera iritsi garen honetan, ezohiko formatuan eman gura izan dugu saioa, liburu bati erreparatuta: Lander Garroren "Faith". Musika oso presente dago nobelan, eta tarteka, musikariak aipatu ez ezik, musikari buruz ere hitz egiten da bertan. Gustuko genituen pasarte batzuk eta bertan aipagai ziren kantuak lotuz osatu dugu saioa.

Morphine hirukotearen "Cure for Pan" entzunez abiatu dugu saioa, 1993ko lan homonimoari izena ematen dion kantua eta protagonista Bartzelonara heldu berritan, "Faith" nobelako lehen aipamen musikala; eta Eltohn John jaunaren "Goodbye Yellow Brick Road" entzun dugu gero, datorren urtean 50 urte beteko duen izen bereko diskokoa, Lars Von Trierren "Breaking the Waves" filmean ere entzun daitekeena.

Forentseen gomendioei muzin eginda, Oskorri beharrean Mecano ere entzun dugu gero, kartzela atzean utzitako Xabi Ugarteri jada ez diola deus eragiten jakiteak lasaituta.

Eñaut tronpeta jolearen purrustadak gorabehera, eta gurean kantuen hitzek garrantzia dutelako, Bob Dylan entzun dugu; baita Stray Cats ere, elkarri esateko askorik gabe konpontzen diren Marina eta Pauri keinu bat egiteko.

Oihanaren etxean aterpetu izana gogoan, Anari entzun dugu, "arraro samarra den euskal kantautore berri hori"; eta Nagore gogoan, gorrotoa lilura bihurtzeko gai izan den Victor Jara. Euskal Herriko gatazkaz, borroka armatuaz eta torturez berba egiteko, Sara Montiel eta Ruper Ordorika itzaltsuek eman digute oinarri musikala.

Bukaera aldera, gainera, Caetano Veloso eta Massive Attack ere entzun ditugu, nobelan amarekin eta zinema eskolan jazotako pasarteak gogoan. Baita The Beatles taldearen "Blackbird" ere, Paul McCartneyk ondua eta berak bakarka joa, gitarra lagun, 1968ko album zurian.
Musika klasikoaz eta jazz doinuez ere hitz egiten da "Faith" nobelan. Gauzak horrela, "In a Sentimental Mood" entzun dugu, Duke Ellington piano joleak 1935an ondutako pieza, John Coltrane erraldoiaren saxofoia lagun zuela joa; "munduko melodia ederrena", Lander Garrori irakurri diogunez.

Gaurko saio berezi honek balio beza, entzule, nobela irakurtzeko akuilu gisa, edo irakurritakoaren gozagarri.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Laurogeita hemeretzigarren saioan, zendu berri den Wilko Johnsoni eskaini diogu saioa.

Dr. Feelgood britainiar talde bikaineko kide izana da Wilko Johnson, eta Game of Thrones telesail famatuan borrero mutuaren papera jokatu zuen, ezin aproposagoa gitarra jotzeko hain era berezia zuen “aizkolariarentzat”, bortitza eta zorrotza. Euskal Herrian makina bat aldiz jo zuen gizonak hilezkorra zirudien gainera, orain urte gutxi minbizi gaizto bat gainditu zuen-eta. 

2022ko azaroaren 23an zendu da Wilko Johnson, 75 urte zituela, eta gizonak merezitako monografikoa izan du Urpeko Bonbardan.

Rock progresiboa eta glam rocka nagusi zen garaian, rhythm and blues bizkorra jotzen zuen Dr. Feelgood, punkaren aurrekari izandakoekin abiatu dugu saioa, 1975eko “Down by the Jetty” debut laneko “She does It Right” ez ezik, “Paradise” eta “Milk and Alcohol”, taldearen azken arrakasta, 1978koa. Eta bukatu ere Dr. Feelgoodekin itxi dugu saioa, “Back in the Night” kantutzarra entzunda, Wilko Johnsonek berak ondua.

Wilko Johnsonek 1977an utzi zuen Dr. Feelgood -bota egin zutela esan zuen berak-, eta bakarkako bide oparoa ibiltzen hasi baino lehen egitasmo pare batean hartu zuen parte. Horiek entzun aurretik ordea, The Shadows eta Johnny Kids & the Pirates taldeen kantu bana entzun ditugu, horiek izan baitzituen eredu Wilko Johnsonek.

Dr. Feelgood utzi eta bakarkako ibilbidea abiatu arteko urteetan, Wilko Johnsonek Solid Senders izeneko talde bat eratu zuen, eta Ian Dury & the Blockheads taldearekin 1980ko “Laughter” diskoan parte hartu zuen, Ian Duryrekin batera diskoa irekitzen duen kantua onduz, “Superman´s Big Sister”, diskoko entzunena. Orduan ezagutu zuen, The Blockheadseko partaide zela, Norman Joseph Watt-Roy baxu jolea, gerora bakarkako ibilbidean lagun izango zuena.

Gainontzean bakarkako lanekin osatu dugu Urpeko Bonbarda, 1988ko “I Keep It To Myself” kantuarekin hasi eta “That´s The Way I Love You” kantuarekin bukatu, azken hau 2018ko “Blow Your Mind”, BBK Legends festibalean ere zuzenean aurkeztu zuena, Sondikan (Bizkaia). Tartean, jakina, entzun dugu The Who taldeko frontman Roger Daltrey jaunarekin batera 2014an -minbizia zuela jakin berritan- ondu zuen “Going Back Home” laneko lagin bat ere.

Gainera, The Wave Pictures taldeak Ep bat plazaratu zuen Wilko Johnsonen lau kanturen bertsioekin eta berarentzat propio sorturiko “Canvey Island Baby” kantuarekin; azken hau entzun dugu -Wilko Johnsonen sorlekua da Canvey Island, Ingalaterran-.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Laurogeita hamazortzigarren saioan, telefonoa joka izan dugu Urpeko Bonbarda osatzeko hautatu ditugun kantuetan.

Gatibu taldearen debut laneko "Musturrek sartunde" entzunez abiatu dugu saioa, telefono dei batek aktibatu eta beste batek desaktibatzen baitu kantuko istorioa. Eta Debbie Harry entzun dugu gero, dei diezaiogun erreguka, Blondie taldeak hego amerikar herrialdeetako propio gazteleraz grabatu zuen bertsioan, "Call Me/Llámame". Eta Lady Gaga eta Byoncek "Telephone" kantatu digute, printzipioz lehenak Britney Spearsek kanta zezan idatzi zuen kantua, eta azken honek baztertu zuena.

