Vier jaar geleden werd op dag 78 het coalitieakkoord ondertekend. Toeval of niet: ook nu spreken de formateurs van de laatste fase. De onderhandelingen lijken verrassend soepel te verlopen, ondanks de eerdere weerstand van VVD en Burgerbelangen tegen samenwerking met de voormalige GroenLinks-fractie binnen PRO. De grote vraag is nu welke compromissen zijn gesloten op dossiers als woningbouw, duurzaamheid, armoedebeleid en de windturbines bij het Aamsveen.

Daarnaast bespreken de podcastmakers signalen uit het stadhuis dat wethouders zich achter de schermen nadrukkelijk bemoeien met hun raadsfracties. Dat schuurt met gezond dualisme, waarbij de gemeenteraad juist onafhankelijk het college moet controleren. Ook de zoektocht naar een nieuwe griffier roept vragen op over politieke invloed en de noodzaak van een sterke, onafhankelijke tegenmacht binnen het lokale bestuur.

Welke concessies hebben de coalitiepartijen gedaan om tot een akkoord te komen? Hoe onafhankelijk opereert de gemeenteraad nog ten opzichte van het college? En waarom is een sterke tegenmacht volgens de podcastmakers zo belangrijk?

---
Nagekomen bericht: ze zijn eruit
Kort na de opname van de podcast kwam er uit de wandelgangen een bericht: de onderhandelaars van PRO, BBE, VVD en ChristenUnie zijn eruit. Alle heikele punten zijn getackeld. Het gaat nu nog om een paar kleine punten op de i, ook als het gaat om portefeuilleverdeling. Het coalitieakkoord wordt komende twee weken geschreven. De verwachting is dus dat deze midden juni wordt gepresenteerd.
---

Van een begroting van bijna een miljard euro tot de wirwar aan regionale samenwerkingen waarin Enschede zit: hoeveel invloed heeft de gemeenteraad eigenlijk écht? Samen met Van Dijk - tegenwoordig werkzaam bij het ministerie van Economische Zaken en Klimaat en lid van de Rekenkamer in Almelo - duiken de podcastmakers in de ‘machinekamer’ van het lokaal bestuur. 

Ook bespreken ze de laatste stand van zaken rond de formatie, de voorkeur van burgemeester Roelof Bleker als het gaat om wethouders en de vraag of een coalitie soms te veel op een vriendenclub kan lijken.

Hoe houd je als raad grip op tientallen gemeenschappelijke regelingen? Waarom moeten politici zich niet laten afschrikken door ‘technische’ financiële dossiers? En wat gebeurt er met het openbaar bestuur als het vertrouwen tussen raad en college verdwijnt?

Van windturbines bij het Aamsveen tot de toekomst van Twente Airport en de nasleep van de zaak Ardesch: sommige onderwerpen blijven in Enschede jarenlang terugkomen. Deze aflevering vormt daarom een soort ‘overlevingspakket’ voor nieuwe raadsleden. Ook bespreken de makers de laatste ontwikkelingen rond de formatie, waaronder de brede uitvraag aan alle partijen én een nieuwe reactie van het D66-bestuur op de kwestie rond de interne wethoudersverkiezing.

Welke politieke (hoofdpijn)dossiers liggen er nog op de plank voor de raad? Wat gebeurt daarmee als ervaren raadsleden vertrekken en nieuwe mensen telkens opnieuw moeten beginnen? En: wat hopen de verslaggevers daarin zelf eigenlijk te zien de komende periode?

Onder andere wethouders Arjan Kampman (PvdA) en Mark Teutelink (BBE) reageren op hun vermeende bemoeienis met het D66-wethoudersproces en geven hun eigen lezing van de gebeurtenissen. Daarnaast schuift oud-GroenLinks-fractievoorzitter Jelle Kort aan. Hij waarschuwt voor een nieuwe praktijk waarbij wethouderskandidaten al vroeg onderwerp van gesprek worden, terwijl de inhoudelijke onderhandelingen nog volop bezig zijn.

