Emel Duman, Defne Apollon İpekçilik’in sahibi; Defne’de ailesinden gelen, anneannelerinden kalan ve artık nesli tükenmiş olan “Hatay Sarısı” kozalarının izini sürüp, “barış ipeği” üreticiliğini yeniden canlandırmak ve bu ekolojik ve etik üretim yaklaşımının çok daha fazla sayıda üretici tarafından benimsenmesi için yıllardan beri çalışıyor. Duman, bu yılın başında Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından verilen “Yaşayan İnsan Hazinesi” unvanına İpek Böcekçiliği ve Dokuma alanında layık görüldü.  

Geleneksel Çarşı, deprem ve ertesindeki yıkımlarla büyük tahribata uğramış bir yer. Dr. Emir Çekmecelioğlu ile Geleneksel Çarşı alanında restorasyon, rekonstrüksiyon ve yeni yapılar şeklinde yürümekte olan inşaat sürecini konuşuyor; yeniden inşaat projeleri toplumsal hafızası bu kadar derin ve kuvvetli bir mekânı nasıl ele alıyor, ortaya çıkan projeler mekânın elle tutulamayan mirasıyla ve hafızasıyla nasıl ilişkileniyor sorularını cevaplıyoruz.  

​​​​​​​Deniz Emir deprem öncesinde Antakya’da tarihi yapılarda restorasyon uygulamaları yapan, depremin ardından da belgeleme ve yardım/hibe başvurularında çalışan, deprem sonrası kültür varlıklarının tamir ve iyileştirme sürecinin içinde bulunan bir mimar. 

Kentleşmeyi ekolojisi ve yaşantısı ile sürdürülebilir bir hatta oturtacak tasarım politikaları üzerine çalışan mimar Aslıhan Demirtaş ile bu soruyu İstanbul’un tarihi bostanları odağından konuşuyoruz. 

Taraftar kimliğiyle konuk ettiğimiz, futbolsever İbrahim Altınsay ile yoğun yerleşime sahip tarihi bir mahallede yer alan böyle bir stadı UEFA standartlarına göre yeniden düzenlemek ne anlama geliyor, mahalle ile futbolun tarihi ilişkisi nasıl gelişmiş, buradaki tarihi kalıntılara zarar vermeden artık kendisi de bir miras değeri haline gelmiş olan Karagümrük Spor Kulübü'nün mahalledeki sürekliliği nasıl korunabilir, semt takımlarının statlarının semtlerinde kalması neden önemlidir gibi konuları ele alıyoruz.

​​​​​​​Konuğumuz Akdeniz Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Nihat Dipova ile falezlerin önemini ve neden korunması gerektiğini konuşuyoruz.  

​​​​​​​Marmara Denizi’ndeki müsilaj krizinden Saraçhane’ye, Antalya Arkeoloji Müzesi’nin yıkımından rekonstrüksiyon tartışmalarına; deprem sonrası Antakya’da yürütülen sivil miras çabalarından Büyükada Rum Yetimhanesi, Haydarpaşa ve Sirkeci Garları ile Ayasofya’ya uzanan geniş bir çerçevede, kültürel mirasın korunmasının yalnızca yapıların değil, hafızanın, kamusal alanın ve demokratik katılımın da meselesi olduğunu hatırlıyoruz. 

“Türkiye coğrafyasının kırsal mimarlık kültürünü yok olmadan kayıt altına almak ve bu zengin kültür mirasını toplumla paylaşmak amacıyla yola çıkılan bu projede, Türkiye’nin yedi bölgesinden 90 araştırma çevrimiçi yayın olarak erişime açılmış durumda. Detaylı bilgi için buraya bakabilirsiniz.  

​​​​​​​Bu akşam konuğumuz Prof. Dr. Zeynep Ahunbay’a 1990’larda kendisinin de içinde yer aldığı Ayasofya koruma ve restorasyon programının ayrıntılarını soruyoruz. Ayasofya’nın korunmasına yönelik öne çıkan temalar ve öneriler nelerdi ve neler uygulamaya geçirildi, 1990’larda başlatılan bu koruma programı ileriki dönemlerde nasıl devam ettirildi ve bugün Ayasofya’nın koruma gündeminin en önemli konusu nedir, sorularını Zeynep Ahunbay ile ele alıyoruz. 

