Hij staat zowel in Vlaanderen als internationaal bekend om zijn scherpe blik op kerk en religie. Jarenlang (hoofd)redacteur van het christelijke opinieweekblad Tertio, gerenommeerd Vaticanwatcher en kenner van paus Franciscus en het Vaticaan.
De voorbije jaren was hij stafmedewerker van de studiedienst bij de zorgorganisatie Curando, en sinds 1 juli is hij er coördinator voor pastoraal, identiteit en ethiek. Parallel daarmee werkte hij als vrijwillig academisch medewerker aan de faculteit Theologie, waar hij onderzoek deed naar het belang van caritas en diaconie, wat in 2025 resulteerde in de publicatie van het tweedelig Handboek diaconie (Gompel & Svacina).

Vandaag hebben we Professor Wim Vandewiele te gast, professor aan de KU Leuven en expert in godsdienst- en kerksociologie. Hij doet onderzoek naar leiderschap, identiteit en actuele dynamieken in religieuze gemeenschappen. Naast zijn academisch werk is hij actief in ouderenzorg bij Curando O.L.V. van 7 Weeën in Ruiselede en internationaal verbonden aan het Pontifical Gregorian University in Rome.

Deze podcast sluit aan bij de Didachè studiedag van 13 januari 2025 waar Katleen ook een lezing gaf onder de titel AI: ethische en levensbeschouwelijke aspecten.

In deze aflevering van de podcast bespreken we de gebruikte historisch-kritische methode, de keuze van de drie clusters met de daarbij horende 6+2 domeinen, het beschikbare lesmateriaal en de groeiende lerarenopleidingen islam.

Deze podcast brengt het verhaal achter het lexicon “Woorden in Beweging”, spreken en schrijven over migratie en superdiversiteit.

https://www.kerknet.be/kerknet-redactie/artikel/klara-top-100-1-op-de-4-composities-religieus

Om deze vragen te behandelen gaat de podcast van Thomas in gesprek met twee professoren en experten van de KU Leuven: musicoloog professor Burn en theoloog professor De Mey.

Moet je een goede religieuze vormig hebben om deze stukken goed te kunnen begrijpen en beleven of helemaal niet?

Professor De Mey: Spontaan denk ik dat het niet noodzakelijk is om theologisch of musicologisch geschoold te zijn, anderzijds is het ook zo dat, wanneer er een bepaalde scholing is ondergaan, andere aspecten opvallen dat zorgt voor een rijkere beleving van een bepaald kunstwerk. 

Professor Burn: Ik kan het vergelijken met de Chinese kunst. Ik heb geen enkele achtergrond maar toch is er een appreciatie nodig op een basisniveau. 

Er is iets heel erg bijzonders aan de eerste 10 werken in de Klara Top 100. Het zijn allemaal stukken die verdriet in zich dragen. Ik zie hierin niet enkel religiositeit maar een verlangen naar iets dat we verloren hebben in de brede maatschappij. 

1. Andreas Scholl & Collegium Vocale o.l.v. Philippe Herreweghe, Johann Sebastian Bach, Mattheuspassie BWV244: Erbarme dich
2. Arvo Pärt, Spiegel im Spiegel
3. Guy Johnston & National Youth Choir of Great Britain o.l.v. Karl Jenkins, Karl Jenkins, The Armed Man. A Mass For Peace: 12.Benedictus
4. Giovanni Battista Pergolesi, Stabat Mater
5. I Solisti del Vento, Wolfgang Amadeus Mozart / arr. Christian Köhler, Requiem in d KV626: Lacrimosa-Hostias-Quam Olim
6. A Sei Voci, Gregorio Allegri, Miserere
7. Igor Levit, Johann Sebastian Bach, Goldbergvariaties BWV988: Aria
8. Andrei Nikolsky, Sergej Rachmaninov, Concerto nr.3 in d voor piano en orkest op.30 (Sergej Rachmaninov)
9. Wiener Philharmoniker o.l.v. Sir John Eliot Gardiner, Edward Elgar, Enigmavariaties op.36: 10.Nimrod
10. Benjamin Appl & Concerto Köln, Johann Sebastian Bach, Bist du bei mir BWV508

Professor Burn: Het blijft belangrijk om jongeren te confronteren met zulke muziekstukken want het zijn producten van de cultuur. Zo zien de jongeren dat muziek niet enkel entertainment is maar muziek slaat aan bij aspecten van identiteit, dromen en wensen. 

Muziek kan een deur zijn om je als mens in een bredere context te plaatsen. 

Denkt u dat theologische concepten kunnen worden uitgedrukt of verkend worden door muziek? 

Professor De Mey: Zeker en vast, ik heb zelf vroeger gereflecteerd over het War Requiem van Benjamin Britten. Hier werd gekozen voor een confrontatie tussen een meer traditionele inhouden van een Gregoriaans Requiem en daarnaast hoogtepunten uit de literatuur van de grote Britse dichter Wilfred Owen. 

De confrontatie van traditie en interpretatie laat mogelijk om over grote thema’s als hoop, als eeuwig leven maar ook over God en het lijden.

https://www.youtube.com/watch?v=625WOYzdvFw

Professor Burn: Deze dichter werd ook gebruikt bij de heroprichting van de kathedraal van Coventry. Je moet niet christelijk zijn om dit bouwwerk te appreciëren.

Muziek kan religie uitdrukken, dat is altijd zo geweest. Als we kijken naar het oudste denken in de muziekgeschiedenis komen we bij Pythagoras. In zijn manier van denken is er verwantschap tussen de basisintervallen en de natuur. Dit is een constante doorheen de Westerse muziekgeschiedenis. Dit is speculatieve muziektheorie en focust zich op de klanken en de harmonie. Dit kan ook een verklaring zijn waarom mensen op deze stukken hebben gestemd.  

Hoe kan in godsdienstonderwijs met deze muziekstukken gewerkt worden? 

Professor De Mey: Ik zou durven kiezen voor de meer uitdagende, recente stukken: Revelations van Wim Hendrickx. Interessant hier is dit werk te gebruiken in functie van het leerplan en de interlevensbeschouwelijke dialoog. 

https://www.youtube.com/watch?v=lVAj29US1Y8

Verder zijn er mogelijkheden met The Armed Man van Karl Jenkins “A Mass for Peace”. 

https://www.youtube.com/watch?v=Oc8bc-bA1JM&list=PL292A2AE7B9FD983A

Professor Burn: Een collega van me die verantwoordelijke is voor concertorganisatie zegt altijd dat er twee namen zijn om de zaal te doen uitverkopen. Dat is Arvo Pärt en Hildegard Von Bingen. Om te werken met klassieke stukken in het godsdienstonderwijs is het nodig dat de leerlingen een open geest hebben. De leerkracht kan dan een uitleg geven over de verschillende niveaus van het stuk: een niveau van betekenis (teksten, maatschappelijke context, omstandigheden, intellectuele context, muzikale context). 

Mochten er leerkrachten luisteren die al met klassieke muziek aan de slag gingen tijdens hun godsdienstlessen mogen die altijd contact opnemen met ons via thomas@kuleuven.be 

Is er een verschil tussen expliciet religieuze muziek en muziek die eerder een vage sacraliteit oproepen?

Professor Burn: Er is een grote overlapping. Bijvoorbeeld: de muziek van Arvo Pärt is niet expliciet religieus maar de muziek van Arvo Pärt draagt een soort spiritualiteit in zich. Hij heeft getracht een taal te creëren die een vorm van “objectieve spiritualiteit” heeft. Het is vaak een samenspel tussen woorden en klanken wat muziek typisch religieus maakt. 

Zijn er opvallende verschillen in muzikale stijlen of tradities?

Professor Burn: Het is een gevarieerde lijst binnen bepaalde grenzen. Er is een kern van klassiek repertoire, hedendaagse muziek en ook de meer toegankelijk kant van de hedendaagse muziek. Er is heel weinig heel oude muziek in de lijst. Dat zegt wel iets over de manier waarop de maatschappij in contact komt met klassieke muziek. 

De verhouding mannelijke en vrouwelijke aanwezigheid van componisten in het licht van wat er allemaal bestaat is niet in evenwicht. Er is nog veel werk aan de winkel. 

Welk stukt ontroert u het meest als musicoloog, als theoloog, als gelovige of als mens?

Professor De Mey: Het is moeilijk om een keuze te maken maar mijn keuze loopt parallel met de keuzes van de luisteraar van Klara. Je hebt bijvoorbeeld twee zettingen van het overbekende stuk Pie Jesu. Zowel van Webber op plaats 60 als van Fauré op plaats 94.

Als ik de gedachte van ...

In deze podcast ontdek je of hij dezelfde levenskeuzes zou gemaakt hebben en of hij als priester soms twijfelt. Verder krijgen we van hem ook nog rapnummer te horen met daarbij een mogelijke opdracht voor het onderwijs of bezinningsmoment.

Kolet is geboren op 18 april 1955 in Hasselt. Haar schrijftalent heeft ze al vroeg ontdekt. In de middelbare school schreef ze al voor het schoolkrantje met een kritische pen. Na het middelbaar besloot ze godsdienstwetenschappen te studeren aan de KU Leuven om vanaf 1977 godsdienstleerkracht te zijn in het Immaculata-instituut en later aan de VIA-scholengemeenschap, afdeling O.L.-V.-instituut. Sinds 2006 wijdt ze zich volledig aan het schrijven, geven van workshops en het houden van lezingen. Voor kinderen schrijft ze over avonturen, vreemde fenomenen, intrigerende gezinsdynamieken en angstaandjagend grappige thema’s. Voor volwassenen schrijft ze speelse, zowel korte als lange stukjes over hedendaagse onderwerpen met een knipoog of uitgereikte hand naar God. Wekelijks kunnen we Kolet lezen in haar columns op Kerknet. 

Kolet kan niet kiezen of ze voor kinderen of volwassenen wil schrijven dus doet ze het allebei. Dat resulteert in een énorm indrukwekkende bibliografie. Op de teller staan ongeveer 50 boeken. Haar inspiratie haalt ze uit het leven van alledag. 

Thomas vroeg aan Kolet welk boek uit haar bibliografie zinvol kan zijn om mee te werken in het godsdienstonderwijs. Volgens haar is het belangrijk om met jongeren eerst gebruik te maken van bijbelteksten die geschreven zijn in “hun taal”. Dit wil niet zeggen dat de klassieke bijbelteksten moeten geweerd worden. De eerste stap naar die symbolische gevoeligheid kan een hoge drempel zijn. Door gebruik te maken van zulke werken wordt die drempel verlaagd en kan er opgebouwd worden naar meer. 

Hosanna! 

Tamara Beirnaert geeft al 7 jaar les op het Sint-Pauluscollege in Wevelgem en staat vooral in de eerste en tweede graad. De pastorale werkgroep op Sint-Pauluscollege is een diverse groep collega’s die niet enkel uit godsdienstleerkrachten bestaat, ook een lid van de directie zit daarbij. 

Ilse Verbruggen geeft al 33 jaar godsdienst waarvan 13 jaar in het college Sint-Rita in Kontich. De pastorale werking staat op een heel laag pitje. Vroeger was er meer animo gedragen door godsdienstleerkrachten. Er is nog een pastorale groep die getrokken wordt door een godsdienstleerkracht met leerlingen. 

Sabrina Stragier geeft al 23 jaar les godsdienst in de derde graad in het VABI in Roeselare. Een school voor land- en tuinbouw, biotechnieken, biowetenschappen en dierenzorg. De pastorale ploeg is een enthousiaste en diverse groep van 12 leerkrachten en de adjunct directeur. Elke week is er een moment dat deze groep samenkomt. Hiervoor is gezorgd bij het lesrooster. 

Bart Willemen, geeft als 13 jaar godsdienst in het Mater Dei Instituut. Er zijn verschillende richtingen op dezelfde school. Van mode tot verzorging maar ook humane wetenschappen en economie. Het team pastoraal is hecht bij ons op school. Op dit moment zijn dit alleen godsdienstleerkrachten.

1. Het boek gaat over het leven in verwarrende tijden. Is dat gevoel er niet 1 van elke generatie? 

Wat ik In het boek heb willen duidelijk maken is dat er op een bepaald ogenblik breuklijnen duidelijker worden en dat die breuklijnen zich op verschillende niveaus duidelijk maken. 

Dit boek is de uitgebreide versie van mijn emeritaatsafscheidscollege. Na meer dan 40 jaar lesgeven wou ik de cultuurfilosofische/historische achtergrond te schetsen van de veranderingen in de Westerse cultuur en ook Vlaanderen om op die manier te kijken naar wat er gebeurd is met het Christendom. Dat heeft me altijd geïnteresseerd. Het is een soort vervolg op het boekje dat ik schreef in 2019: Onbeminde Gelovigen. 