 
Hoe gezond is het dat namen van kandidaten al circuleren voordat de inhoud vastligt? Wat is daarvan het effect? Intussen melden bronnen dat de gesprekken tussen PRO, BBE, VVD en ChristenUnie inmiddels zijn begonnen, wat kan daarover worden gezegd?

Tillema vertrok bij D66 na een lidmaatschap van 19 jaar. Hij vertelt in deze uitzending nog voelbaar gefrustreerd wat daar volgens hem aan voorafging. En hij reageert op uitspraken in de vorige aflevering over een ‘oude koe’ die volgens sommigen nog altijd voor schuring zorgt tussen partijen in de stad: was Tillema wel het brein achter de geruchtmakende breuk in 2022, waarbij D66, PvdA en ChristenUnie hun vertrouwen in coalitiepartner VVD opzegden?

Naast de persoonlijke perikelen analyseert Tillema de strategie in de huidige formatie. Waarom had je volgens hem al lang kunnen zien aankomen dat het ‘bondje’ tussen PRO Enschede en D66 geen stand zou houden? Wat zou hij de formerende partijen PRO, BBE, VVD en CU adviseren, gekeken naar de huidige verhoudingen in het stadhuis? En mocht het tot een akkoord komen, hoe gaat de komende raadsperiode er dan uitzien?

Veel van die oude koeien komen uit de periode van het zogeheten Fellini-akkoord (2018-2022), waarin Nijhuis raadslid was. Een coalitie die begon met vertrouwen en goede onderlinge verhoudingen, maar eindigde in wantrouwen en politieke breuken. Wat ging daar mis? En belangrijker: wat zegt dat over hoe een coalitie tot stand kan komen - en wat 'm in stand houdt? Persoonlijke verhoudingen, informele contacten en gemiste borrels blijken minstens zo bepalend als inhoudelijke verschillen.

Hoe groot is de invloed van oude conflicten op de huidige formatie? Zijn die littekens inmiddels verdwenen – of spelen ze nog altijd mee op de achtergrond? En wat weegt uiteindelijk zwaarder: inhoudelijke verschillen of onderling vertrouwen?

Was het wantrouwen van de eerdere weken echt of vooral politiek spel? Hoe stevig is het vertrouwen waarop deze coalitie nu wordt gebouwd? Waarom is uiteindelijk voor de ChristenUnie gekozen als vierde partij? En wat betekent het dat D66 en CDA zich gepasseerd voelen voor de verhoudingen in de raad?

Maar hoeveel wethouders komen er eigenlijk? Zes lijkt logisch, maar met de huidige vijf partijen in beeld kom je al snel op zeven uit - en dat brengt kosten en politieke gevoeligheden met zich mee. Er wordt ook alvast hardop nagedacht over de ultieme impasse: wat gebeurt er als deze verkenning toch mislukt - en ook andere puzzels niet kunnen worden gelegd?

Wie nam eigenlijk het initiatief voor die verlenging - en waarom is dat relevant om te weten? Heeft deze tussenfase echt kans van slagen, of is het vooral uitstel van een onvermijdelijke impasse? En wat betekent de keuze voor deze wethouderskandidaten voor dat verdere verloop?

Maar zitten alle partijen daar wel op te wachten? Met name bij Burgerbelangen en VVD klinkt er verbazing over het advies. Hoe vaak is de voorkeurscoalitie eigenlijk genoemd? En is de verbazing van het blok BBE-VVD gespeeld of woedt er een interne ideeënstrijd? En wat betekende die lege zetel bij D66 eigenlijk, afgelopen week bij het afscheid van de oude gemeenteraad?

Wie praat met wie? Welke blokkades dienen zich aan? En welke rol spelen ‘de poppetjes’ in dit politieke schaakspel? Van opvallende uitspraken in het duidingsdebat tot verschuivingen door voorkeurstemmen: de eerste contouren van de formatie worden zichtbaar.