Kraftwerk elektronika talde aitzindariaren "The Telephone Call" kantuan garrantzia berezia hartzen du telefonoaren tonuak, baita Electric Light Orchestra britainiarrenean ere; AEBetan arrakasta handia zutela-eta, bertako telefonoaren tonua grabatu baitzuten "Telephone Line" kantuan.

1959an Buddy Holly eta Ritchie Valensekin batera hegazki istripuz hil zen The Big Bopper rock izarrak elkarrizketa bat antzeztu zuen "Chantilly Lace" abestian, eta beste horrenbeste egin zuen Loretta Lynn eta Conway Twitty bikoteak, lehenak kantatuz eta besteak hitz eginez. Ian Svenonius kantari zuen The Make Up taldeak "Hey Joe" herrikoiari egindako berrirakurketan ere, kantuaren erdian, bada telefono bidezko elkarrizketa bat. Emakume batek Mexikotik etxera itzul dadila eskatzen dio Joeri.

Bukatzeko, The Kinks kaliputsuek XIX. mende bukaeran linea bakar batekin lagun askori zerbitzua emandako "Party Line" delakoak aurkeztu dizkigu, eta The Replacements kultuzko taldeak erantzuten zaila den galdera luzatu: Nola esan bakarrik zaudela erantzungailu automatiko bati? Bere aldetik, Juan Carlos Perezi komunikatzen eman zion Itoiz taldearen "Telefonoan".

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Laurogeita hamazazpigarren saioan, 2022ko urriaren 28an, eta 87 urte zituela, hil zen Jerry Lee Lewis jaunari monografikoa eskaini diogu, rockanrollaren aitzindarien artean bizirik zen bakarra zelako. Saioa osatzeko, gainera, Itziar Ugarte kazetariak Berria egunkarian idatzi izan dugu ardatz.

Bere emanaldi kaliputsuetan agertu zuen suhartasunagatik da ezaguna Luisianako piano jole estatubatuarra, The Killer goitizenaz ezaguna. Grina horrexen adibide dira entzun dizkiogun bi kanturik ezagunena, "Whole Lotta Shakin´ Goin` On" eta, batez ere, "Great Balls Of Fire"; biak ala biak 60ko hamarkada baino lehen plazaratuak.

Aipatu kantuen aurretik baina, Al Green entzun dugu "My God is Real" abestuz, kantu honexen berrirakurketa boogie-woogie bat egiteagatik kaleratu baitzuten Jerry Lee Lewis eskola ebangelikotik. Baita Million Dollar Quartet deituriko laukotearen kantu bat ere, hastapenetako garaien lekuko. Sun Records diskoetxe sonatuan Elvis Presley, Carl Perkins, Johnny Cash eta Jerry Lee Lewis berak osatu zuten, aldi laburrez, urrezko laukotea, elkarrekin egindako grabaketa apurrak hamarkada batzuk geroago plazaratu bazituzten ere.

The Killer gartsuarekin jarraituz, 60-70eko hamarkadan -oholtzatik kanpoko afera batzuekin gainbehera ezagutu eta gero (adin txikikoa zuen lehengusinareki ezkondu zen, berbarako)- jo zituen country kantuetako batzuk ere ezagutu ditugu, Janis Joplinek ezagutzera emandako Kris Kristoffersonen "Me and Bobby McGee" kantuaren berrirakurketa tarteko dela. Baina iragan hamarkadan, XXI. mendean jada, Jerry Lee Lewisek lagunekin duetoetan emandako zenbait kantu ere, Mick Jaggerrekin kantatutako The Rolling Stonesen "Dead Flowers" adibidez, azkenaldian izan zuen suspertzearen lekuko. 

Gainontzean, Jerry Lee Lewisen arreba Linda Gail Lewis ere entzun dugu kantuan, nebaren antzera, piano jole kaliputsua baita azken hau ere. Eta zendu berriaren belaunaldi aitzindaria ahotan hartu dugunez, rockanrollaren beste erraldoietako bat ere entzun dugu, Jerry Lee Lewisek pianoari su eman zionekoetan presente izandako Chuck Berry, "Little Queenie" joz.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Laurogeita hamaseigarren saioan, ezinbestez, maiz oholtzara ere heldu izan diren musikarien arteko liskarrak izan ditugu hizpide. Inoiz, gainera, sorkuntzaren bidez ere egin izan diote errieta elkarri. Gaur Urpeko Bonbardan, artisten arteko ika-mikek eragindako abestiak entzungo ditugu.

Hasi, Jaungoiko kontuekin hasi dugu saioa, "Who Says God is Dead" galdezka etorri zaigun Loretta Lynn eta ikatz mehatzariaren alabari erantzuna eman zion Pi L.T. hirukotearekin. Baina lasai egon, irakurle, badakigu mungiarrek ez zutela "Hil da jainkoa" country izarrari erantzuteko ondu.

Sinesmen kontuak gorabehera, musika urbanoa entzun dugu ondoren, Calle 13 bikoteko kide izan den

 Residente jaunak, Bizarrapen laguntzarekin, J. Balvin kolonbiar erregetoi kantaria egurtzeko ondu duen kantuarekin hasita. Eta erregetoia aipatzen hasita, beste horrenbeste egin dugu Kai Nakaigasteiztarrak Chill Mafiaren arbuioari emandako erantzun zorrotzarekin.

Euskal Herritik mugitu gabe, eta denboran atzera eginda, 80ko hamarkadara bueltatu gara, punk doinuak entzuteko, Eskorbuto eta La Polla Records ere etsaiak zirela esaten baita. Antza, santurtziarrek La Polla Records taldeari eskaini zioten "Cuidado" kantu ezaguna, eta aguraindarrek "El Avestruz" kantuarekin erantzun Eskorbuto taldeari. Auskalo!

Kantuak kontu, rock musikaren historian kantu bitartez egon den mezu trukaketa ezagunena Neil Young eta Lynyrd Skynyrd taldearen artekoa izan da. Kanadar erraldoiak, "Southern Man" eta "Alabama" kantuetan arrazakeriaren zama zeramala leporatu zion AEBetako hegoaldeari, eta Floridako taldearen abeslariak, Ronnie Van Zantek, "Sweet Home Alabama" rock ereserkia idatzi zuen Neil Young zaharrari erantzunez. Aipatutako auzia gorabehera, elkarri miresmena zioten.