2. Bij veranderingen in de maatschappij tonen zich eerst de gevolgen door een veranderend wereldbeeld, daarna is er een wijzigend mensbeeld en dan tenslotte een evoluerend godsbeeld. Hoe zie je dat vandaag?

Dat is de sleutel die ik hanteer, een hypothese. Dit is de culturele wet van de traagheid. Eerst het wereldbeeld, dan het mensbeeld en dan het godsbeeld. Een voorbeeld: 

Bij de overgang van de Middeleeuwen naar de Moderne Tijden zien we een mechanisering van het wereldbeeld door de moderne wetenschap. In de 16e eeuw zien we daar directe resultaten van. De mens mag autonoom beslissen. Maatschappelijk komt die verandering veel later, namelijk in de 18e eeuw met de Franse Revolutie. Een politieke autonomie kwam er pas bijvoorbeeld door het stemrecht voor mannen na WOI en voor vrouwen na WOII. Met de betrekking tot het godsbeeld zien we voor de 16e eeuw al verandering optreden, maar maatschappelijk gezien komt dit veel later. 

Theoretisch hangen de verandering van wereldbeeld, mensbeeld en godsbeeld samen maar in de maatschappelijke praktijk gebeurt dat nooit gelijktijdig. Op dit moment zitten we met een nieuw wereldbeeld en zien we kiemen van een veranderend mensbeeld. Met betrekking tot het godsbeeld, zijn we pas modern geworden.  

3. We lezen in het boek dat we allemaal nominalisten geworden zijn. Wat betekent dit?

Dit is een technisch, filosofisch en theologische kwestie die pas de laatste decennia bestudeerd wordt. Dat nominalisme is een theologische leer en dus ook interessant voor godsdienstleerkrachten. Vanuit mijn filosofisch standpunt bepaalt dit nominalisme onze hele cultuur. 

Het nominalisme gaat over het statuut van ideeën. We kunnen ons afvragen of deze ideeën echt zijn of zich enkel in ons hoofd afspelen (Plato – ideeënwereld). In de Middeleeuwen zei men dat de ideeën echt waren en de echte wereld maar een afspiegeling was van die ideeën. Dit wordt verbonden met de Griekse filosofie. Dit is een uitvinding van de Franciscanen: met het verstand kan niet over God gepraat worden. We kunnen enkel spreken over de zichtbare werkelijkheid. Dit is nominalisme. Als je Jezus wil volgen moet je naar de concrete realiteit gaan. Thomas van Aquino zegt het tegenovergestelde: dat je met het verstand veel over God kan zeggen. 

Ik zou een pleidooi willen houden voor het godsdienstonderwijs. Ik denk dat er heel veel mogelijkheden zitten voor het godsdienstonderwijs vandaag. Er is een onuitroeibare honger naar het zoeken naar antwoorden op de Eeuwige vragen. 

Er wordt te weinig over gesproken in de samenleving: “Wat is de wereld, wie zijn we, is er meer dan het tijdelijke?” Godsdienst is een prachtig en moeilijk vak maar een vak waar de vragen die niet meer gesteld worden maar toch existentieel zijn terug aan te kaarten.

4. Godsdienstleerkrachten zijn eigentijds tegendraads. Hoe kan een godsdienstleerkracht zich gefundeerd positioneren in een woke en anti-woke cultuur.

Het is een fenomeen van deze tijd dus het zou te gek zijn om daarover te zwijgen. Woke is een bepaalde tendens bij een bepaalde segment van de samenleving en is binnengekomen in het onderwijs. Tom Holland laat in zijn boek Dominion de invloed zien van het christendom doorheen de cultuur. Woke is een kind van het christendom omdat het gevoelig is voor diegene die uitgestoten wordt. Deze ethische gevoeligheid is inherent aan het christendom. 

Een belangrijke vraag is: wie is nu het slachtoffer? Dit kan door de geschiedenis goed te bestuderen en te oefenen in fijngevoelig taalgebruik. Vandaag ontbreekt er een nuance bij zowel woke als bij anti-woke. Het verschil tussen fijngevoeligheid en flauwe sentimentaliteit. 

Onderwijs moet een kans bieden om in openheid te spreken over woke en anti-woke. Leerlingen kritisch opleiden is hen confronteren met woke en anti-woke argumenten en gevoeligheden. Ten gronde de vragen gaan stellen. 

Cancelculture is nooit goed. Je moet ook ideeën aanvaarden waar je van gruwelt. We moeten de jongeren kritisch opvoeden. Kritisch denken is naar de bedding kijken. Als de bedding zich verlegt, verlegt de cultuur zich. 

Verwijzingen: 

Tom Holland, Dominion. https://www.tom-holland.org/titles/tom-holland/dominion-50th-anniversary-edition/9780349145273/

5. In deze doorgeslagen individualistische cultuur moeten wij zelf zin vinden. Zin die je kan ontvangen is onverstaanbaar voor moderne oren. Hoe gaan we om met het einde van de grote verhalen in het godsdienstonderwijs?

Persoonlijk hou ik wel van de socratische methode. Het geeft geen enkele zin om iets op te leggen. Lucebert zei het al: “Alles van waarde is weerloos”. Je kan mensen wel voorbereiden op zinsvragen. Maar dat botst vaak op de realiteit. Toch blijft het belangrijk om mensen hierop voor te bereiden. Dit kan door bijvoorbeeld oude teksten te geven en daarmee om te gaan. Godsdienstonderwijs is het meest geschikt om tot in de diepte de existentiële vragen te stellen met jonge mensen. 

De authentieke godsdienstleerkracht kan kennis geven die resoneert bij leerlingen. Dat zal de leerlingen helpen om kritisch onderbouwd de wereld in te stappen. 

6. Is religie een houvast of een zoekkader? 

Voor mij allebei. Houvast wordt vaak bekeken als de gemakkelijkheidsoplossing. Geloof is in de eerste plaats een horizon. Religie heeft ook met houvast te maken. In een totaal grondeloze wereld kan en wil niemand leven. 

Carl heeft onderwijs vanuit verschillende hoeken ervaren. Hij was voornamelijk leraar godsdienst maar ook geschiedenis en kunstgeschiedenis in zowel aso, tso en bso. Hij gaf ook een tijdje les in het hoger onderwijs. Hier gaf hij de voorloper van Relgie, Levensbeschouwing en Zingeving. Hij was ook 15 jaar lang directeur van een school. Zijn carrière sloot hij af als directeur bij de dienst identiteit en kwaliteit van Katholiek Onderwijs Vlaanderen

Scholen die naar de sterren reiken is een pleidooi tegen de maatschappelijke prestatielogica en voor de inspiratie die de weg naar de hoop opent.

Waarom het boek “scholen die naar de sterren reiken”? 

Er zijn twee dingen die meespelen. Het boek is ontstaan uit de behoefte om een synthese te maken van mijn ervaringen en om een positieve en hoopvolle boodschap over te brengen over godsdienst en identiteit in het onderwijs.

Ik maak me zorgen dat het onderwijs te veel gericht is op economische prestaties en niet genoeg op transcendentie en inspiratie. Als hier niet aan gebeurt bestaat het gevaar dat niet meer over bezieling in het onderwijs kan gesproken worden. Graag wil ik daarom dat er gezocht wordt naar nieuwe wegen om over identiteit en religie te spreken en om het onderwijs op een andere manier te benaderen. De vergaande secularisatie is te vinden in de doorsnee leraarskamer, dus we zullen moeten zoeken naar andere taal. Dat is het eerste verhaal. 

Het tweede verhaal is het neo-liberale verhaal. Dit is vrij recent. De gedachte dat onderwijs een economisch nut dient. Op die manier denken over onderwijs is het objectiveerbare van zeer groot belang en dat maakt dat neutraliteit de enige weg is die je kan gaan.  

We mogen jonge talentvolle mensen niet reduceren tot pionnen in een maatschappelijk weefsel. 

Hoe werd dit boek ontvangen? Eventueel bij de verschillende onderwijsnetten? 

We zijn heel gefocust geweest op het Katholiek Onderwijs. Maar door bijvoorbeeld op LinkedIn te posten merk ik dat mensen van alle netten hier positief op reageren. Mensen hebben nood om aan identiteit te doen. Er is een nood aan een ruimte om tot zingeving te komen. Ontsnappen aan de ratrace waar we inzitten. 

Wat is die ziel die terugkomt in drie hoofdstukken in het boek? 

Het is eigen aan de ziel dat die niet makkelijk te definiëren is. Jongeren inspireren om van deze wereld een betere wereld te maken is echter wel de basisvoorwaarde. Zoals Hannah Arendt het zegt: Renewing the common world. 

Welke filosofen zijn hiervoor een inspiratie? 

Jacques Derrida is een bekend filosoof van het postmodernisme. Hij heeft het over de filosofie van de marge. Die marge kan verandering tot stand brengen van een dominant discours. De mensen die naar de sterren reiken doen dat zeker vanuit de marge. Leerkrachten durven tegengas geven vanuit hun eigen inspiratie. C’est la marge qui tient la page. 

De ziel geeft de bemoediging aan diegenen die in de marge durven gaan staan. 

Wat bedoelt u met triniteit als pedagogie? 

Het is een droom van mij om oude theologische begrippen te verbinden met wat er op dit moment pedagogisch nodig is. De triniteit heeft me altijd gefascineerd. De Vader geeft ons het geloof om de nieuwe wereld te creëren, de Zoon geeft ons de kans om dat liefdevol te doen en de Geest wijst ons naar de toekomst en is de inspiratie.

Waarom is de pedagogie van de vergeving zo belangrijk in een onderwijscontext? 

Het is belangrijk om te onthouden wat er misging en waarom het verkeerd was, zodat we kunnen leren en groeien als mens. Vergeving betekent niet vergeten, maar wel het bieden van een tweede kans aan mensen die fouten hebben gemaakt. Er is altijd perspectief voor zowel leerlingen, leraren, ondersteunend personeel. Vergeving is denken in de marge en het biedt een perspectief. De school wordt op die manier een plaats waar er toch nog eens opnieuw kan begonnen worden. 

Geloof in de schepping is het fundament van religie en pedagogie. 

De kracht van het scheppingsdenken moet doorgedacht worden naar het pedagogische. Bildung is mensen doen groeien als beeld van God zijnde. Schepping is creativiteit. 

Met de ondertitel over de begintermen doel ik op het beginnen van de inspiratie. Dit drukt meer uit wat de kracht van onderwijs kan inhouden dan eindtermen. Maar eindtermen zijn nodig maar het is een illusie om alles in doelen te omschrijven en die dan ook nog te bereiken. Verandering zal van vanuit de marge komen en het politieke landschap zal hier naar moeten luisteren gezien deze de stem van het volk vertegenwoordigen.  

Hoe zie je de rol van het vak godsdienst in de Katholieke Dialoogschool. 

Ik heb enorm veel respect voor het godsdienstonderwijs en de godsdienstleerkrachten. Hun taak is er in het laatste decennia niet makkelijker op geworden. Ik kan hen aanraden om in de eerste plaats een sterke inhoud te geven en samen met leerlingen te kijken naar andere wegen: Renewing the common world. Er zijn genoeg aanknopingspunten vanuit de leefwereld van jongeren om een religieus verhaal te verbinden. Dit is wat godsdienstleerkrachten doen. Ze doen scholen naar de sterren reiken. Ik geloof in de kracht van de eeuwenoude verhalen.  Leerkrachten godsdienst kunnen tonen aan leerlingen wat hoop is. Hoop is kijken naar de toekomst zonder afgebakend doel. Hoop komt wanneer het allemaal hopeloos lijkt en dat verhaal is fundamenteel.

Katholieke dialoogschool is een typologie. Het gevaar is dat mensen dat zullen invullen als “iets dat moet”. Geen enkele school is een homogene groep. Dit geeft kansen om met elkaar in gesprek te gaan in verbondenheid.

Na zijn humaniora trad Willem Vermandere in bij de Oblaten. Na 4 jaar besefte Willem dat zijn roeping bij het artistieke lag en verliet het klooster. Op latere leeftijd studeerde Willem godsdienstwetenschappen in Gent en gaf hij drie jaar les. Ook tijdens deze periode besefte Willem Vermandere dat hij gemaakt is om de verbeelding bij mensen te prikkelen via zijn artistieke talenten. 

Thomas ging met hem in gesprek over spiritualiteit, godsdienst geven, verhalen en verbeelding. 

Damiaan op school was een gezamenlijk project met Thomas en Damiaan Vandaag. Ik was blij dat ik het inhoudelijk luik kon invullen en dan kon ik rekenen op Thomas die dat in de best mogelijke educatieve vormen hebben gegoten.  

Nu Damiaan goed onderbouwd is binnengebracht in het godsdienstonderwijs zou Ruben, zelf historicus van opleiding, Damiaan willen voet aan wal doen krijgen in het geschiedenisonderwijs. 