Garların tren ulaşımına kapatılması ardından, her iki istasyonda raylar söküldü, binalar boşaltıldı. Biz de  Tugay Kartal’a 'Bu iki gar yeniden demiryolu ulaşımının merkezleri olabilir mi?, 'Mevcut hatlar buralara gelebilir mi?' ve 'Garlar gar olarak kalabilir mi?' sorularını soruyoruz.  

Bu akşam Gazhane Çevre Gönüllüleri’nden Işık Demirtaş ile “vakıf mülkiyetinden çıkan kültür varlıklarının yeniden mazbut vakıflara devrinin” düzenlendiği kanun tasarısına ilişkin 13 Kasım’da yaptıkları basın duyurusunu konuşuyoruz. “Vakıflar Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair” başlığını taşıyan bu Kanun teklifinde yer alan 11.madde ile bir şekilde kamu mülkiyetine geçmiş vakıf kültür varlıklarının mazbut vakfa devredilmesi düzenleniyor. Gazhane Çevre Gönüllüleri, “Kamusal Kültür Mekanları Halkındır” diyerek bu kanun tasarısının geniş kapsamlı bir kamu mülklerinin el değiştirmesi anlamına geldiği vurguluyorlar. Bu akşam Gazhane Çevre Gönüllülerinden Işık Demirtaş ile konuşuyoruz. Bu yasa tasarısı basına yansıdığında belediyelerin kullanımında olan kültür varlıklarına ilişkin kaygılar dile getirilmişti ve bunun üzerine sivil toplumdan ilk ses çıkaran inisiyatif Gazhane Çevre Gönüllüleri oldu. 

Gazhane Çevre Gönüllüleri 30 yılı aşkın süredir Kadıköy Hasanpaşa Gazhanesi’nin korunması için mücadele vermiş bir girişim. 2021’den beri de Müze Gazhane şeklinde kamusal bir kültür hizmeti olarak kullanılan bu kültür varlığının korunması için bu akşam ele alacağımız kanun tasarısı gibi tüm hukuki düzenlemeleri ve uygulamaları yakından takip ediyor, kamuoyunu bilgilendiriyor.  

Büyükada Rum Yetimhanesi’nin otel yapılması ilk olarak 1990’lı yılların başında gündeme geliyor. Yetimhane’nin 49 yıllığına bir özel girişime kiralanarak lüks bir otele dönüştürülmesi girişimi çok büyük bir tepki ve sivil toplumun itirazı ile karşılaşıyor. O günlerden bu yana Emine Erdoğmuş’un öncülüğünde, Ulusal Ahşap Birliği’nin sürdürdüğü, dünyanın ikinci en büyük ahşap konstrüksiyonlu yapısı olarak bilinen yapının koruma mücadelesinin tarihini ele alıyoruz. 

2021 yılında Büyükada Rum Yetimhanesi ile ilgili olarak Açık Radyo’da yaptığımız programımızın başlığını 'Büyükada Rum Yetimhanesi Geleceğe Ne Söyleyecek?' diye koymuştuk. 2025’teyiz ve 'Turizme devredilmesi planlanan Büyükada Rum Yetimhanesi kültür varlığı geleceğe ne söyleyebilecek?' diye tekrar sorumuzu soruyoruz. Bu son girişim ile 30 yılı aşmış koruma mücadelesiyle inşa edilmiş olan toplumsal sahipleniş karşılığını bulacak mı, Yetimhane’nin kültürel miras değerleri nasıl ve ne kadar gözetilecek bu sorularının yanıtlarını da arayacağız.

Konuğumuz WWF Tatlı Su ve Sulak Alan Programı Müdürü Eren Atak ile Avrupa Yılanbalığı için Bafa Gölü’nün iyileştirilmesine yönelik neler yapılacağını konuşuyoruz. 

Kültürel Miras ve Koruma her hafta Apaçık Radyo'da!

Bu akşam, başvuru dosyasının hazırlık çalışmalarını bizzat yürüten ekipte yer alan öğretim üyesi Savaş Zafer Şahin ve Prof. Dr. Elvan Altan ile konuşuyoruz. UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne giden sürece başlamış olmak nihayet Ankara’nın modern planlama sürecinin sonucu ortaya çıkmış önemli mimari kültür varlıklarının ve dokularının korunmasını sağlamak açısından ne tür katkı sağlayacak, bunu hep birlikte göreceğiz.