Saioa bertsio batekin bukatu dugu, Van Halen taldearen "Jump" kantuarena. Kantuaren bizitasunak alaitasuna iradokitzen badu ere, ingelesez "salto egin" dioen kantuak suizidio saiakera bat du oinarrian. Gauzak horrela, Aztec Camera eskoziarrek minorrean eman zuten kantuaren berrirakurketa, erritmoa motelduta. Malenkoniatsu eta ilun bihurtua, aproposagoa buruaz beste egiteko.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Laurogeita hamabostgarren saioan, eta 70.-nean kataluniarrarekin egin genuen legez, egungo Galiziar musika eszena ezagutu gura izan dugu, bizitasun handia duela-eta. Entzun dugun apurrarengatik, gainera, esango genuke han ere, gurean bezala, gutxinaka gutxinaka pop eta rocka baztertzen ari direla, musika urbanoa deiturikoaren mesedetan.

Galizian egindako musikari, "feita en Galiza", eskainitako saioa folktronika jorratzen ei duen Alejandro Guillán pontevedraren Baiuca egitasmoa ezagutuz abiatu dugu. Eta bide beretik dabilen Rodrigo Cuevas artistarekin itxi. Oviedokoa da Cuevas, eta asturieraz kantatzen du, baina "La magia de tu melena" Ortiga galiziarrarekin elkarlanean eman du; A Coruñan egindako erresidentzia artistikoaren emaitza. Biak ala biak, Baiuca eta Rodrigo Cuevas, tradizioa berritzen dabiltza.

Nola Cuevasek asturiarrez, portugesez kantatzen du Vigon sortutako Bifannah laukoteak, oso musika nahasketa interesgarria jorratuz, 60ko hamarkadako rocka, latin soula eta tropicalia lisergikoa. Mundo Prestigio bere aldetik, konpostelar laukotea, frantsesez mintzatuko zaigu "La Maison du Bonheur" aurkezteko.

Galizieraz entzungo ditugun beste guztien artean, bada normalean gazteleraz egiten duenik ere, Novedades Carminha, berbarako. Joan den martxoan iragarri zuen hamabost urte inguruko jarduna bertan behera uzten zutela. 

Konpostelar post punk taldeak bezala, rock musika jorratzen du A Coruñako Familia Caamagno taldeak ere, pop melodia dantzagarriak joz; eta B serieko rocka egiten du Konpostelan sortutako Ataque Escampe taldeak, soul, funk eta krautrock kutsukoa. Oh! Ayatollah ere konpostelarrak dira, kutsu nihilistako pop kaliputsura lerratutakoak.

Gainontzean, musika urbano deiturikoetan koka genitzake aipatzeke ditugun lau taldeak -ohikoa da egitasmo ezberdinetan musikari berberak aurkitzea-, Galizan oso bogan ei den musika tropikalerako joerarekin.

Galizierazko trapa jotzen lehenengoetakoa izan bide zen Boyanka Kostova, "flow costumista -edo- twerking ruralaren" aitzindariak; baita Rias Baixaseko bi musikarik osatutako Verto bikote banatu berria ere, askok "Oie Gayego" kantuarekin ezagutu genituenak.

Esteban & Manuel bikoteak espiritu berbenazalea mantentzen ei du, izugarri maite duten musika latinoaren bitartez bizirik mantendu nahi izan dutena, beraiek psikokunbia edo, autotunearen erabileragatik, kunbiatune deitzen duten egitasmo dantzagarria sortuz. Bikoteko kideetako batek, Manuel Gonzalezek, Chichok, bakarka ere arrakasta dezente erdietsi du azkenaldian, Ortiga egitasmoarekin. Arestian esan bezala, karibear kutsuko musika urbanoa jorratzen du konpostelarrak, eta Grande Amoreren laguntza izan du "Acostumbrao" ontzeko. Oh! Ayatollah taldeko kide Nuno Picok bakarka darabilen izena da Grande Amore.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Laurogeita hamalaugarren saioan, The Free Waven arabera dantzarako azpigeneroa den funk-a-latina dakargu; popera lerratua edo, zehatzago, oinarrian musika latinoak eta funk erritmoek kutsatutako britainiar New Wave-ra.

Azpigeneroa Blue Rondo á la Turk taldearen 1981eko “Me and Mr. Sanchez” singleak ireki ei zuen, eta horixe da saioa abiatzeko hautatu dugun kantua.

Aurrera jarraitzeko, 80ko hamarkada hasieran sona handia izan zuten taldeak eta oihartzun gehiegirik izan ez zutenak tartekatu ditugu. Lehenengoen artean dira, berbarako, Spandau Ballet edo Wham!, George Michael parte zuen bikotea, 1987an bakarkako ibilbidea hasi baino lehen. Bigarrenen artean koka ditzakegu Modern Romance eta Matt Bianco, hauek ere kantu arrakastatsuak izan zituzten arren.

Guztira hamaika kantu entzun baditugu, bakarra izan da AEBetako talde batena, Kid Creole and The Coconutstaldearen "My Male Curiosity". Gainontzekoak britainiarrak dira, eta hauen artean bi eskoziarrak: Postal Records zigiluan argitaratzen zuten Aztec Camera eta The Smith zein Franz Ferdinandek erreferentetzat jotzen dituzten Orange Juice.

Aipatutakoez aparte, "Wot" entzun diogu The Dammed punk talde itzaltsuko kide izan zen Captain Sensible gitarra joleari, bere bakarkako new wave kanturik ezagunena, eta "Sign of The Times" askok One Hit Wonder izendatutako The Belle Stars, emakumez osatutako taldeari.

Bukatu, Pigbag taldearen "Papa´s Got a Brand New Pigbag" kantuarekin bukatu dugu, saioan zehar entzun ditugun guztien artean ezberdinena baita; melodia aski ezaguna duen instrumentala.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Laurogeita hamahirugarren saioan, bost amerikar artista indigena aurkeztera gatoz, bost emakume musikari.

1994an Nazio Batuek horrela erabaki zutenetik, herri indigenek abuztuaren 9an dute beren eguna, baina Amerikan, edo Abya Yalan, gero eta gehiago dira urriaren 12a indigenen erresistentziaren nazioarteko eguntzat hartzen dutenak, Espainiak Hispanitatea ospatzen baitu, zapalkuntzan oinarritutako festa. Gauzak horrela, indigena izateaz harro agertzen diren bost musikari dakargu asteongo saioan (Ameriketako jatorrizko herrietakoak), Rising Voices egitasmoaren laguntzarekin.