Een passie voor Damiaan 

Ruben: Mijn meter en mijn ouders vonden dat ik moest kennismaken met Pater Damiaan. Het begon eerst met kleurplaten van de Damiaanactie en mondde uit in bezoeken van het graf van Damiaan, de crypte en de film uit 1998. Ik was door die film echt aangegrepen en heb daardoor wel een aantal nachten slaap gemist. Later ben ik dan geschiedenis gaan studeren. Toen ik in mijn laatste jaar geschiedenis zat was er een vacature projectleider bij Damiaan Vandaag. Mijn ouders vonden dat ik eens moest oefenen om te solliciteren. Dat werd -onverwachts- een succesverhaal. En nu, 12 jaar later ben ik er nog steeds. 

Molokaï en Pater Damiaan

Wat vooral bewaard is gebleven op Molokaï is de kerk van Pater Damiaan. Maar van groter belang is de onaantastbare verbondenheid. Als bijvoorbeeld familieleden met het verhaal van het lepraverleden hebben meegekregen uit Hawaï naar hier komen dan voel je die connectie. Dat is het mooiste aan mijn beroep: die verbondenheid met mensen voelen in naam van Damiaan. 

“Je hoeft niet naar Molokaï te gaan om de spirit van verbondenheid te voelen.” 

De titel van het boek “in verbondenheid” is gelinkt aan de verbondenheid die Damiaan teweeg bracht en brengt.  

Over de hele wereld kent men Pater Damiaan. Zo werd bijvoorbeeld een straat in New York naar hem vernoemd. Om hem op de wereld te vinden is het goed om in zijn voetsporen te treden. Zo leg je van Tremelo een weg af tot in MolokaÏ. Na zijn dood stop het niet. De weg die hij van dan af aflegt is interessant. Mensen gaan in zijn voetsporen. Damiaan is wereldwijd terug te vinden in talrijke initiatieven maar ook in mensen die begeesterd in zijn voetsporen stappen. 

De relevantie van een nieuw boek over Damiaan 

Het idee is gegroeid en gerijpt van het moment met de vernieuwing van het Damiaanmuseum. Er waren al goede contacten met onze vrienden en partners op Hawaï. Als vandaag een verhaal wordt verteld over Damiaan moet er gelet worden op de rol van de Hawaïanen en het gebruik van de taal. Zo is bijvoorbeeld het woord melaats is vandaag nog meer stigmatiserend als in de tijd van Damiaan. Leg de nadruk op het mens zijn van de mens. 

Om de filosofie van Damiaan mee te geven in het museum zijn deze twee elementen noodzakelijk om te vermelden. Damiaan probeerde namelijk ook te werken aan stigmatisering en uitsluiting. 

Dat is een breuk met het verleden. Damiaan was vroeger altijd de hoofdrolspeler. Er was nood aan een contextualisering van Damiaan in de tijd. Vertrekkende van de mens Damiaan. Die ook erg tegendraads kon zijn. 

De tegendraadsheid van Damiaan die in het boek wordt beschreven voelt aan als een goede eigenschap. Het is een radicale evangelische bewogenheid. Damiaan had een verkorte theologische opleiding met als gevolg dat hij niet verstrikt is geraakt in de theologische categorieën van zijn tijd. Hij wil zich vooral richten op de bijbel. Doorheen zijn leven is er een groei bij Damiaan op dat vlak. Er is bij Damiaan een onlosmakende verbondenheid tussen woorden en daden. 

Het boek draagt als ondertitel: “Meerstemmigheid”. Dit zit in de multiperspectiviteit. Aan de ene kant is er de kritische tegenstem maar aan de andere kant is er de vaak vergeten en lang ontoegankelijk gebleven Hawaïaanse stemmen. 

Wat met kolonisatie en superioriteitsdenken?

Dit moet recht in de ogen gekeken worden. In die tijden zat het superioriteitsdenken in. Daar is ook die groei van cruciaal belang. Dit denken zwakt bij Damiaan af. Maar door de contacten die Damiaan aangaat en niet te beroerd is om zijn handen vuil te maken wordt er een band gecreëerd. Op die manier laat hij zien dat hij menselijk is. Zijn paternalisme wordt anders ingevuld. 

In deze aflevering wordt er gepraat over haar boek Half Leven. 

Het boek gaat over een grootmoeder, moeder en kleindochter en de intieme verhalen die niet aan elkaar verteld worden. De lezer krijgt inkijk in die intieme verhalen. 

Het gaat over migratie en de rol van vrouwen in de onafhankelijkheidsstrijd van Marokko

Het thema van het boek is zwaar want de levens raken met elkaar verstrengeld. Het boek gaat over pijn en transgenerationeel trauma. Maar er wordt vooral ook veel liefde doorgegeven. En dat symboliseert zich in schoonheidsgeheimen het maken van lekkere gerechten.

Welk boek was als jongere belangrijk voor je? 

Ik heb ooit een boekbespreking gemaakt van Bezonken Rood van Jeroen Brouwers. Dat heeft me hard geraakt omdat het ook zwaar en pijnlijk was maar het is zo prachtig geschreven. Wanneer ik zo een boek lees blijf ik met een gevoel van voldoening achter hoeveel pijn het ook doet en dat wil ik heel graag aan mijn lezers meegeven: het gevoel dat we mens zijn en dat we geraakt kunnen worden. 

Dat wil ik heel graag aan mijn lezers meegeven: het gevoel dat we mens zijn en dat we geraakt kunnen worden. 

Is jouw boek relevant voor de jongeren vandaag? 

Het is zeer moeilijk om te beslissen of mijn boek relevant is voor de jongeren vandaag. Want ik zit er middenin en ik heb geen objectieve kijk meer. De reacties van de jongeren die ik kreeg waren vooral gevoelens van herkenning. 

De quote bij het begin van het boek: “If there’s a book that you want to read, but it hasn’t been written yet, then you must write it.” van Toni Morrison is een uitdaging naar de lezer toe. Brengt dit boek voor hen een nieuw verhaal? 

Wat is volgens jou vernieuwend aan het boek dat je schreef? 

Het boek is qua compositie anders omdat het drie verschillende stijlen en registers bij elkaar brengt. Sommige mensen vinden het vreselijk maar het is een experiment om jongeren door middel van 1 boek met drie verschillende registers in aanraking te laten komen. 

Kan je een fragment uit het boek halen dat zou kunnen passen in het godsdienstonderwijs? 

Er is 1 fragment dat mensen vaak delen op sociale media en dat is een fragment dat gaat over waarom God de liefde geschapen heeft. (p.126)

“Ik probeer elke nacht aan je stem te denken. Ik zie voor me hoe je vingers stoffen onder de naald van de naaimachine schuiven, met precisie en geduld. Iemand die zo veel liefde heeft voor de levenloze dingen kan zeker het dubbele opbrengen voor een mens, voor een vrouw. Je hebt me vaak gevraagd wat ik in je zie en ik weet niet of het een manier is om naar complimenten te vissen of dat je echt niet ziet wat ik zie. Dat begrijp ik wel. Ik zie ook niet in mezelf wat jij in mij ziet. Misschien heeft God daarom de liefde geschapen, zodat we onszelf zien in een ander licht.”

Heeft dat iets te maken met een godsbeeld? 

Ja, met het godsbeeld van het personage. 

Mijn eigen godsbeeld dwingt me om het misschien anders te formuleren. Ik geloof dat God de liefde is en niet de liefde geschapen heeft. Geloven is voor mij God zien door naar jezelf te kijken maar ook door naar andere mensen te kijken en andere dingen die geschapen zijn door God. Dus ik ben het zelf niet eens met dit godsbeeld. Dit zorgt ervoor dat het wel een discussie kan openen in de klas. 

Er zijn drie verschillende godsbeelden terug te vinden in het boek? Heb je dit op voorhand goed uitgedacht door een profiel op te stellen van het personage? 

Het godsbeeld hangt vast aan het personage en hoe ze naar de wereld kijken. 

Ik heb ook gekeken naar de evolutie van het godsbeeld van mensen die vanuit Marokko naar hier geëmigreerd zijn. Daarin zie je wel een tendens van verstrenging van de godsdienst. Dat is een heel erg normale reactie. Mensen komen in een gebied waar ze anders zijn dus gaan ze zich meer terugplooien op zichzelf. Ze laten de Marokkaanse soeffistische traditie achter zich. Die is er wel bijvoorbeeld in het eerste hoofdpersonage van mijn boek en het steeds meer verdwijnt bij haar dochter die naar Nederland gaat. 

Wat is de betekenis van de kaft van het boek? 

Een zwaan staat voor mij symbool als het moederschap dat in het boek besproken wordt. Het zijn elegante en charmante dieren die uiteindelijk in monsters veranderen van zodra je aan hun jongen komt. 

Je bent nu bezig een theaterstuk? 

Ja, dat is een heel andere manier van schrijven. Ik heb me hier heel hard moeten in inwerken. Het idee komt van de actrice Aminata Demba. Het stuk wordt gespeeld door het gezelschap Laika. Het is een schoolvoorstelling en het gaat volgend jaar in première. 

Mocht je een canon mochten maken voor de boeken die leerlingen moeten lezen in het middelbaar, welke werken mogen volgens jou niet ontbreken? 

Ik zou eerder denken aan schrijvers die niet mogen ontbreken zoals Conny Palmen, Jeroen Brouwers, Tom Lannoye en als ik dan denk aan de jongere hedendaagse schrijvers. Lucas Rijneveld, Lize Spit, Charlotte Vandenbroecke maar ook Esohe Weyden. 

Zijn er schrijvers waar je naar opkijkt in het Vlaamse literatuurlandschap en die je graag eens zou ontmoeten? 

Dat is onlangs gebeurd. Ik ben grote fan van Tom Lannoye. Ik heb al zijn boeken gelezen. Bookshop Passa Porta kwam met het idee om me uit te nodigen en ik mocht een oude schrijver uitnodigen, toen heb ik Tom Lannoye ontmoet.

Heeft het oriëntalisme een weerslag op jou en jouw persoonsvorming gehad? 

Ja, ik denk dat we allemaal onze vooroordelen meedragen en dat het systeem ook heel diep op ons inwerkt. Er is geen enkel probleem zolang we het in de gaten hebben. Misschien kan ik beter een vraag stellen en ook weten wanneer ik de vraag niet moet stellen in plaats van mijn eigen denkbeelden te projecteren op de ander. Maar voor heel veel mensen voelt het alsof het allemaal nieuw is en dat begrijp ik. Voor mij is het wel dagdagelijkse realiteit. We zijn hier al bijna 60 jaar. Ik wil als ik op een nieuwe plek kom gezien worden als Aya en niet als iemand die theologische of maatschappelijke kwesties komt bespreken. 

Ik wil als ik op een nieuwe plek kom gezien worden als Aya en niet als iemand die theologische of maatschappelijke kwesties komt bespreken.

Is het voor jou belangrijk dat jongeren in het onderwijs het over religie hebben? 

Ja het is belangrijk dat dit in een open en veilige sfeer gebeurt zonder dat we elkaar hoeven te viseren of ongemakkelijk doen voelen. Ik heb situaties meegemaakt waar ik me heel ongemakkelijk bij voelde ondanks de goede bedoelingen van de vraagsteller. 

Hoe ervaarde je de katholieke godsdienstlessen tijdens jouw schooltijd? 

De les begon met het gebed maar je hoefde niet per sé mee te doen. Ik heb dat nooit ervaren als vreemd. De kerkklokken in de stad vind ik prachtig. Dat hoort bij de stad, dat i...

Binnen de terreinen van de 2e graad kunnen vluchtelingen en migranten bespreekbaar gemaakt worden. Denk maar aan de werken van barmhartigheid en niet te vergeten, de filosofie van E. Levinas, het Gelaat van De a/Andere. De mens dat als een verantwoordelijk wezen wordt opgeroepen. Onlangs hoorden we in de media het trieste verhaal van 21 minderjarige vluchtelingen die de nacht op straat moesten doorbrengen door te weinig plaatsen. Met de koude wintermaanden in het verschiet is de vrees terecht dat dit slechts een voorproefje kan zijn van wat komt.

https://www.standaard.be/cnt/dmf20221012_92819131

Tine Claus: profiel

Tine heeft Romaanse taal- en letterkunde en rechten gestudeerd. Ze werkte hiervoor altijd als ambtenaar. Haar laatste job was bij de federale gelijke kansen administratie waar ze sinds 2016 verantwoordelijke bijvoorbeeld voor de coördinatie van het anti-racismebeleid in België. Sinds december 2021 is ze directrice van Vluchtelingenwerk Vlaanderen.

“Als het gaat over mensenrechten en het helpen garanderen dat die rechten gerespecteerd worden dat is absoluut hetgeen mij motiveert om daarmee aan de slag te gaan.”