Bu sohbetin 21 Nisan’da yayınladığımız bölümünde Antalya Arkeoloji (Bölge) Müzesi projesinin, o dönem ortakları Sami Sisa ve Metin Hepgüler ile birlikte tasarımcısı ve müellifi olan Doğan Tekeli ile bu eserini ve yıkım kararını konuşmuştuk. Bu programda ise kendisiyle bizzat üretimde bulunduğu, önemli aktörlerinden biri olduğu dönem olan 20. yüzyıl mimarlık mirasının Türkiye’de korunması, korunamaması meselesini ele alıyoruz. Doğan Tekeli-Sami Sisa Mimarlık ürünü olan İstanbul Manifaturacılar Çarşısı, Lassa Lastik Fabrikası gibi 20 yüzyıl modern mimarlığının önemli örnekleri üzerinden bu yapıların miras değerlerini konuşuyor ve bizzat tasarladığı bir yapının miraslaşmasını nasıl karşıladığını, bu konudaki düşüncesini soruyoruz.
​​​​​​​
* Sayın Doğan Tekeli ile görüşmemizde aracı ve yardımcı olan değerli dostumuz Pelin Derviş’e teşekkürlerimizle. 

Bu kez bu eseri, Antalya Arkeoloji (Bölge) Müzesi projesinin o dönemki ortakları Sami Sisa ve Metin Hepgüler ile birlikte tasarımcısı ve müellifi değerli konuğumuz Doğan Tekeli'nin kendisinden dinliyor; bu yıkım kararını ve bizzat üretimde bulunduğu, önemli aktörlerinden biri olduğu dönem olan 20. yüzyıl mimarlık mirasının Türkiye’de korunması, korunamaması meselesini ele alıyoruz.

​​​​​​​Sayın Doğan Tekeli ile görüşmemizde aracı ve yardımcı olan değerli dostumuz Pelin Derviş’e teşekkürlerimizle. 

Konuklarımız gazeteci Yusuf Yavuz ve Antalya Kültürel Miras Derneği’nden arkeolog Gökhan Tiryaki ile 1960'larda gelişen modern mimari düşüncenin ve müzecilik anlayışındaki gelişmelerin önemli bir örneği olan Antalya Arkeoloji Müzesi'nin planlanan yıkımına odaklanıyor ve halka mal olmuş bu kültür varlığının müzakere edilmeden, tartışılmadan tepeden bir kararla yıkılmak istenmesini ele alıyoruz. 

Zamanında sergiyi bu programda konuşamadık, o nedenle şimdi serginin küratörü Eda Yiğit ile daha çok bu bina üzerinden; kendisinin ve sanatçıların Tokatlıyan Han ile kurdukları bağı, nasıl ilişkilendiklerini, bu bağın sergiyi nasıl yarattığını, nasıl devam edeceklerini, bu binanın geçmişten gelen ve halen var olan gücünü, etkisini konuşuyoruz. Büyük bir restorasyon ve yeniden işlevlendirme furyası ile karşı karşıya olduğumuz zamanlarda bu özel mekanı böyle sakince korumanın, değerlendirmenin buradaki yaşantıyı sürdürmenin ihtimallerini ele alıyoruz. 

Kitapta çok sayıda yazardan; çok farklı ağızlardan, uzmanlık alanlarından kişilerin yorumlarından, en önemlisi Antakyalılardan depremi ve depremin yarattığı durumları okuyoruz. Çok fazla kullanılan ve biraz da tüketilmekte olan tanım; “Antakya’nın çok kültürlü kimliği” nasıl kurulmuş, evveli, aslı neymiş, bugüne nasıl gelmiş, deprem felaketinden nasıl etkilenmiş, kitaptaki yazılar bunları çok farklı yönlerden ele alarak çözümlüyor ve somut bilgilere dönüştürüyor. Kitap, Korku: Tanıklıklar, Endişe: Deprem, Antakya, Toplum ve Umut: Antakyalılık, Tarih ve Miras temalarıyla tanımlanan üç bölümde gruplanmış yazılardan oluşuyor. 

VAHA tarafından desteklenen bu projenin amacı, Antakyalıların deprem sonrası iyileşme sürecine sanat yoluyla katkıda bulunmaktı. 

Bu konu bizi bu programa başladığımız ilk yayınımıza götürüyor; 3 Kasım 2020’de “Rekonstrüksiyon” kavramını tartışarak başlamıştık. Konuğumuz bu konuyu Arkitera’da yayınlanan yazısıyla bütün boyutlarıyla değerlendirmiş olan koruma mimarı Barış Altan ile Karaköy, Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Camisi üzerinden bu konuyu yeniden konuşacağız: Rekonstrüksiyon nedir, kültür varlıklarını koruma ilkeleri içinde yeri nedir, hangi koşullarda kabul edilebilir bir yöntemdir, tarihi ve kentsel bağlamını yitirmiş bir yapı yeniden inşa edilince “tarihi” olabilir mi, rekonstrüksiyon kararları neye dayanarak alınıyor sorularını ele alacağız. 