Ipar Amerikako Cree eta Salish herrietako arbasoak dituen Fawn Wood entzunez abiatu dugu saioa. Cree hizkuntzak hiztun asko dituen bitartean -badira aldizkari eta egunkariak creeraz-, desagertzeko arrisku bizian dira 23 salishan hizkuntzetako batzuk. Kanadan, hauek berreskuratzeko lanean ari dira egun, baina iraganean debekatuak izan zituzten hizkuntza indigenak. Fawn Woodek unibertsitatean ikasita berreskuratu zuen bere arbasoen hizkuntza. 2021eko "Kâkike" du azken diskoa.

María Reyna oaxakar sopranoa dugu, mexikar lurraldekoa, eta mixe opera jorratzen du. 2019an "Orgullosa soy raíz"plazaratu zuen Joaquín Garzón Rivera piano jotzaile eta orkestra zuzendariaren laguntzarekin, opera, jazz eta bolero aireak dakartzan lana.

Barranquillan jaioa, Lido Pimienta queer kantaria wayú herrikoa da, egun Kanadan bizi bada ere. Kolonbiar kunbia eta bullerenge erritmoak uztartzen ditu elektronika eta hyperpop-arekin, arrakasta handiarekin. "Miss Colombia" du azken diskoa, 2020ko herri musiken zerrendetako gailurrean izan zena.

1993an jaioa, Kaê Guajajara kantari ez binarioa Rio de Janeiroko faveletan hazia da, Brasilen, eta guayayara jatorria du -hortik darabilen izena-. Ekintzaile indigena ere bada, hirietan bizi diren indigenei buruz kantatzen baitu, ama hizkuntza duen ze´egeteraz, brasildar funk eta hip hop erritmoak lagun. Iazko "Kwarahy Tazyr" du azken emaitza diskografikoa.

Boskotearekin bukatzeko, Quebeceko inuita dugu Elisapie Isaac -artistikoki Elisapie, abizenik gabe-, azken diskoa 2018ko “The Ballat of the Runaway Girl” duena, eta herri indigenen iraunkortasunari kantatzen diona. Bina kantu entzungo dizkiogu bakoitzari, Elisapieren kasuan, bana ingelesez eta frantsesez.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Laurogeita hamabigarren saioan, 2022ko urriaren 4an zendu den Loretta Lynn izan dugu mintzagai. Country musikaren erregina deitua, itzal handia zuen AEBetan, baina bere musika ezagutzen ez genuela-eta, Urpeko Bonbardan monografikoa osatu diogu, bere ibilbidea ezagutzeko asmoarekin.

Meatzari txiroa zuen aita, eta etxola batean jaio zen Loretta Lynn, Kentuckyn (AEB). Nerabea zela hilabete aurretik ezagutu zuen mutiko batekin ezkondu zen, 15 urte baino ez zituela, eta senar mozkorti eta gonazalea hil zitzaion arte elkarrekin egon ziren 50 urtez. Hark oparitutako gitarra batekin hasi zen kantatzen, iragan mendeko 60ko hamarkadan sartzear zirela, eta sei hamarkadako ibilbidean 160 kantu inguru ondu eta 50 estudioko lan plazaratu zituen Loretta Lynnek. Sei haurrez erditu zen, eta 20 biloba inguru ei zituen Teeneeseeko etxaldean zendu zenerako, jada aberastuta, 90 urte zituela.

Loretta Lynnen kantugintzatik, entzun dugu 1960an plazaratu zuen lehen singlea, "I´m A Honky Tonk Girl", baita senarrak inspiratutako "You Ain´t Woman Enough" eta "Don´t Come Home A-Drinkin´" ere, azken hau zerrendetako gorenean kokatu zuen lehenengo kantua, 1966an.

Eta entzun ditugu, jakina, bere kanturik adierazgarrienak ere, 70eko hamarkadan emanak. Goitizena eman zion "Coal Miner´s Daughter", non 3 minututan bere bizitza kontatzen duen; emakumeen antisorgailuen alde egiten duen "The Pill", bere herrialdean sekulako kalapita eragin eta irratietan ere debekatua izan zena, edo "Dear Uncle Sam", Vietnameko gerra bete-betean zela gudaren kontra idatzirikoa. Izan ere, bere garaiko emakumeen gaiak kantatu zituen Loretta Lynnek, izan maitasuna zein sexua, dibortzioa edo abortatzeko eskubidea; eta horretan izan zen berritzailea country musikan.

Aipatutakoez gain, zenbait kantu berezi ere ekarri gura izan ditugu Urpeko Bonbardara: Nancy Sinatraren "These Boots Are Make For Walkin´" kantutzarrari egindako berrirakurketa, Conway Twitty rockanroll kantariarekin batera egindako duetoetako bat, eta grabatu zituen kantu erlijiosoetako bat: "Who Said God Is Dead?". Azken hamarkadan susperraldi musikal bat bizi izan zuen Loretta Lynnek, eta 2016ko "Full Circle" disko goraipatutik kantu bat hautatu dugu bere ahotsean entzun ditugunekin bukatzeko: "Nork botako nau faltan?".

Gainontzean, eta bere herrialdean oso estimatua izan zenez -amets amerikarra irudikatzen zuen bete-betean-, musikari belaunaldi gazteagoen ahotsetan entzun ditugu berak ezagutzera emandako kantu batzuk: Dibortziatutako emakumeek pairatzen zuten estigmaz mintzo den "Rated X" Neko Case kantariaren ahotsean, The Sadies talde kanadarra lagun duela; Emmylou Harris izar handiak arrakastatsu bihurtu zuen "Blue Kentucky Girl"; eta 2010ean, Loretta Lynnek bere lehen singlea argitaratu zueneko 50 urte betetzen zirenean plazaratu zen "Coal Miner´s Daughter: A Tribute to Lorenna Lynn" omenalditik hiru kantu, Lucinda Williams, Steve Earle & Allison Moorer eta Kid Rock kantariek jotako bana. Baita Eilen Jewellek berrirakurritako "Fist City" ere, Loretta Lynnen kantuak jotzeko darabilen Butcher Holler egitasmoak plazaratua.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Laurogeita hamaikagarren saioan, Sergio Ariza kazetariak Mondosonoro aldizkarian plazaratutako "La alargada influencia de Radiohead y su `Ok Computer´" erreportajea izan dugu ardatz.

Radiohead britainiarren hirugarren lan luzea da "Ok Computer" maisulana, 1997koa; rock musikaren azken disko handia, eta britainiar taldearen bikainena, Arizaren aburuz ondorengo belaunaldietan eragin handiena izan zuena hurrengoa, "Kid A", izango bazuten ere, 2.000koa. Lan bakoitzeko kantu bana baino ez dugu entzungo.