Moeilijk begin van haar job als directrice door een jaar met vele crisissen. Ten eerste de opvangcrisis die in september vorig jaar van start ging. Daarbovenop kwam de Oekraïnecrisis vanaf eind februari. De situaties die wij en onze vrijwilligers op straat zien zijn schrijnend. Het raakt de mens in zijn totaliteit. Onze vzw aanvaardt niet dat in een rechtstaat zoals België zwangere vrouwen, baby’s en kinderen op straat moeten slapen. 

Waar staat Vluchtelingenwerk Vlaanderen voor?

We zetten ons in voor alle mensen op de vlucht in Vlaanderen Brussel. We zijn een netwerkorganisatie die met professionele en vrijwilligersorganisaties aan de slag gaan. We doen dit om de rechten van vluchtelingen en diegene die hen ondersteunen te behartigen. Onze organisatie bestaat ondertussen al 35 jaar. 

In 1987 droegen we de naam OCIV OverlegCentrum voor de Integratie van Vluchtelingen).

In 2005 zijn we gestart onder de naam Vluchtelingenwerk Vlaanderen. Voordien was dit veeleer een expertisecentrum maar de grote bedoeling was om een pluralistische netwerkorganisatie te creëren. 

Wat zijn “mensen op de vlucht”?

Voor ons maakt het niet uit welk juridisch statuut iemand heeft. Het kan iemand zijn die net asiel heeft aangevraagd, iemand dat dit nog moet doen, iemand die erkent is als vluchteling of iemand die uitgeprocedeerd is.

Evolutie

Doorheen de jaren werd het beleid rond asiel en migratie steeds complexer en de nood aan expertise groeide. Hierdoor hebben we ook onze juridische helpdesk opgestart waar advocaten informatie kunnen aanbieden op maat maar ook landeninformatie over het land van herkomst. 

Het is niet belangrijk om enkel beleids- en juridisch werk doen. Het blijft heel essentieel om voeling te blijven hebben met de realiteit. Hiervoor moeten we de problemen kunnen capteren op het terrein. We zijn aanwezig bij het aanmeldcentrum om juridisch advies te geven en hen toelichting te geven bij de opvangcrisis die ons land al meer dan een jaar in de greep houdt. 

Infolijn

Voor iedereen met vragen rond en over vluchtelingen. Ook leerkrachten mogen bellen!

https://vluchtelingenwerk.be/infolijn

Leerkrachten zijn een belangrijk doelpubliek omdat wij twee gedetacheerde leerkrachten hebben die de signalen vanuit het onderwijs capteren en daarmee aan de slag gaan. Deze sommen beleidsaanbevelingen en gaan deze verdedigen bij bijvoorbeeld het kabinet Weyts.

Onze afdeling onderwijs maakt een pedagogisch plan op zodat Vluchtelingenwerk Vlaanderen ook heel concreet zich kan inzetten voor scholenteams. 

Is het onderwijs voor Vluchtelingenwerk Vlaanderen een belangrijke sector? 

We moeten op de jongeren inzetten zodat ze hun gedachten op een eventuele weliswaar onzekere toekomst kunnen richten. Het is belangrijk rekening te houden met het mentale welzijn van de jongere. Invulling van hun tijd is van groot belang. Hieronder verstaan we school maar ook ontspannende activiteiten zodat de jongere zich kan thuis voelen. School is een facilitator om hen verbonden te weten.

Welk profiel hebben jongeren die hier aankomen? 

We hebben geen cijfers van kinderen die via gezinshereniging bij ons aankomen en kinderen die zelf een asiel aanvragen met het gezin. Er zijn wel cijfers van niet begeleide minderjarigen en Oekraïense jongeren die aankomen in België.

Okanonderwijs: 7500 jongeren volgen maar we zien hele lange wachtlijsten voor Okan. 

Filmptip voor in de klas: Tori et Lokita, Luc & Jean-Pierre Dardenne, 2022)

https://www.youtube.com/watch?v=lQiFvP-mHZw

Niet begeleide minderjarigen die hier toekomen moeten de nodige omkadering kunnen krijgen. Onze organisaties zitten op hun tandvlees maar beredderen zich. 

Kan men oefenen in dialoog? 

https://11.be/other-talk-migration

https://youtu.be/Hzcxy5QT2WU

Dialoog is belangrijk met de volledige gemeenschap zo kan een positief verhaal ontstaan.

Veronique Declercq: profiel

U bent 1 van de gedetacheerde leerkrachten. Hoe is jouw link met het onderwijs? 

Ik ben heel blij dat ik deze job kan doen. Ik heb 19 jaar in het aso gestaan en nt2 gegeven in een CVO. Ik gaf ook les in tso en bso. Verder gaf ik ook nog thuistaalonderwijs in Zweden en deed er ook aan interculturele bemiddeling. En omdat ik de nood aanvoelde in het gewone onderwijs. Naast onderwijs heb ik ook werkervaring in interculturele bemiddeling tussen bedrijven. 

Deze insteek kan de visie op de interlevenbeschouwelijke dialoog enkel maar verrijken. 

Een tip om te leren dialogeren in een bemiddelende rol! 

Het levensbeschouwelijke aspect zit vaak ondergesneeuwd onder onzekerheden door de asielprocedure. Godsdienstbeleving is dat vaak individueel zonder gemeenschap. Het is dus belangrijk een veilige context te creëren in de lessen godsdienst. Zo hebben wij bijvoorbeeld het project: Be talky and become tolky. 

Welke partners hebben jullie waarmee jullie samenwerken betreffende vluchtelingen en jongeren? 

Een heel belangrijke zijn de vervolgcoaches van Okan. Deze kennen het traject van de leerling en kunnen op die manier goede informatie geven mocht er zich eventueel een probleem voordoen. Zij zijn echt brugfiguren.
Verder kunnen we ook mensen in contact brengen met organisaties rond psycho-sociaal welzijn zoals Solentra en El Paso . Daarnaast zijn er ook nog de jeugdwerkingen zoals

De podcast heeft een gesprek met Emmanuel Wybo, de nieuwe directeur van de bijbeldienst van bisdom Brugge en ook directeur van BIBLIA. Dit gesprek gaat over de relevantie van Bijbel en een bijbelbelevingscentrum vandaag, de inhoud van BIBLIA. De luisteraar wordt verrast door een audio-rondleiding in BIBLIA door Emmanuel Wybo.

Wat was jouw motivatie om te kandideren voor deze job als directeur bij de bijbeldienst? 

Ik was op zoek naar een inhoudelijk theologische uitdaging dichter bij huis. In West-Vlaanderen kijk je hiervoor al snel naar het bisdom. Ik wou dit halftijds doen maar toen was er de voltijdse van directeur. Ik heb de keuze gemaakt en met een warm hart afscheid genomen van mijn pastorale activiteiten in het ziekenhuis. 

Wat neem je mee uit het pastoraat in deze job? 

Pastoraat is zeer mensvormend. Je leert met de mens in zijn totaliteit leven en dat neem je mee voor de rest van je leven. 

U bent zelf nog jong. Denkt u dat de bijbel vandaag nog maatschappelijk relevant is?

Het is nog zeer actueel. Wat per definitie oud is wordt in onze samenleving tegen het licht gehouden van de evolutie in de maatschappij. Problematische passages moeten we benoemen met een correcte kritische geest. Het boek moet als een diverse totaliteit beschouwd worden. Een historisch gegroeid document voor en door mensen onder inspiratie van de Heilige Geest. 

Zullen we de maatschappelijke relevantie terugvinden in BIBLIA? 

BIBLIA is een belevingscentrum waar we het fundamenteel zullen hebben over de inhoud van de bijbel. De complexiteit van de bijbel is een reis door literatuur en cultuur en dat is de uitdaging voor theologen en godsdienstleerkrachten om dat bij de mensen te brengen. 

Jouw werk als wetenschappelijk medewerker aan de KU Leuven heeft wel een zeer interessante titel: ”Zin in bijbel: welke nieuwe manieren kunnen bijbelverhalen in de eenentwintigste eeuw overbrengen.” Vond je een antwoord op deze vraag?

Men vertrok vanuit drie manieren om de bijbel aan te brengen: als tekst, als beeld en de bijbel als game. Het is belangrijk dat de hermeneutische ruimte open blijft. Men ontdekte dat dialoog het mensen het meest impact ervaren. Men groeit in de dialoog. 

Hoe kunnen we samen dialogeren in de les godsdienst over bijbel?

Dat is een uitdaging voor iedere leerkracht godsdienst om het over de kern te hebben. Het allerbelangrijkste is authenticiteit. Durf zeggen wie je bent. De kern van ons betoog moet de Rooms-Katholieke godsdienst zijn en daar heeft de bijbel een centrale plaats. 

Zit het idee van dialoog verweven in BIBLIA? 

BIBLIA stelt vragen tijdens het bezoek. Deze vragen dagen de bezoeker uit om in dialoog te gaan met hetgeen wordt voorgesteld. 

De opbouw van BIBLIA was al een tijd aan de gang voor je benoeming tot directeur. Wat was je reactie bij het ontdekken van het reeds gedane werk? Had je een wow-moment? 

Zeker en vast. BIBLIA is een zeer moderne invulling we werkten samen met bailleul het museale architecten bureau. Het moment dat je binnenstapt in BIBLIA krijg je een moderne invulling zonder de kern te verliezen: de bijbel. 

Hoe begin je aan de ontwikkeling aan zo een bijbelsbelevingscentrum? 

Het is belangrijk om hier naar Jean Bastiaens te kijken. Hij is een exegeet en geworteld in de Joodse-Rabbijnse traditie. Dat komt ook naar voor in BIBLIA. Het was ook belangrijk om de verhouding met andere geloofstradities naar voor te brengen, ook het jodendom en islam komen en hoe ze zich verhouden tot de bijbel komen aan bod. 

Zijn er educatieve pakketten? 

Zeker en vast. Deze zijn in opbouw. BIBLIA heeft een onderwijzende functie. 

Er zijn drie grote zalen. Zit er een rode draad in BIBLIA? 

Zeker en vast Dat wordt duidelijk gemaakt in het openingsfilmpje van de bekende illustrator Klaas Verplankce. Het uitgangspunt is de “durf-vraag” die we stellen naar de mensen. Een prikkelende vraag die we de mens stellen om binnen te treden in de wereld van de bijbel. 

Welke thema’s komen naar voor in BIBLIA? 

In de drie zalen is er een verschillend uitgangspunt. De eerste zaal gaat over de bijbelse figuren, de aartsvaders waarmee we pad gaan. De tweede zaal is de kapittelzaal bekijken we de bijbel als tekst en de derde zaal gaat over gemeenschapsvorming. 

Hoe is BIBLIA interactief? 

We hebben het opgevat dat BIBLIA geen monoloog mag zijn. Er moet een dialoog zijn met de bezoekers. Dit gebeurt op vele interactieve manieren zoals touchscreens en originele nieuwe technieken maar ook de thema’s zijn interactief. Zo is het praktisch zeer modern in combinatie met de maatschappelijk relevante thema’s. BIBLIA is voor een breed publiek gemaakt. 

Hoe kunnen leerkrachten hun bezoek aan BIBLIA plannen? 

Mailen naar info@biblia.be en kan er besproken worden met iedere klasgroep wat kan worden aangeboden. We proberen een breed aanbod te maken. Dit kan gekoppeld worden aan de andere levensbeschouwelijke plekken die Brugge te bieden heeft.

Rondleiding: 

- Bezoekers krijgen een durf-vraag om hem te engageren in dit bijbels belevingscentrum.

- Aan de hand van de audiogids kan de keuze gemaakt worden voor 2 rondleidingen. 1 basisrondleiding voor mensen die weinig kennis hebben over de bijbel en één verdiepingstraject voor de meerwaarde zoeker die al kennis heeft over de historisch-culturele achtergrond van de bijbel. 

- In dit belevingscentrum wordt er hard ingezet op inhoud in combinatie met beleving. 

- De gidsen zijn vrijwilligers met een theologische achtergrond, ook mensen die zich inzetten in de Kerk.

- Er is een optie om een breder aanbod te krijgen dat een volledige dag kan vullen.

Uma: -Lacht- Mij hadden ze eigenlijk niet gekozen dus is het maar 10%.

Pieter: We kunnen de cijfers naar boven halen want als we kijken naar de finalisten van De Mol dan scoren we met de godsdienstleerkrachten nog hoger. Annelies in 2017 was ook godsdienstleerkracht.

Ik denk dat het profiel van de godsdienstleerkracht voor De Mol een fijn profiel is. We komen betrouwbaar over ofwel hebben we een betere mensenkennis dan de doorsnee leerkracht.

Valt het liegen en bedrog, waarop deze reeks gebaseerd is, te rijmen met onze job als godsdienstleerkracht? Zijn er geen waarden die hier zwaar geschonden worden? 