Bu girişimin kurucularından Melisa Kurtuluş ve gerçekleştirdikleri sanat atölyelerinin birinin yürütücüsü fotoğraf sanatçısı Murat Germen ile sanat yoluyla iyileşme kavramını ve sanat için Antakyalılarla bir araya geliş süreçlerinin yol açtığı konuşmalardan çıkan başlıkları ele alıyoruz.

Açık Radyo susturulamaz! Açık Radyo her zaman açık kalacak! Açık Radyo Yayınları devam edecek.

* Türkiye Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi tarafından yayınlanan 'Mimarlar Odası Tarihinden Portreler' dizisinin Zeynep Ahunbay başlığını taşıyan kitabın editörü Bülend Tuna’nın başlığını biz de paylaşıyoruz.

Europa Nostra’nın 2024 yılı “Tehlike Altındaki 7 Kültürel Miras Alanı” programının 11’lik kısa aday listesine Antakya’da yer alan Demir Kapı ve Altınözü’nde yer alan Aziz Georgios Rum Ortodoks Kilisesi’nin dahil edildiği haberi geldi. Bu akşam biz de depremin yıldönümü vesilesiyle bu ortamda göreli olarak sevindirici bir gelişme olarak Europa Nostra’nın bu programına dahil edilmiş olmanın önemini, adaylık sürecinin nasıl geliştiğini, adaylık başvurularını yapan sivil toplum kuruluşları, uzmanlar ve yerel yetkililerle konuşuyoruz. Konuklarımız; Yiğit Ozar, Tuğçe Tezer, peder Yuvannah Abdullah Papasoğlu ve Yusuf İlyas Yılmazoğlu. 

​​​​​​​Bu akşam ve gelecek hafta, konumuz Cumhuriyet rejiminin kuruluşunun ilk yıllarından itibaren Türkiye toplumunun kentleşmesi ve kentlilik kültürünün köklendirilmesine verilen önem neticesinde ortaya çıkan kent planlaması geleneği ve bu geleneğin ürünlerinin ne kadar korunabildiği. Bu konuyu, yıllardır araştıran ve anlatan hocamız Prof. Dr. İlhan Tekeli ile birbirini takip eden iki program boyunca konuşuyoruz. 

Bu akşam ve gelecek hafta, konumuz Cumhuriyet rejiminin kuruluşunun ilk yıllarından itibaren Türkiye toplumunun kentleşmesi ve kentlilik kültürünün köklendirilmesine verilen önem neticesinde ortaya çıkan kent planlaması geleneği ve bu geleneğin ürünlerinin ne kadar korunabildiği. Bu konuyu, yıllardır araştıran ve anlatan hocamız Prof. Dr. İlhan Tekeli ile birbirini takip eden iki program boyunca konuşuyoruz.

İmparatorluk ve sultanlık idaresinin ve kültürel dünyasının yerine geçen Cumhuriyet rejiminin kuruluş döneminde Osmanlı geçmişinden kalan kültürel varlıklara nasıl bakılıyordu; eski eserler diye adlandırılan kültür varlıklarının envanterlenmesi ve onarımından kimler sorumluydu; Osmanlı sarayları nasıl korumaya alındı; Osmanlı’nın kurumsal ve hukuki birikiminden faydalanılmış mıydı; bütün bu soruları konuğumuz Prof. Dr. Can Binan ile konuşuyoruz. Osmanlı’dan Cumhuriyet rejimine geçiş bir taraftan bazı süreklilikler içerdiği gibi kopuşlara da işaret ediyor. Can Binan, söz konusu süreklilikler ve kopuşlar üzerine yorumlar yapıyor.

Dünya Mirası Ani Arkeolojik Alanı için Anadolu Kültür tarafından Ani ismini taşıyan bir mobil uygulama geliştirildi. Siyaset bilimci ve müze yönetimi uzmanı Çağla Parlak ile bu tarihi kentin tümünü çevresiyle birlikte kavrayan ve farklı disiplinlerden bilgileri erişilebilir bir şekilde sunan bu kadar kapsamlı bir mobil rehberin nasıl geliştirildiğini konuşuyoruz.