The Beatles taldearekin hasi dugu saioa, Arizaren aburuz "Sgt. Pepper´s Lonely Heart Club Band" harribitxiak XX. mendean izan zuen eraginarekin alderatu baitaiteke "Ok Computer" Radioheadenak XXI. mendean izan duena.

Hasieran "Radiohead amerikarrak" deitu izan zituzten Wilco eta R.E.M. taldeen kanta banarekin jarraitu dugu, Thom Yorken taldeak garaikide ez ezik eszenakide ere izan dituztenak, eta hurrengo belaunaldieetan utzitako arrastoa ahotan hartuta, Blur eta Coldplay, britainiar taldeen belaunaldi berriaren ordezkari gisa. Baita Animal Collective eta Vampire Weekend ere, "Ok Computer" eta Radioheaden eragina ez baitzen Britainia Handira mugatu.

Sergio Arizaren esanetan "Ok Computer" diskoak gitarren nagusitasunetik askatu zuen rock musika; eta generoaz gaindiko eragina erdietsi. Horrela bada, eta "Kid A" lanarekin Radiohead elektronikara lerratuko zenez, kontrako bidean aurkitu zuten Daft Punk ere entzun dugu, eta Kendrick Lamar rap kantarai itzaltsua, mintzagai dugun diskoak rocketik at ere oihartzuna izan zuenaren frogatzat.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Laurogeita hamargarren saioan, munduak biraka jarraitzen duela-eta, bidaia soniko borobil bat osatu dugu, doan eta nekatu barik.

AMAK taldearekin ekin diogu bideari, trikitilari laukoteak single berria agertu baitu plazara, "Gu".

Afrikar doinuekin dantzari gustura aritzen gara beti, eta horrela izan da honakoan ere. The Movers hego afrikar taldearen soul musika berreskuratu dugu, Analog Africa diskoetxeak plazaratu berri duen "The Movers vol. 1 - 1970/1976" bildumari esker; arrakasta itzela izan zuten 70eko hamarkadan, arrazialki segregatutako herrialdean. Oso interesgarria da Nancy Mounir egipziarraren lana ere, desagertutako kantarien ahots grabaketak hartu baititu oinarri "Nozhet el Nofous" diskoa ontzeko (arimen paseoa). 1930ean arabiar musika tradizioanala estandarizatu zuen maqam arabiarraren aurreko kantuak dira, eta beraz, egungoak baino aberatsagoak, melodiei dagokionean.  Cabo Verden Lucibela ezagutu dugu, "Amdjer" bigarren lan luzea aurkezgai duen mona eta coladera abeslaria.

Afrikarekin bukatzeko, askok fusioaren atalean kokatzen duen "Queen of Sheba" aipatuko dugu, Ibrahim Maalouf eta Angelique Kidjo, jazz tronpeta jole libaniarrak eta benindar kantari itzaltsuaren arteko elkarlana. Egitasmo berezia azken hau ere, duela 3.000 urte Sabako erregina Makedak Salomon erregeari Jerusalemera egin zion bisita kontatzen baitu. Kidjok yoruberaz kantatzen ditu Salomonen jakinduria kolokan jartzeko erreginak jarri zizkion zazpi asmakizunak, kantu bakoitzeko bat. Fusioaren atalean koka genezake Elif Sanchez kantariaren azken lana ere, "Mi voz", Javier Limón ekoizle sonatuaren laguntzarekin eta nagusiki gazteleraz emana; bertan, arabiar musikaren eta flamenkoaren arteko loturak aztertzen ditu turkiarrak.

Harrigarriro, Ozeanian igaro dugu gure bidaia sonikoaren tarterik luzeena kasik. Clint Bracknell hizkuntza indigenen irakasle australiarrak Maatakitj ezizena darabil musikari legez. Aurten "Noondar Wonderland" plazaratu du, desagertzear den noongarreraz kantatua. Aborigenez eta ez aborigenez osatua, edo yolnguz eta balandaz, King Stingray boskotea ere australiarra dugu, iparraldeko Yirrkalan sortua, eta oso musika kaliputsua dakarrena.

Matt Keegan safoxoi jotzailea ere australiarra da, berak gidatzen duen The Three Seas egitasmoak musika bengaliarra jotzen badu ere, folk indostania. Eta behin India aipatuta, Asian barneratuko gara, pakistaniarra baita Irfan Ali Taj, chitraleraz eta urdueraz kantatzen duena, rubaba -laudaren antzeko musika tresna, jatorriz Afganistanekoa- eta zitarra lagun.

Amerikari dagokionez, ordezkari bakarra dugu honakoan, brasildarra bera: Alliye, bere herrialdeko emakumeei, indigenei, baztertuei eta beltzei kantatzen diena, "Rosa e azul" diskoan, eta Bolsonarori, amorruz. Eta Europa ere, AMAK taldeak kenduta, talde bakar batek ordezkatu du: Heilung. Alemaniar, norvegiar eta danimarkar hirukoteak folk musika eta death metala uztartzen ditu, eta Vikings edo Game Of Thrones telesail famatuetan entzun izan da beraien musika. 

* Songlines aldizkariari esker ezagutu ditugu aurkezgai ditugun lanetako asko.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Laurogeita bederatzigarren saioan, Donostiako Zinemaldira begira jarri gara gaur Urpeko Bonbardan, modu batean edo bestean musikarekin zerikusia duten filmak aurkitzen baititugu beti bertan, batzuetan zeharka bada ere.

Hamahiru film hautatu eta kantu banarekin uztartu ditugu saioa osatzeko, batzuetan lotura bata besteen arteko lotura argirik izan ez arren.

Bost dira zuzen-zuzenean musikarekin loturiko filmak, musika talde edo eszena bati lotutako dokumentalak direlako. EiTB Galan proiektatuko den "Kepa Junkera berpiztu", Fermin Aioren filmak, trikitilari bizkaitarraren iktusa izan osteko bizitza erakusten digu, egiten ari den errehabilitazio gogorra tarteko. Made In Spain atalean, Tequila talde espainiar-argentinarrari buruzko dokumentala zuzendu du Álvaro Longoriak, Cecilia Rothek kontatua. Zabaltegin, "Meet Me in the Bathroom" dakarte Dylan Southern eta Will Lovelace zinemagileek, milurte aldaketan New Yorkeko musika eszenaz mintzo dena, The Strokes, LCD Soundystem, Yeah Yeah Yeahs eta Interpol taldeen partaidetzarekin. Perlak atalak Brett Morgenen "Moonage Daydream" proiektatuko du, izenak adierazten dioen legez David Bowie erraldoiaren unibertso artistikoari buruzkoa. Bukatzeko, Fernando León de Aranoak Joaquín Sabina lagunari buruzko dokumentala zuzendu du, hamahiru urtez luzatu den "Sintiéndolo mucho", Belodromoan ezagutu ahal izango dena.