Uma: Ik vind van niet. In het spel ben je een speler of een mol en vergeet je letterlijk alles van thuis. Je zit helemaal in het spel. Het is een ander leven.

Pieter: Het is een beetje gek dat de media bepaalde aspecten van personen willen highlighten.  Eigenlijk speelt het beroep totaal geen rol, dat is enkel voor de herkenbaarheid.

Hoe reageerden leerlingen, collega’s, de inspecteur? Zijn er ook negatieve reacties geweest?

Uma: Ja, iedereen was heel erg enthousiast. Maar dat is wel rap gekalmeerd, al snel gingen we terug naar de orde van de dag. Ik kreeg ook heel erg veel negatieve reacties. Vooral voor mijn keuze voor een het kiezen van een vrijstelling. Mensen vonden me achterbaks, maar ik zou het direct opnieuw doen. Het is een spel en ik wilde echt tot het einde geraken.

Pieter: ik had ook negatieve reacties omdat ik geframed werd als enkel priester. Ik ben totaal geen fan van hoogtes en in 1 van de eerste afleveringen moest ik rappellen en daar heb ik wel wat afgevloekt dus werd ik opeens de “vloekende priester”. Wat ik wel merk is dat de publieke opinie heel veel negatieve reacties geeft op competitieve vrouwen. Mannen worden daar eerder in aangemoedigd maar vrouwen hebben het in dat opzicht toch moeilijker.

Uma, Dé vraag op de lippen van elke godsdienstleerkracht in Vlaanderen over de scene van de 4 evangelisten: wist je het echt niet? Was het stress? Was het om je verdacht te maken terwijl je de mol niet was? 

Uma: ik kan normaalgezien op die vraag antwoorden. Het is 1 groot mysterie wat ik daar toen gedacht heb. Was het stress of voorbedachte rade? Wie zal het zeggen?

Moesten ze me ooit voor één of andere quiz vragen weet ik zeker dat ik door de stress volledig verkeerde dingen zou zeggen.

Door jou, Uma, kreeg Thomas echter wel een interactief idee voor een project dat binnenkort volledig gelanceerd zal worden. Hier komt een primeur: We zullen 4 evangelisten volgend schooljaar (2022-2023) door het godsdienstonderwijs laten reizen van kleuter tot bij de oudere leerlingen/studenten. Ze zullen in beeldvorm fysiek in de les een plek krijgen en leerkrachten zullen ermee aan de slag kunnen gaan in de les! Zijn ze bij jullie welkom? 

Uma: zeker! Laat maar komen!

Pieter: Ik was direct al wild aan het denken en zie al een hele schattenzoektocht voor me!

Pieter, wij zijn oud-collega’s. Jij staat bijbeldidactisch supersterk. Waarom vind je het zo zinvol om het met leerlingen over de bijbel te hebben?

Pieter: Toen ik op het seminarie zat was ik geboeid door het verhaal achter het verhaal van de bijbel. Het is een zoektocht naar de echte betekenis. De verhalen hebben altijd een betekenis gehad voor mensen. Het is zeer boeiend om met leerlingen op zoek te gaan of hun verhaal aansluiting vindt bij de bijbel.

Uma, hoe reageren jouw leerlingen als je binnenkomt met bijbel? Staan ze hiervoor open? 

Uma: Ik kreeg na mijn blunder een bijbel als cadeautje van een leerling. Het is leuk als ze zelf hun eigen verhaal kunnen delen dat vasthangt aan een bijbelverhaal. Ik hoor heel graag mijn leerlingen vertellen. In godsdienst doen ze dit heel snel.

Pieter, wat is het moeilijkste aan bijbel geven? 

De technische aspecten van bijbel zijn heel erg moeilijk. Het is leuk om speels met bijbel bezig te zijn. Maar het is lastig om iets theoretisch te brengen omdat dat heel erg ver van hun bed is. Dat is het meest moeilijke voor hen.

Het speelse zit duidelijk in jullie bloed. Komt die eigenschap ook naar voor in jullie lessen?

Uma: bij mij zit dat speelse er minder in. Ik probeer de fun erin te houden maar weet niet of dit zo overkomt. Het is mijn eerste jaar dat ik godsdienst geef en het is allemaal nog nieuw. Dus ik heb heel veel werk aan mijn lesvoorbereiding. Het lijkt me geniaal om dat te doen maar ik wil mijn eerste jaar op mijn gemak mooi afwerken.

Is er een les die echt Mol-vibes heeft? Of heb je een droom om zo een les of een hoofdstuk uit te werken? 

Pieter: Helemaal. Toen we onlineles moesten geven was het moeilijk om de leerlingen te motiveren om bezig te zijn met bijbel. We hebben een mol-programma gemaakt rond het evangelie van Lucas. De molkandidaten moesten allerhande opdrachten oplossen om tips te krijgen om verder te geraken in het spel. De leerlingen krijgen het profiel te zien van die kandidaten en krijgen ook de molboekjes te zien. Dat slaat zo hard aan dat Mol-spel ze zijn bezig met de achtergronden van het Lucas-evangelie. Dat maakt het leuk.

Hoe zou je jezelf als godsdienstleerkracht omschrijven? Getuige? Specialist? Moderator?

Uma: ik denk moderator. Ik ben geen specialist want ik leer zelf nog enorm veel bij.

Pieter: Als alle drie uiteraard, maar wat Uma zegt klopt helemaal. Ik leer samen met de leerlingen. Het is heel belangrijk voor het vak godsdienst dat je samen met de leerlingen op weg gaat. Ze verwachten niet dat je al hun bagage aan hun overdraagt maar het samen onderweg zijn is belangrijk.

Het zaligste aan godsdienst geven is het belang tonen aan leerlingen van samen onderweg te zijn. Dat klinkt misschien wollig maar dat is essentieel.

Ben je anders naar ons vak gaan kijken door je deelname aan De Mol?

Pieter: De Mol is een zotte ervaring en dat is sowieso bepalend voor wat je doet.

Hoe reageren mensen als ze horen dat je godsdienst geeft?

Uma: Veel mensen  waren er wel positief over. Zeker met mijn deelname aan De Mol zeiden ouders: “Oh nu gaan ze nog liever godsdienst doen.” Ook mijn vrienden kennen mij als iemand die geen uitdaging uit de weg gaat. Mijn vrienden vonden dat tof en interessant.

Wat maakt ons vak zinvol? 

Uma: Ik vind het heel zinvol voor leerlingen aan de hand van bijbelse verhalen om hun hart te luchten. Bij ons vak is daar plaats voor. Ik heb de indruk dat leerlingen blij zijn dat ze een plek hebben in de godsdienstles waar er naar hun verhaal kan geluisterd worden. Ikzelf leer daar ook heel erg veel uit.

Pieter: Om twee redenen. Het zijn de enige twee lesuren in de week dat ze absoluut zichzelf mogen zijn. Waar ze over hun waarden, normen en wat zij belangrijk vinden kunnen spreken. En het andere wat ik belangrijk vind, is het een vak waar het werkwoord “moeten” anders wordt ingevuld.

Hoe zie je jouw toekomst Uma? Binnen het onderwijs of toch eerder meer in de publieke sfeer?

Uma: Ik wil het allebei. Ik zie wel waar ik beland. Ik geef supergraag les en wil dit blijven doen. Maar ik sta ook graag op een podium...

Thieu: U mag mij geen feminist noemen. Ik ben een vriendelijke, beleefde en kritische mens maar ik voldoe niet aan de criteria van feminist. Want het is de evidentie van de zaak zelf. 51% van de wereldbevolking zijn vrouwen. Het is toch onzin omdat ze vrouw zijn ze minder kwaliteiten zouden hebben dan de mannen. Het is een zaak van rechtvaardigheid en intelligente openheid en authenticiteit.

Uw kritische houding kwam bij velen hard aan. U staat er om bekend dat u geen wollige taal gebruikt in een professionele context. 

Je moet kritisch zijn in hun gezicht en het verdedigen achter de rug. In Vlaanderen gebeurt dat meestal andersom. In een professionele relatie moet je zeggen waar het op staat. Ik heb regelmatig naar “mijn vijs gekregen”. Maar ik heb dat zeer gewaardeerd. Ik ken geen rancune. Ik heb waardering voor mensen die me rechtuit zeggen wat ze denken. 

In een professionele relatie moet je zeggen waar het op staat: je moet kritisch zijn in hun gezicht en hen verdedigen achter hun rug. 

Welk moment was voor jou onvergetelijk? 

Meest onvergetelijk waren de 3 jaar tussen 2002-2005. We experimenteerden op de faculteit, we waren zelfs een zooitje ongeregeld. We waren een heel divers bureau met onder andere Didier Pollefeyt, Lieven Boeve, Kris Depoortere, Gilbert Van Belle en Jacques Haers. Toen waren er helaas nog geen vrouwen. We hebben in die periode de faculteit een elan gegeven door meer in te zetten op onderzoeksprojecten en RZL. Ik ben heel blij dat na die periode, na het pensioen van Lieve Gevers er meer vrouwen op de faculteit gekomen zijn. We zijn er nog niet maar het is al een goede zaak dat we nu een vrouwelijke decaan hebben. 

Is het relevant om kerkgeschiedenis binnen te brengen binnen het godsdienstonderwijs? 

Ik ben begonnen als leerkracht Latijn en geschiedenis in het Sint-Jozefcollege in Sint-Pieters-Woluwe. Ik was toen voltijds student theologie en halftijds leerkracht. Kerkgeschiedenis moet een integraal onderdeel zijn van de geschiedenis. Zeker tot aan de Franse revolutie kan je sociaal, economie, politiek en cultureel leven niet los zien van de Kerk. 

Als je spreekt over Oost-europa, Konstantinopel, de Byzantijnse keizers en hun bisschoppen en al hun ruzies dan maakt dat een onderdeel uit van 1500 jaar geschiedenis. Dat kan toch niet genegeerd worden?!  

Kerkgeschiedenis moet een integraal onderdeel zijn van het vak geschiedenis maar nu is slechts 4u van het volledig curriculum geschiedenis aan kerkgeschiedenis gewijd.

Welke periodes zijn volgens u essentieel om als godsdienstleerkracht te kennen, of in de les te bespreken?

Augustinus en zijn impact op het Westen, Thomas van Aquino, het concilie Trente en Vaticanum II. Ook is het belangrijk om te kijken naar het internationale karakter van het christendom. In Afrika is er een ander christendom dan bij ons. 

Augustinus en zijn impact op het Westens kan zeker in het godsdienstonderwijs: de grote vragen rond huwelijke en seksualiteit en hoe de Kerk daarmee is omgegaan niet kan begrepen worden als Augustinus niet behandeld is. 

Ik merk op dat u vooral de moment opnoemt waar er verdeeldheid heerste. 

Verdeeldheid zorgt ervoor dat een open geest kan zien dat je in verscheidenheid de oplossingen kan vinden. Op die manier haal je jezelf uit de crisis. Als je op het niveau van het beschrijven blijft ben je nog niet begonnen aan het zoeken van een oplossing.

Verdeeldheid en een confrontatie met een verscheidenheid en tegenstellingen daagt je uit tot het hebben van een open geest. Dit is ook de basis van het idee van de Katholieke Dialoogschool dat hier gegroeid is.

In leerpakketten zit nu -los van godsdienst- heel veel ideologie. Het feit dat er amper kerkgeschiedenis zit in geschiedenis is een ideologische keuze. Dit is ook zo voor andere vakken. 

We vieren het Adrianusjaar. Zijn leuze was ‘patere et sustine”, met andere woorden: “wees geduldig en hou stand.” Is dat een leuze waarin u zich kan herkennen? 

Deze twee werkwoorden betekenen soms hetzelfde. In de twee gevallen kan het ook standhouden betekenen. Volgens mij bedoelde hij met patere “verdragen” en sustine is eerder “durf”. Ik zou zijn leuze dus eerder vertalen als “Verdraag en durf”. Dat zien we ook terugkomen in zijn leven. Het is een boeiend figuur waar ik me regelmatig bij afvraag hoe het verloop van de geschiedenis en het instituut Kerk anders zou geworden zijn mocht hij langer aangebleven zijn. 

Wat zijn uw plannen voor de toekomst? 

Vanaf 1 september ga ik een nieuwe verantwoordelijkheid opnemen maar dat is nog niet officieel. Het heeft te maken met mijn grote liefde: “boeken”. Ik ben nog steeds in een commissie in Duitsland, Freiburg dat verlengd werd voor een aantal jaren. Ik blijf ook directeur van het Augustijns Historisch Instituut. We hebben dan nog onze projecten en ik blijf Latijn geven voor beginnelingen omdat dat een geweldige uitdaging is.  

Bedankt voor dit gesprek!

In mijn familie zijn nogal wat juristen en notarissen te vinden. Toen ik uit het middelbaar kwam waren er aantal opties maar ik koos, volgens de familietraditie, voor rechten. 