Belodromoa sail gisa aurkezten du Zinemaldiak, zeharka edo zuzenean musika ardatz duten hiru lanek osatua. Lehena arestian aipatu dugun "Sintiéndolo mucho", Joaquín Sabinari buruzkoa; beste biak Paco Leonen "Rainbow" eta Fermin Muguruzaren "Black is Beltza II: Ainhoa". Lehena "OZeko aztia" klasikoaren berrirakurketa omen da, eta horrenbestez, Melody Gardot izarraren "Over the Rainbow" kantuarekin lotu dugu. Bigarrenaren soinu banda salgai dago jada Naiz hedabidearen atarian, Cd formatuan zein binilo bikoitzean. Mursegok propio filmerako egindako kantuak eta Kortaturen kantu mitiko batzuk ditugu bertan entzungai, Cicatriz, The Pogues eta beste askorekin batera; berbarako, guk hautatu dugun Benny Moré kubatarraren "Que bueno baila usted".

Isaki Lacuestak "Un año, una noche" dakar Perlak atalera, 2015ean Parisek pairatu zituen erasoen gauean Bataclanen zeuden bi gazte protagonista dituen filma. Egun hartan Eagles of Death Metal taldeak jo zuen frantziar hiriburuan, eta beraien kantu batekin lotu dugu filmea, Duran Duran taldearen bertsioa den "Save a Prayer". Bere aldetik, beste areto bat aurkeztu digu Izaskun Arandiak "My Way Out" filmean, Londonen trans komunitatearen aterpe den The Way Out, gure saioan "Afrodita A" kantuak ordezkatu duena, soinu bandan parte hartu baitu Yogurinha Borova bilbotarrak.

Gainontzeko filme eta kantuen arteko lotura argirik ez dago. Horizontes Latinos atalean aurkeztuko den Mariano Biasinen "Sublime" film argentinarrak musika talde bat eratu duten nerabeak aurkezten dizkigu, X. Sebastiane Latino saria irabazi duena, eta guk Tatxers nafar hirukotearen kantu batekin lotu duguna. Zinemiran parte hartuko duen Estibaliz Urresolaren "Cuerdas" film laburra abesbatzi bati buruzkoa dela-eta, Zedashe georgiar koruaren kantu bat entzun dugu.  Eta bukatzeko, Sail Ofizialean lehiatuko den Petr Václaven "Il Boemo" filma Gioachino Rossini musikariaren aria batekin lotu dugu, Veneziako opera munduan girotua baitago.

Azkenik, Tombola Nova taldearen "Un coeur en hiver" kantua entzun dugu, Claude Sautet zinemagile frantziarrari Atzera Begirako bat eskainiko zaiola-eta, izen bereko filma zuzendu zuelako.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Laurogeita zortzigarren saioan, argitaratzear genuen saioa zokoratu eta atoan berri bat prestatu dugu, Ingalaterrako Elizabeth II. hil dela-eta, erreginei eskainia.

The Smiths taldearen hirugarren lan luzeari izena ematen dion kantuarekin hasi gara, jakina: "Erregina hilda dago", eta Pet Shop Boys bikotearen "Dreaming of the Queen", britaniar askok partekatu izan duten amets edo guraria jasotzen zuena, erreginarekin bostetako tea hartzea. Britainiar taldeekin jarraituz, baita The Stone Roses eta The Beatles zirenek ondutako kantutxo bana ere, minutu bateko iraupenera heltzen ez direnak biak ala biak, eta soinuz atseginak izan arren kritika gordetzen dutenak.

Ingelesa ez beste hizkuntzatan bi kantu entzun ditugu "Ingalaterrako erregina" deiturikoak eta umorez emanak. Bata Philippe Katerine antzezle eta musikariarena, frantsesez; españolez bestea, Murtziako Perro taldeak joa.

Elvis Presley rockaren errege deitzen zutela-eta, rockaren erregina izendapena aldarrikatu zuen Little Richard oihulariaren kantu bat entzun dugu. Queen britainiarren eta Queens of the Stone Age kaliforniarren bana, izenean daramatelako erregina. Céu brasildarrak Afrikaren omenez idatzi zuen "Rainha", La Basu rap kantariak "Izotzezko erregina" aurkeztu zigun, eta Antton Valverde bakarlariak "Nafarroako azken erreginak Donapaleun" kantatu, Xabier Leteren hitzekin, aurretik Imanol Larzabalek egin zuen moduan.

Punk doinuekin bukatu dugu saioa, Eskorbuto bizkaitar hirukotearen "Adios reina mía" batetik, No Future erromantizismoz emana; eta denok buruan duguna, bere garaian Ingalaterran sekulako kalapita eragin zuen Sex Pistols taldearen "God Save the Queen" bestea.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Laurogeita zazpigarren saioan, euskal talde eta musikariek atzerriko artistekin gauzatutako elkarlanak izan ditugu hizpide, Zetak nafarrek Bomba Estéreo kolonbiarrekin batera plazaratutako singlea ezagutu berritan.

Pello Reparaz eta Li Saumet "Zoriontasuna (la vida es de verdad)" kantatzen entzunda, antzeko moldean emandako kantu batzuk ekarri ditugu Urpeko Bonbardara: Esne Beltza taldeak "Gora!" diskoan La Mala Rodriguez rap kantari andaluziarrarekin emandako "Quién manda (hemen eta hor)"; Joxe Ripiau hirukotearen "Habana, abenduak 31", zeinetan Amparanoia kantariak dioskun ez dela oherik behar lotara inor ez badoa; eta Huntza seikotearen "17:21", Julieta Venegas mexikarraren ahots melankoniatsuak lagundua. Elkarlan elebidunak, aipatutako guztiak.

Berri Txarrak taldearen "Denak ez du balio" ere elkarlan elebiduna dugu, baina honakoan gazteleraz beharrean ingelesez kantatua, Tim McIlrath, Rise Against taldeko kantariaren ahotsean.

Musikari erdaldunak ere entzun izan ditugu euskaraz kantari zenbait egitasmotan; horietako batzuk entzun ditugu. Hasteko, Mafalda Arnauth portugaldarra, kalapita eragin zuen Kepa Junkera trikitilariaren "Etxea" lanean Iparragirreren ahaire bat kantatu zuena. Baita Amaral, Kiko Veneno eta Santi Balmes ere, bikain gainera. Lehena Izaro laguntzen, "Limones de oro" diskoko kantu batean; bigarrena Jabier Muguruza soinu jolearekin elkarrizketan, Iñaki Irazuren hitzak dituen "Etxera berandu heltzean" kantu ederrean; eta hirugarrena, Love of Lesbian taldeko kantaria, Zea Mays bilbotarrekin batera, "Orain" kantuan. Reincidentes andaluziarrek ere kantatu izan dute euskaraz, "Un pueblo" kantuan, elkarlanen maisua den Fermin Muguruza gonbidatuta.

Anari azkoitiarrak ez zion euskaraz kantatzeko Thalia Zedek estatubatuarrari, baina elkarlan polita osatu zuten biek, Bidehuts zigiluak split disko batean argitaratu zuena: "Coupages #4".

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Laurogeita seigarren saioan, 2019an Chavela Vargas jaio zela ehun urte bete eta 2022ko abuztu honetan, hil zenetik hamar urte igaro direla-eta (2012ko abuztuaren 5ean zendu zen), bere musika ekarri dugu Urpeko Bonbarda saiora.

Saioan zehar, tartekatu egin ditugu Vargasek kantatutako abestiak eta berak kantatu ohi zituenak beste artista batzuen ahotsean. Samurtasunaren ahots zakarrari "Luz de luna"entzun diogu saio hasieran, eta "En el último trago" bukaeran, bi baino ez aipatzearren. Baita Pink Martinirekin batera emandako "Piensa en mi" edo askok bere oinordekotzat duten Lila Downekin kantatutako "Vamonos" ere; azken hauek 2010eko "Por mi culpa" diskotik.

Joaquín Sabina madrildarraren "Por el bulevar de los sueños rotos" ere entzu diogu, Chavela Vargasen omenezko kantua, non "pontxo gorriko dama" deitzen zaion. Rocio Ruiz, Luna Llena eta Alborada del Sur taldeek, hain zuzen ere, "La dama del poncho rojo" izeneko kantua ondu dute, Chavela Vargasen kantu esanguratsuenen aipamenekin jositako abestia.

José Alfredo Jimenez Sandoval rantxeren errege eta Chavela Vargasen lagun minari "Un mundo raro", berak ondu eta gaurko protagonistak kantatzen zituenetako bat. Eta bukatzeko, Depedro bakarlariaren "Llorona" eder bat entzun dugu, makina bat artistak kantatutako kantu herrikoia den arren, asko baitira abestia Chavela Vargasen ahotsean ezagutu zutenak.

* Saio hau egiteko, bi erreportaje izan ditugu makulu. Berria egunkarian Itziar Ugartek idatzitako "Chavela, urradura indar"; eta Naiz hedabidean Iñaki Zaratiegik idatzitako "Diez años sin la chamana ranchera rebelde".

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Laurogeita bostgarren saioan, Hazi-Hezi aldizkariak 10. urtemuga bete berritan atondu zuen zerrenda gureganatu dugu, hazkuntzarekin lotua, Badok ataritik jasoa.

Jaiotzari, haurtzaroari, hazkuntzari eta seme-alaba eta gurasoen harteko harremanei buruzko kantuekin osatutako saioa Xalbador bertsolariaren hitzekin abiatu dugu saioa, "Neska bat haur beharretan", bilobak dituen Aire Ahizpak baxe nafarrek kantatua; eta Bordaxuriren seme Larralde medikuarenekin bukatu, "Ama haurraren loakartzen", Zubeldia lehengusuz osatutako Unama lapurtar taldeak kantatua.

Gari bakarlariari "Jaiotza" entzun diogu, Kirmen Uriberen hitzekin osatutako kantua, eta Mikel Tabernaren hitzekin sortutako "Ama alabak" Joseba Irazoki gitarra joleari. Itzal handiko taldeekin jarraituz, Balerdi Balerdi power pop laukoteak Toño Muroren txikitako oroitzapenak ekarriko dizkigu azken diskoko "Haur denborak egunak" kantuan, eta Peñagarikano bertsolariak idatzitako kantu euskaltzale bat Tapia eta Leturia trikitilari bikote estimatuak debut diskotik, "Gurasoak euskaraz". Ibilbide luzeko musikari ezagunekin bukatzeko, Artzek idatzi eta Mikel Laboa erraldoiak ezagutzera emandako "Gogo eta gorputzaren zilbor hesteak" kantua ere entzun dugu.

Haurrentzako propio ondutako diskoei dagokienez, aspaldiko "Jaja" egitasmotik "Panpinak, etxean ahaztu ditut ama" entzun diogu umeentzako musika beti oso modu fin eta dotorean landu izan duen Jabier Muguruza soinu joleari; eta 8-14 urte bitartekoentzako ondutako "Elektroboom / Askatasun ametsak" diskotik kantu bat Pantxika Solorzano eta Xano lapurtarrei, "Pittin bat".

Bukatzeko, beste lau kantu. Batetik Kau Kori Kura adar jotzaileen "Haurraren gauerdiko eztula", hondartza egun perfektu batekin hasi eta gaiztotuta, gaubelan bukatzen duena; eta Yogurinha Borova harrigarriaren "Munduko alabak", bideoklip gogoangarri batekin ezagutzera eman zena. Bestetik, zerrendako kanturik bitxiena begitandu zaigun Murgi lapurtar hirukotearen "Titia sentitu", eta puri purian dauden erritmoak jorratzen dituen J Martina hirukotearen "Gazte baten ametsak".

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Laurogeita laugarren saioan, Berria egunkariko Mikel Lizarralde kazetariak orain bi urte, "Let It Be" diskoak 50 urte betetzen zituela-eta, idatzi zuen "Izateari utzi zion momentua" ardatz hartuta, The Beatles taldearen bukaeraz mintzatu gara, tartean azken diskoko kantuak entzunez, beste artista batzuek egin dizkieten berrirakurketen bitartez.

Saioa Liverpooleko laukotearen azken diskoa irekitzen duen "Two Of Us" entzunez abiatu dugu, The Beatles beraien ahotsean. Eta modu bertsuan itxi "I Me Mine" entzunez, aipatu albumean George Harrisonek idatzi zituen bietako bat.