Het is wel zo dat ik als kind en puber grote belangstelling heb gehad voor het spirituele. Tijdens mijn studies moest ik er een aantal zaken bijnemen en na afweging koos ik voor kerkelijk recht. Grenswetenschap heeft me altijd geïnteresseerd en dat is kerkelijk recht zeker. Aan de ene kant moet je de technische vaardigheden hebben van de jurist en aan de andere kant komt het spirituele ook naar boven. Dit is een plek waar de zaken kunnen clashen met elkaar. Dat trekt me aan. 

Het was zeer uitzonderlijk dat die richting gekozen werd in 1979. Er waren toen 4 studenten in de volledige faculteit kerkelijk recht. Dit kwam doordat het Tweede Vaticaans Concilie reageerde tegen de juridische geest die toen heerste in de Kerk. 

Is het nog relevant om vandaag nog kerkelijk recht te volgen? 

Op dit moment zijn er 137 studenten. Het is een heel erg diverse groep van verschillende leeftijden en met verschillende achtergronden. Er komen volgend academiejaar een aantal post-graduaatsopleidingen die in het leven geroepen zijn door de Congregatie van de Katholieke Opvoeding. 

https://onderwijsaanbod.kuleuven.be/opleidingen/n/CQ_56221946.htm#activetab=diploma_omschrijving

De bedoeling van de opleiding is om mensen die op één of andere manier kerkelijk actief zijn toch toe te rusten met een minimale achtergrond van kerkelijk recht. 

Zou een godsdienstleerkracht kerkelijk recht moeten kennen? Waarom wel/niet?

We moeten opletten met mensen over te bevragen met kennis. Maar wat wel is, is dat het recht een contactpunt kan zijn met het religieuze. Kerkelijk recht laat zien hoe de kerk er echt uitziet. Het recht dat bestaat is ook gebaseerd op theologische achtergronden. 

In uw boek Kardinale deugden (2018) schreef u vijf lessen voor leerkrachten. Hoe leerkrachten met professionele trots en persoonlijke voldoening het beroep kunnen uitwerken Je stelt een plan in vijf lessen voor. We zijn nu 4 jaar verder, kreeg u ondertussen nieuwe inzichten?

https://www.bol.com/be/nl/f/kardinale-deugden/9200000095526381/

Citaat uit boek: 

Wie niet langer gelooft in de leraar, geeft ook de jeugd op, en daarmee bovendien de toekomst. 

Hoe leerkrachten met professionele trots en persoonlijke voldoening het beroep kunnen uitwerken? Je stelt een plan in vijf lessen voor. 

1e les: ken uw vak en bemin het. 

Ware kennis van uw vak is de beste lesvoorbereiding. Is ook de sleutel tot uw zelfvertrouwen in een samenleving die onderwijzers en leraren niet langer automatische waardeert. 

2e les: volg de regels niet. 

Een leraars is een beetje een artiest, niet zomaar een functionaris. De beste bescherming is de kwaliteit van uw lessen. 

3e les: persoonlijke vorming

Een vak burgerschap houdt een valstrik in. De plicht om kritisch te denken maakt een doelstelling van wat een houding hoort te zijn. 

4e les: stimuleer nieuwe vaardigheden maar vergeet de oude niet. 

Het is zaak ook te hebben voor wat constant blijft. Een kritische leraar laat zich niet vangen door valse dilemma’s. ‘tegen de stroom oproeien is niet onverstandig als de rivier vloeit in de richting van watervallen’ Nicolas gomez davila

5e les: stimuleer de ongelijkheid tussen de leerlingen. 

Fnuik hun talent niet door eenheidsworst te serveren. 

Hoe zie je de toekomst van het godsdienstonderwijs in Vlaanderen? Gaan we richting een neutraal vak of is juist een meer confessionele aanscherping nodig?

Neutraliteit is onzin maar staat politiek wel sterk. Het vak godsdienst zal enkel overleven wanneer het vak een sterke inhoud heeft en wanneer sterke leraren er staan in een goede verhouding tot de katholieke dialoogschool. Alles hangt af van de kracht van de mensen die daar hun schouders onder zetten. 

Voor mij is de ideale godsdienstleraar iemand die een brede cultuur heeft met een goed historisch overzicht en verhoudingen in de samenleving en die natuurlijk ook veel weet over de roots van de traditie en bijbel kent. En als het enigszins kan iemand met een bevlogen persoonlijkheid en die minstens de indruk kan wekken om op bepaalde momenten in zijn of haar leven gelukkig te zijn. 

We moeten zeker en vast terug naar verdieping want daar worden mensen gelukkiger van. 

U bent een fervent twitteraar. Zo tweette u vorige week nog (5mei) “jongeren ‘kritisch’ leren denken in Vlaanderen betekent vaak: hen helpen om allemaal dezelfde ‘juiste’ mening te hebben. En ook (ik citeer) onze leerlingen moeten wel nog weten wie Jezus was. Hoe conservatief. Dat vind je toch gewoon op Wikipedia. 

Het doet me vaak plezier wanneer mensen boos worden op Twitter door mijn tweets want dat wil zeggen dat je ze hebt geraakt. 

Het is wel belangrijk om gevoelens te kunnen beheersen, zeker wanneer deze gevoelens onverwijld zijn. Ik ben een tegenstander van woede want dat is vaak een middel om een gesprek af te breken of niet mogelijk te maken. Ik reik graag mijn andere wang aan want dat toont de absurditeit van geweld. 

Scrolt u vaak op Thomas?
Dat ga ik vaker doen. Thomas is dé site die de meest open en kritische bron is over het religieuze in Vlaanderen en ver daarbuiten zonder levensangst. Ik zou het zelfs “stoer” kunnen noemen. 

2. Gebruik van fragmenten van de podcast in het godsdienstonderwijs. 

In de podcast wordt Rik Torfs gevraagd naar zijn twitteraccount. Op deze account raakt hij gevoelige maatschappelijke thema’s aan waarop vanuit verschillende hoeken vaak emotioneel en boos op gereageerd wordt. Rik torfs weerhoudt zich om op zulke reacties boos te maken. Dit fragment in de podcast kan een inspiratie zijn voor de derde graad bij het terrein Goed Handelen. De leerlingen kunnen onderzoeken hoe goed en kwaad eigen zijn aan menselijk denken en handelen. Rik Torfs legt de nadruk op een goed mens zijn vanuit genade. Hij neemt het altijd op voor minderheden. Dit zorgt ervoor dat leerlingen aan de hand van dit fragment kunnen toelichten hoe christenen in Bijbelverhalen en christelijke tradities inspiratie vinden om ethisch te denken en te handelen. 

3. Lesimpuls

Op Twitter valt Rik Torfs op door het hekelen van gevoelige maatschappelijke thema’s.

Het kan een aanzet zijn om zijn Twitterprofiel klassikaal eens te doorscrollen en nadien te luisteren naa...

Ik had meer negatieve reacties verwacht de reacties waren respectvol. Mensen kwamen na het verschijnen van dat artikel naar mij en vertelden aan mij ook hun spirituele zoektocht. Verbinding met anderen is voor mij cruciaal. Behoren tot de gemeenschap is cruciaal dit is een vorm van nederigheid.

Ik gebruik liever niet het woord geloven omdat het dan zo letterlijk wordt. Het woord dat vaak gebruikt wordt is vertrouwen en dat is voor mij een interessanter woord.

Zou het rationele, exacte bij u wat in de weg zitten om het woord “geloven” te gebruiken?

Er is een conflict tussen rationele en het niet-rationele. Als je geloof heel erg rationeel vanuit de ratio zal benaderen klinkt het als onzin. Vanuit de rationaliteit heb ik heel lang dat gevoel gehad.

Ik vind godsdienstonderricht heel belangrijk. Als je het ooit hebt meegekregen kan je er ooit naar teruggrijpen.

Welke herinneringen hebt u aan het godsdienstonderwijs?

In de lagere school was dat vooral angst. Als kind kwam dat wel binnen. In het middelbaar ging het veel over andere godsdiensten.

Ik ben veel over het christelijke geloof later te weten gekomen. Verbijsterend wel, dat je als een katholiek traject komt heel weinig weet over de christelijke traditie.

Hoe kwam u in contact met Sant’Egidio?

Ik had een artikel gelezen over hen dat ze maaltijden aanbieden aan daklozen. Ik hem me ingeschreven als vrijwilliger. Ik vond er zeer positieve en warme mensen die niet oordelend zijn. Ik vond bij hen een openheid die ik als kind nooit gevoeld heb in de Kerk.

Ik was ontroerd tijdens een eucharistieviering bij Sant’Egidio en had zelfs kippenvel.

Ik wou een reportage over hen schrijven voor De Standaard. Daar pas heb ik gemerkt dat er een christelijke inspiratie achter schuilt. Ik ben naar de liturgie en het gebed beginnen gaan en ik ben blijven gaan.

Ik denk dat we meer moeten werken aan verbinding met elkaar en het Hogere. Dat is uit jezelf breken. Dit is iets dat heel fundamenteel is in mijn leven waar ik heel veel kracht en rust uit put. 

In jouw indrukwekkende bibliografie speelt religie op verschillende manieren een grote rol. Is een evolutie in jouw schrijven over de katholieke traditie of de religieuze verwijzingen die je maakt in je boeken? 

Het punt is dat in bijbelverhalen prachtige verhalen en beelden zitten, louter vanuit een literair standpunt. Ze bezitten een rijkdom aan beelden en verhalen.

Het is een probleem als jongeren dit niet meer kennen omdat ze het in de cultuur en de literatuur dan niet meer begrijpen.

Voel jij je als een Demiurg of creator tegenover je personages?

Het is een misvatting dat schrijvers hun personages alles kunnen laten doen. Het personage krijgt een eigen leven en beslist zelf wel welke weg het uit zal gaan.

Kleine zielen is voor mij een belangrijk boek geweest. In Kleine Zielen (2009) ontdekte ik een jonge vrouw (Thérèse van Lisieux) die ook geschreven had. L’histoire d’un âme is na haar dood gepubliceerd en is een Bestseller geworden. Het jammere is dat zulke spirituele, religieuze werken ondergesneeuwd raken door de negatieve aspecten van de Kerk.

Wat hebben wij als mens nodig? Een redder of een wonder?

Mensen moeten zichzelf redden maar ontmoetingen met andere mensen, zoals bij mij met Sant’Egidio kunnen sleutelmomenten zijn.

Is jouw “coming out” als christen soortgelijk als de bekering van Paulus? 

Nee, absoluut niet. Ik heb het niet in mij om mensen te vervolgen. Ik heb het ook niet in mij om mensen belerend toe te spreken. Ik heb moeite met mensen die poneren de waarheid in pacht te hebben. Het is belangrijker om mensen te doen inzien dat ze veel krachtiger ze zijn dat ze denken. Er is een mogelijkheid om je te verbinden maar je moet het durven aanspreken en durven toestaan. Ik hou meer van een Socratische methode. Ik moet mensen niets aanleren maar hen bewust maken van hetgeen ze al weten.

In de voorbereiding van de podcast vroeg ik jouw naar een tekst waarvan jij vindt dat leerlingen die toch wel “moeten” horen of lezen. Je stuurde een tekst van uw overleden echtgenoot Herman de Coninck:

Bij het schrijven van dit gedicht was hij 19 jaar. Het is een Evergreen. Hij heeft een aantal gedichten die vaak worden geciteerd en dit is er eentje van.

o, ik weet het niet,
maar besta, wees mooi.
zeg: kijk, een vogel
en leer me de vogel zien
zeg: het leven is een brood
om in te bijten en de appels zien rood
van plezier, en nog, en nog, zeg iets.
leer me huilen, en als ik huil
leer me zeggen: het is niets.

De schoonheid van dit gedicht zit hem in het oog hebben voor de wereld. En het leren aanvaarden dat het leven ook verdriet en pijn kan inhouden. Het is heel eenvoudig maar ik vind dit een krachtig symbool.

Hilde: ongeveer 35 jaar geleden las ik in het leerplan: “Vrijwillig maar niet vrijblijvend”. Deze zin inspireerde me. Ik liet mijn leerlingen in het begin vrijwilligerswerk doen in de vakanties of het weekend. 

Rond 2007 kregen wij van onze toenmalige directeur Piet De Meulenaere de kans om dit uit te bouwen tot drie projectdagen. Deze dagen zijn de leerlingen volledig lesvrij. Dit project past perfect binnen het terrein samenlevingsopbouw. Vroeger namen we enkel sociale projecten in relatie tot mensen op en bij uitbreiding de socio-culturele sector. Een aantal jaar geleden werden we geïnspireerd door Laudato Si en hebben we ook natuurprojecten opgenomen in onze organisatie. Wij hebben dit jaar 235 vijfdejaars verspreid over 117 stageplaatsen

Hoe wordt de sociale stage georganiseerd op schoolniveau? 

De sociale stage valt samen met de GIP-evaluatie van het 6e jaar. Dit zorgt ervoor dat alle ateliers bezet zijn. De tweede graad heeft op dat moment themadagen dus die gaan vaak op uitstap. Het blijft wel een moeilijke puzzel om te leggen. 

Hoe begin je aan zo een gigantische organisatie? 

Ik heb al meer dan 20 jaar contact met veel van die plaatsen. Ik maak er een erezaak van om onze organisaties waar wij bij terecht kunnen goed te behandelen. Het persoonlijk contact met de stageplaats is heel erg belangrijk. Het gevolg daarvan is ook dat wij onze studenten zo goed mogelijk willen voorbereiden op de stage. 

Hoe moeten we die voorbereiding van de leerlingen van de stage concreet begrijpen? 

Leerlingen worden vanaf de eerste week van het schooljaar op de hoogte gesteld van de sociale stage. Het is meer dan enkel die drie dagen stage lopen. Eerst en vooral zoeken de leerlingen die naar hetzelfde project gaan contact met elkaar. Ze moeten dan ook gezamenlijk een mail sturen naar hun stageplaats. Hierdoor moeten ze info verkrijgen over het wat, hoe en wanneer,… Het verzamelen van deze informatie ligt dus in hun handen. Uiteraard hadden deze organisaties op voorhand al contact met Hilde. Ook wordt er voor een aantal klassen samengewerkt met de leerkracht Nederlands om een goede mail te sturen. 

Hoe wordt dit project ingebed in de lessen godsdienst? 

In het begin komen er heel veel verhalen. We laten hen ook een paper schrijven over hun sociale stage. In de paper zit hun logboek en een verslag, maar we vragen ook van hen een onderzoek naar de betekenis van mensen die zich vrijwillig inzetten binnen de sector van hun sociale stage. De stage wordt ingebed in het terrein samenlevingsopbouw en inspiratie. Op die manier kunnen we de doelstellingen bij dit terrein anders gaan aanbrengen. 

Staat of valt dit project niet met de organiserende leerkracht?

Ik zal de contactgegevens zeker en vast doorgeven maar het belangrijkste is dat het project echt gedragen moet worden met het hart. Want het kan echt ook levensbepalend zijn. 

Wat zijn de populairste / leukste plaatsen bij leerlingen? 

De populairste plaatsen zijn die voor mensen met een beperking en bij uitbreiding de zorgboerderijen. We zien achteraf de meest enthousiaste leerlingen terugkomen uit de woonzorgcentra.

Wanneer is de doelstelling van de sociale stage voor jullie bereikt? 

Wanneer we van de stageplaats horen dat onze leerlingen dit goed hebben gedaan en dat onze leerlingen ten dienste gestaan hebben van de organisatie. 

Op bezoek op drie verschillende sociale stages: 

1. Anni en Kobe 

Organisatie: De Vierklaver in Adegem, ondersteunt volwassenen met een verstandelijke beperking of een vermoeden daartoe., via wonen, werken, vrije tijd, sociale leven. 

Vind je dat je hier nuttig werk levert? 

Kobe: Ik weet nog niet goed wat ik moet doen dus ik sta er wat bij. Af en toe kan ik helpen. 

Anni: Ik heb me afgevraagd wat ik hier doe. Ik wil die mensen wel helpen maar ik versta ze niet altijd en dat is dan een beetje raar. 

Denk je dat je hier in kan groeien? 

Anni: Ik denk het wel, maar drie dagen lijkt me net iets te weinig hiervoor. 

Kobe: Ik hoop dat ik veel kan doen, de komende drie dagen. 

2. Louise-Marie en Rosa

Organisatie: Westerbegraafplaats in Gent. 

Hier gingen de leerlingen bloembakken oude graftekens opkuisen en daarna beplanten, uitwassen bloempothouders en opzoekwerk peterschappen doen. 

Louise-Marie: het is echt nodig dat de graven gepoetst worden. 

Rosa: Ik zie wel het nut in van deze sociale stage. Door stage te doen hier op deze plaats zie ik dat dit een mooie rustige plaats is hoewel de betekenis soms wat donker is. 

3. Joachim

Organisatie: De Beelderij in Torhout (het créa-atelier van Tordaele). 

Begeleiders van De Beelderij (Ellen en Nancy): Het is nuttig voor de jongere en voor de maatschappij dat er sociale stages georganiseerd worden. Het is verrijkend voor hen maar het is ook verrijkend voor de stageplaats. De talenten van de vrijwilligers werken vernieuwend voor onze kunstenaars. Dit heeft ook een positieve invloed op het mentale welzijn van onze kunstenaars. 

Joachim: Ik voel me hier nuttig. De begeleiders hadden gisteren vergadering en ik kon bij de kunstenaars blijven. Ik was zo wat de verantwoordelijke. Dat was wel leuk. 

Aanknopingspunten bij het leerplan

Terrein: Samenlevingsopbouw en inspiratie

309 Sociale rechtvaardigheid

311 Utopie – ideologie

312 Ecologie

314 Betekenis en doel van arbeid

315 Mensenrechten en burgerschap

319 Arbeid als roeping

326 Contemplatie en actie

328 Medemenselijkeheid

329 Zelfrealisatie en samenlevingsopbouw

330 Motivatie/bezieling en roeping

De grote overstromingen in de zomer van 2021 was voor mij een contrastervaring, in de betekenis zoals Schillebeeckx het zegt. Er zit een donkere kant aan namelijk, de wanhoop van het individu en ook de wanhoop van de samenleving maar tevens komt ook de andere kant boven: de wetenschap dat we heel veel kunnen als we allen samen aan de kar trekken. Want, in de grond, als het er echt om spant dan deugen de meeste mensen. Zoals Bregman het zei in zijn boek. 

2. Wat is jouw beste herinnering aan uw schooltijd in het katholiek onderwijs. 

De vastenvoettocht naar Isenberge. Al wandelend gebeuren er mooie dingen doordat mensen aan de praat raken met elkaar. Ik ben blij dat er in vele scholen aandacht is voor bezinningsdagen. 

3. Heeft u zelf nooit de ambitie gehad om godsdienstleerkracht te worden? 

Natuurlijk, ieder onderwijsniveau waar ik les had daar wou ik leerkracht worden, dat begon in het lager onderwijs en dat ging zo door tot aan de universiteit. 

4. Hoe verklaar je het succes van het Katholiek Onderwijs Vlaanderen. 1/7 Vlaming werkt of studeert aan een katholieke onderwijs. 

Als je kijkt naar de kwantiteit ligt de verdienste van dat succes ook een stuk in het verleden. Het Katholieke geloof heeft een heel groot emanciperend effect gehad na de tweede wereldoorlog. 

We moeten ook vaststellen dat we ieder jaar toch aan marktaandeel verliezen. Hiervoor zijn verschillende redenen. We moeten onze gebouwen zelf financieren, we krijgen minder toelage van de overheid, gemeente en provincies (als bij het gemeentelijk en provinciaal onderwijs), ouders moeten dus vaak wat meer bijdragen in de schoolrekening. Toch behouden we enorme aandelen, namelijk 60% van het basisonderwijs, 70% van het secundair onderwijs, 50% van het hoger onderwijs. Dat wil zeggen dat mensen die minder kerkbetrokken zijn of niet katholiek zijn toch blijven vertrouwen hebben in wat wij doen. 

De katholieke dialoogschool was er al voor we er een naam voor hadden. Maar we hebben dat, weliswaar vanuit een academische setting, dat project een taal te geven. We gaven een setting aan dingen die aan het groeien waren. Wanneer je er taal aan geeft dan kan je er ook beleid op zetten. We zijn nog nooit zo katholiek geweest omdat we het nu meer zeggen. We duiden het nu meer omdat mensen dat vroeger spontaan wisten. 

https://pro.katholiekonderwijs.vlaanderen/vademecum-zorg-en-kansen/theme_detail_root

5. Eventueel centrale examens, een batterij aan door de overheid opgelegde eindtermen,… hoe kunnen wij als katholieke school onze identiteit bewaken? 

Men wil teveel sturen wat er in de klas gebeurt. Onze klacht van Katholiek Onderwijs Vlaanderen is dat er teveel eindtermen zijn en dat deze te complex zijn maar ook te sturend. Je hebt ruimte nodig om het onderwijs te kunnen bieden wat je wil bieden. Dat is ook de titel van ons congres op 7 maart “Ruimte voor kwaliteit”. 

De overheid vandaag is zeer sturend onder het voorwendsel van kwaliteit. We krijgen controlemechanismes die ervoor zorgen dat onderwijs verengd wordt. Het feit dat we in de PISA-testen achteruit gegaan zijn heeft te maken met de invoering van eindtermen als minimumdoelen. Dit zorgt voor een verschraling van de kwaliteit van onderwijs. 

Op eenvoudige vraag hebben 107 schoolbesturen (meer dan de helft van het secundair onderwijs) zich spontaan aangemeld om mee te gaan naar het grondwettelijk hof, dus het is niet enkel Lieven Boeve in de ivoren toren van de Guimardstraat. De scholen zien dat er iets op hun afkomt en dat structureel de mooie variëteit van het katholiek onderwijs op het spel staat. 

6. Hoe zie je de verhouding burgerschapsvorming en godsdienstonderwijs? 

De roep vanuit de eindtermen op burgerschap heeft een stukje te maken met secularisering, detraditionalisering en pluralisering. Het feit dat we als samenleving nauwelijks nog een consensus hebben. Vroeger gaf veelal religie die consensus. De levensbeschouwelijke dynamiek waarin mensen zitten komt niet ter sprake in zo een vak. We mogen in Vlaanderen geen eindtermen exclusief aan godsdienst toewijzen. We mogen dit wel doen maar dan moeten we ze minstens ook in een ander vak hebben. 

7. Het leerkrachtentekort is dramatisch en je pleit voor een ambitieuze herwaardering van het lerarenberoep. Hoe zie je de job van leraar over 5 jaar? En die van godsdienstleraar? 

Genoeg kwaliteitsvolle leraren! In slinkende mate gaan er leerlingen met een aso-achtergrond naar de hogeschool voor de lerarenopleiding. Dit doet niets af aan de kwaliteit van de leraren die afstuderen aan de hogeschool, maar we mogen als samenleving niet blind zijn dat we uit een smallere groep beginnen te rekruteren. Dus wij willen dat voor iedereen die naar het onderwijs wil een mogelijkheid is om zich te engageren voor het niveau van onderwijs dat wordt geambieerd. We willen pleiten om met gemengde teams te werken met verschillende competenties. Ik zie enorm veel competentieverlies is en dat baart me zorgen. Een leraar die gedurende 35 jaar aan een stuk alleen lesgeeft wordt een zeldzaamheid. De meeste leerkrachten willen ook iets anders doen en dat zou ook moeten kunnen gewaardeerd worden en zichtbaar gemaakt worden in de opdracht.

Anderzijds is er ook de anciënniteitstructuur en anciënniteitscultuur. Vaak gebeurt het dat de mooiste uren in de beste klassen naar de anciens gaan terwijl een jonge, beginnende leerkracht misschien meer deugd zou hebben van een goede klas. 

7a. Wat met godsdienstleerkrachten? 

We moeten blijven inzetten op goed geschoolde leerkrachten. De minister voorziet educatief verlof voor mensen die nog een pedagogisch diploma moeten halen. Wij zouden graag hebben dat dat verbreed wordt naar mensen die een bijkomende vakbekwaamheid zouden willen halen, bijvoorbeeld voor godsdienst. 

8. Heb je bij wijze van nieuwjaarsgeschenk geen primeur voor de godsdienstleerkrachten? 

Op het congres op 7 maart 2022 wordt een boek voorgesteld van Carl Snoecx: Scholen die naar de sterren reiken, begintermen voor katholiek onderwijs. Carl Snoecx neemt de lezer mee in een hele denkdynamiek waarom wij vandaag verder moeten werken aan de traditie van Katholiek Onderwijs vanuit dat eigentijds tegendraadse en met het christelijk geloof blijven werken aan de samenleving van de toekomst met collega’s en leerlingen. Ik zorg ervoor dat er een aantal exemplaren bij Thomas terecht komen zodat die kunnen worden verloot. 

9. Wat zet je in 2022 als grote doelstelling voorop?

Verder werken aan kwalitatief onderwijs maar ik vrees dat er twee zaken bovenuit gaan steken. Ten eerste de uitspraak van het grondwettelijk hof en op de achtergrond blijven we natuurlijk ook met de coronacrisis zitten die uitdagend is maar tegelijk ook een kans biedt om toch te blijven inzetten in datgene waar we voor willen gaan. 

9. Wat wens je godsdienstleerkrachten toe voor 2022? 

Vooreerst de gsm-functie dat ze voluit kunnen waarmaken met de leerlingen die hen gegeven zijn en dat ze samen met collega’s de spin in het web kunnen zijn om de school mee te helpen...