“Dig a Pony” AEBetako Annie Clark, St. Vincent artistaren ahotsean entzun dugu. Eta "Across the Universe", seguruenera "Let It Be" diskotik bertsio gehien izan dituen kantua -jo izan du Rufus Wainwrightek, Amaia nafarrak zein David Bowiek-, Fiona Apple itzaltsuarenean.

“Let It Be”, albumari izenburua eman eta diskoko kanturik sonatuenak baditu makinan bat bertsio, guk Motown etxeko Bill Whiters kantariak egina hautatu dugu; "The Long and Winding Road" Aretha Franklin dirdiratsuak emana, eta "Get Back", hasiera batean diskoaren izenburua izatekoa zena, Ike & Tina Turner bikoteak kantatua, oraindik senar emazte zirela, grinantsu gainera.

“I´ve Goot a Feeling” Pear Jam grunge talde erraldoiaren moldaketan entzun dugu, eta “One After 909” Barrence Whitfield & The Savages taldeak joa, edozein rockzale pizteko moduan.

1970eko maiatzaren 8an plazaratua, "Let It Be" 12 kantuz osatzen da, eta horietako bederatzi entzun ditugu saioan. Entzuteke utzi ditugu Lennon McCartneyk ondutakoetatik bakarra, "Dig It", Harrisonek ondutako "For you Blue" eta "Maggie Mae" herrikoia.

* Honako saio hau 2020ko maiatzaren 13an Ispilu Beltza magazinerako egindakoaren moldaketa dugu.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Laurogeita hirugarren saioan, Jarvis Cocker kantariaren diskotekari begiratu bat eman eta bere lanik kutunenetako batzuekin osatu dugu urpeko Bonbarda.

Brit Poparen ordezkari nagusienetako bat izan zen Pulp taldearen kantu batekin abiatu dugu saioa, kantari britainiarra frontman izan zuelalako, eta Jarvis Cocker beraren bakarkako ibilbideko azken egitasmoarekin itxi, "This is Going to Hurt" telesailerako egin duen musikarekin.

Musikalki, haurtzaroa Pink Floyd taldearekin "The Dark Side of the Moon" diskoarekin utzi ei zuen atzean Cockerrek, eta psikodelia lehen aldiz The Beatles taldearen kantu berezi batekin deskubritu, "I Want You (She´s So Heavy)".

Atzera begiratu bat egin eta bere garaian itzal handia erdietsi zuten hiru musikari ere ekarri ditu: Gordon Lightfoot kanadiarra, Marianne Faithfull britainiarra eta Harry Nilsson, azken honen kantu batek eman baitzion ospea "Midnight Cowboy" filmaren soinu bandari.

Nortasun bereziko artistak beste hiru, batzuk itzal handia izan ez arren. Eskarmentu handiko Devo estatubatuarrak, The Pastels - Tenniscoats talde eskoziar japoniarren elkarlana, eta Sexual Harrassment sailkaezinen "I Need a Freak".

Bukatzeko, hiru bakarlari, Jarvis Cockerren diskotekan beti dute tokia-eta. Bill Callaham ahots sakonekoa, Jeffrey Lewis nihilista eta Serafina Steer harpa jolea. Azken honi “The Moths Are Real” diskoa ekoitzi zion 2013an Pulp taldeko kantari izanak.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Laurogeita bigarren saioan, Pablo Carrerok hoyesarte.com atarian idatzitako "1977. Pop musika norabidez aldatu zen urtea" idatzia izan dugu ardatz, eta punk doinuak nagusi.

Punk britainiarrarekin hasi eta kantu bana entzun dugu The Clash -"Career Opportunities"- eta The Damned talde bikainen estreineko diskoetatik. Eta AEBetan egindako punk musikarengan ere jarri dugu arreta, Richard Hell eta Dead Boys entzunda -"Sonic Reducer"-.

Punk taldeak izan ez arren, 1977an punk kutsuko diskoak plazaratu zituzten The Jam eta Motörhead taldeen berri ere eman dugu. Baita The Stranglers eta Dr. Feelgood taldeen kantu banan entzun ere.

Jonathan Richman alaiaren "Rock´n´roll with the Modern Lovers" 1977ko disko argitsutik ere entzun dugu kantu bat, punk izpiritua duelakoan.

Gainontzean, New Wave joerako talde eta lanekin osatu dugu saioa. Batetik kultuzko bi talderekin: Wire britainiarrak eta Television estatubatuarrak; eta bestetik, bi gizon sailkaezinekin: Ian Dury eta Elvis Costello. Biak ala biek 1977koa dute debut lana: "New Boots & Panties!!" eta "My Aint is True" bikainak.

"1977. Pop musika norabidez aldatu zen urtea" idatzian, Pablo Carrerok Sex Pistols, Ramones, The Boys, Ultravox, Johnny Thunders & the Heartbreakers, Eddie & the Hot Rods eta Graham Parker artistekin osatzen du hogei laneko aipamena. Tamalez, honakoan tokirik gabe gelditu dira gurean.

Zuzeu Podcastek aurkezten du: Urpeko Bonbarda, Anartz Bilbao gidari duen musika saioa.

Laurogeita batgarren saioan, 1997ko uzta musikala izan dugu entzungai, orain 25 urte lan gogoangarriak argitaratu ziren-eta.

Saioa 90eko hamarkadako harribitxietako bat entzunez abiatu dugu, Radiohead britainiar taldearen "Ok Computer". Eta antipodetara joanda, Nick Cave australiarraren kantu zoragarri batekin itxi, "Into My Arms".

Tartean hip hop doinuak ere izan ditugu zerrendan. Missy Elliott andereñoaren debut laneko kantu bat ingelesez, eta 7 Notas 7 Colores katalanen beste bat, jada gaztelerazko raparen klasiko bihurtua den "Hecho, es simple" diskokoa.

Debut lanekin jarraituz, Daft Punk bikotearen eta Françoiz Breut bakarlariaren kantu bana entzun ditugu, azkena frantsesez.

Euskaraz, Berri Txarrak taldearen estreineko diskotik hautatu dugu kantu bat; eta Gari, Hertzainakeko kantari izanak, bakarka plazaratu zuen bigarrenetik diskoari izenburua ematen dion kantua, "Eguzki berritan zaude". Euskal Herriko atala Donostia Soundeko ordezkari La Buena Vidak itxi du, honakoan gazteleraz.

Bukatzeko, Buenavista Social Club bilduma harrigarriko son kubatar bat entzun dugu, eta gurean oso maitatua den Yo La Tengo hirukotearen "Autumn Sweater".