Dertien godsdienstleerkrachten uit zes verschillende scholen binnen de scholengroep Sint-Michiel (in Roeselare) brachten hun talenten samen om een interlevensbeschouwelijke incaperoom te maken om op die manier met leerlingen te kunnen werken aan interlevensbeschouwelijke competenties. In het voormalige slotklooster in de Arme Klarenstraat vond deze groep de plaats om 9 levensbeschouwingen, 500 kaarten en 70 puzzels in onder te brengen. 

De incaperoom is operationeel en Thomas ging een kijkje nemen hoe leerlingen hier op reageren. We praten in de eerste plaats met de bezieler van dit project: Bart Deprez. Hij is godsdienstleerkracht in het VISO (Roeselare).

Nadien praten we met leerkracht godsdienst Goedele Geeraert (Vrije Middelbare School, Roeselare) van de leerlingen wetenschappen/wiskunde die tijdens de opname van deze aflevering gaan proberen inbreken in de kamer van de gedeelde waarheid. 

Aangezien deze incaperoom gemaakt is voor leerlingen spreekt voor zich dat we ook de leerlingen aan het woord laten. We zijn de vlieg op muur. 

1. Bezieler van het project: Bart Deprez

Een interlevensbeschouwelijke escaperoom

Vanwaar het idee om een incaperoom te maken? 

Dit komt door een bijscholing van de Dag van de Godsdiensleerkracht, van Eekhoutacademy. Daar volgde ik een workshop over Escaperooms. Nadien is bij mij de inspiratie gekomen om in team een interlevensbeschouwelijke incaperoom te maken. 

Vanwaar de naam incaperoom? 

Het is niet de bedoeling zoals bij andere escaperooms om te ontsnappen maar juist om in te breken in de essentie van interlevensbeschouwelijkheid. 

Wordt dit project ook opengesteld voor andere scholen buiten Roeselare? 

Wij hadden de grote vraag van organisaties en scholen buiten het Roeselaarse niet verwacht. Vanaf januari kan de incaperoom opengesteld worden voor andere scholen. Wat echter wel nodig is om dit te kunnen doen is dat de begeleider eerst een nascholing volgt van ongeveer 2u. Deze vorming kan niet online omdat de incaperoom ook logisitieke elementen bevat die enkel kunnen bekeken worden ter plaatse. Een vorming is dus nodig. 

Welke tips kan je geven aan geengageerde leerkrachten om zelf aan de slag te gaan met een escaperoom? 

Belangrijk is dat de organisator out of the box kan denken en creatief is. Om te beginnen met een escaperoom / incaperoom moet er in de eerste plaats een ruimte zijn die zich daar toe leent. Ook de inhoudelijke informatie over de verschillende levensbeschouwingen moet er zijn. 

2. De inkijkende klas: zesdes wetenschappen wiskunde uit de Vrije Middelbare School Roeselare onder leiding van godsdienstleerkracht mevrouw Goedele Geeraert.

Hoe heb je jezelf voorbereid om met je leerlingen in de incaperoom te komen “spelen”? 

Ik heb eerst een lange middag alle opdrachten en puzzels zelf gemaakt. Om te kijken of het op niveau is van de leerlingen en de opdrachten te kunnen verdelen aan de leerlingen. 

Wat is het doel van de incaperoom

De leerlingen moeten een code achterhalen. Er hangen drie cijfersloten aan de deur en deze cijfers moeten in de juiste volgorde gevonden worden om de deur te kunnen openen. 

Hoe ga je de incaperoom nabespreken? 

Eerst en vooral een evaluatieformulier over de escaperoom zelf gekoppeld aan een klasgesprek. Nadien kan er een gesprek ontstaan over hetgeen ze geleerd hebben of kan er dieper ingegaan worden op de puzzels. 

Conclusie

Bart Deprez bleek gelijk te hebben als het gaat over de motivatie van de leerlingen. Ze geven ook zelf aan dat deze incaperoom dynamischer is dan gewoon een les volgen over verschillende levensbeschouwingen. Ze zijn in ieder geval enthousiast dus klaar om tijdens de lessen bepaalde puzzels te bespreken en uit te diepen. 

In de krant:

https://www.hln.be/roeselare/godsdienstleerkrachten-openen-incaperoom-in-voormalige-slaapkamers-van-kloosterzusters-9-levensbeschouwingen-500-kaarten-70-puzzels~ab0c31b5/

Bekijk de video gemaakt door een student:

https://www.youtube.com/watch?v=x50iIQlaQ4s

Bekijk de teaser van de incaperoom op het moment van opname van de podcast: 

https://www.youtube.com/watch?v=OXnCckOwtTM 

In deze aflevering laten we eerst de leerlingen en leerkracht aan het woord en polsen we naar hun favoriete bijbelteksten. Nadien wordt het verhaal van de Barmhartige Samaritaan gelezen door hun leerkracht om achteraf de dialoog tussen de leerlingen en de professor organisch te laten groeien. 

Welke bijbeltekst is jullie bijgebleven tijdens jullie lessen godsdienst en waarom? 

Sarah: De barmhartige Samaritaan. (Lc 10, 25-37)
Ann-Sophie: De overspelige vrouw (Joh 8, 1-11)

Gaëlle: De overspelige vrouw (Joh 8, 1-11)

Jef: De verloren Zoon. (Lc 15, 11-31)

Godsdienstleerkracht Erik Buys: Via één bijbeltekst krijg je toegang naar andere bijbelteksten. Er is 1 citaat dat ik bij veel teksten betrek namelijk dat van Lc 9, 22-25

22'De Mensenzoon,' zo sprak Hij, 'moet veel lijden en door de oudsten, hogepriesters en schriftgeleerden verworpen worden, maar na ter dood te zijn gebracht, zal Hij op de derde dag verrijzen.' 

23Maar tot allen sprak Hij: 'Wie mijn volgeling wil zijn, moet Mij volgen door zichzelf te verloochenen en elke dag opnieuw zijn kruis op te nemen.  24Want wie zijn leven wil redden, zal het verliezen. Maar wie zijn leven verliest om Mijnentwil, die zal het redden.  25Wat voor nut heeft het voor een mens heel de wereld te winnen, als hij zichzelf hierdoor zijn ondergang en dood berokkent? 

Als ik moet kiezen voor een meer uitgebreidere tekst kies ik voor de tekst uit Mt. 22, 15-21. “Geef aan de keizer wat de keizer toekomt en aan God wat God toekomt.” 

DE BARMHARTIGE SAMARITAAN
25Daar trad een wetgeleerde naar voren om Hem op de proef te stellen. Hij zei: 'Meester, wat moet ik doen om het eeuwig leven te verwerven?'  26Hij sprak tot hem: 'Wat staat er geschreven in de Wet? Wat leest ge daar?'  27Hij gaf ten antwoord: 'Gij zult de Heer uw God beminnen met geheel uw hart en geheel uw ziel, met al uw krachten en geheel uw verstand; en uw naaste gelijk uzelf.'  28Jezus zei: 'Uw antwoord is juist, doe dat en ge zult leven.'  29Maar omdat hij zijn vraag wilde verantwoorden, sprak hij tot Jezus: 'En wie is dan mijn naaste?'  30Nu nam Jezus weer het woord en zei: 'Eens viel iemand, die op weg was van Jeruzalem naar Jericho, in de handen van rovers. Ze plunderden en mishandelden hem en toen ze aftrokken, lieten ze hem halfdood liggen.  31Bij toeval kwam er juist een priester langs die weg; hij zag hem wel, maar liep in een boog om hem heen.  32Zo deed ook een leviet; hij kwam daarlangs, zag hem, maar liep in een boog om hem heen.  33Toen kwam een Samaritaan die op reis was, bij hem; hij zag hem en kreeg medelijden;  34hij trad op hem toe, goot olie en wijn op zijn wonden en verbond ze; daarna tilde hij hem op zijn eigen rijdier, bracht hem naar een herberg en zorgde voor hem.  35De volgende morgen haalde hij twee denariën tevoorschijn, gaf ze aan de waard en zei: Zorg goed voor hem, en wat ge meer mocht besteden, zal ik u bij mijn terugkomst vergoeden.  36Wie van deze drie lijkt u de naaste van de man die in handen van de rovers gevallen is?'  37Hij antwoordde: 'Die hem barmhartigheid betoond heeft.' En Jezus sprak: 'Ga dan en doet gij evenzo.' 

Gesprek tussen de leerlingen en professor Burggraeve

Roger Burggraeve: Wat spreekt u in de verhaal aan of wat stoort u?

Sarah: Als mens kiezen wij vaak wie we helpen. Wij kiezen wie wij zien als naaste. 

Roger Burggraeve: De priester en Leviet moeten met reine handen dienst doen in de tempel. Vanuit hun professionele, religieuze context mogen ze die persoon eigenlijk niet helpen. Dit is een plausibel argument om hun handen niet “vuil te maken”. Dan roept Jezus de Samaritaan op, een vreemdeling die zich wel inlaat met de gewonde mens. De Samaritaan is een zakenman en wordt evenmin graag gestoord als de priester en de leviet. Het staat niet op de planning. De ander breekt binnen in het bestaan zonder dat men daarvoor vroeg. 

Het is geen verhaal over helden van de goedheid maar een verhaal van gewone mensen. 

Ik begrijp die priester en de leviet ik sta verbaasd van de Samaritaan die alles laat vallen om te helpen. Ik stoor me geweldig aan de caritatieve interpretatie van dit verhaal. Het gaat niet over een warmbloedige opstoot. 

Jef: Het verhaal is ook stereotiep doorbrekend aangezien de hulp uit een onverwachte hoek komt. 

Roger: Wat mij in het verhaal ontbreekt is dat er iemand kwaad wordt door het tekort dat werd aangedaan. Er is geen sprake in het verhaal van verontwaardiging. Het verhaal is geen totaal verhaal waar je alles mee kan uitleggen. Het is een perspectief.

Erik Buys: Het kind ontketent in mij mogelijkheden die ik niet voor mogelijk achtte. Net zoals de man die aan de kant van de weg ligt me appelleert om me in te zetten. De weerloze almacht gaat uit van het slachtoffer en van een pasgeboren kind. Een oproep tot liefde. 

Roger Burggraeve: Jezus zegt:  “eens viel er iemand in de handen van rovers” In het Grieks staat er: Antrophôs tis: dit betekent: “zomaar een mens”. Het gaat dus in de eerste plaats over de mens. Dit is een ongelofelijk narratieve vondst. 

Waarom koos u voor de titel: Baarmoederlijkheid van mens en God? 

In de tekst staat: “hij kreeg medelijden” In het Grieks is dat esplagchnistè. In het Nederlands: tot in mijn onderbuik aangedaan. 

Ethiek begint niet met principes of redeneringen: de mens wordt in de eerste plaats aangedaan. Ik heb lang gezocht naar een goede vertaling van het woord esplagchnistè. André Chouraqui, de Joodse Fransman vertaalde de bijbel vanuit het Hebreeuws en het Grieks. Het vertaalt esplagchnistè als ému aux entrailles. Entrailles betekent schoot. De mens is dus aangedaan tot in de schoot. In de voetnoot maakt hij een verwijzing naar de Rahamim van God. Dit is het joodse woord voor barmhartigheid. In het Hebreeuws betekent het letterlijk: baarmoeder. God is baarmoeder. Joodse commentatoren zijn niet bezig over God als almachtige maar als barmhartige. 

Het baarmoederlijke wil zeggen dat je het ander in jou te dragen krijgt. Niet om het op te sluiten maar om het te laten geboren worden. 

Professor, wat is jouw favoriete bijbeltekst? 

Kaïn en Abel.

De pointe in dit verhaal is tweeledig.

1. Ben ik de hoeder van mijn broeder? 
2. God zegt dat hij Kaïn met een teken zal aanduiden. Zodanig dat de anderen hem niet zullen doden. De doodstraf...

• Waarom is lezen volgens Saskia zo belangrijk?
• Wat is de affiniteit van Saskia met religie?
• Heeft religie vandaag nog een rol in haar leven?
• Is de Vlaamse Canon die in scholen wordt gebruikt vandaag nog relevant?
• Hoe kunnen godsdienstleerkrachten literatuur aanbrengen bij leerlingen?

Oplijsting vermelde werken in de Podcast:

• Tom Lanoye met het “Shakespeare” pakket. (Ten oorlog / Hamlet vs Hamlet / Koningin Lear)
• Een deken van sneeuw, Craig Thompson
• Black hole, Charles Burns
• Normal People, Sally Rooney
• Godfried Bomans, Erik of het klein insectenboek
• Richard McGuire, Here
• Gerard Reve, De avonden
• Thé Tjong Khing, De sprookjesverteller, Russische sprookjes