Çernobil’i 40. yılında nasıl hatırlıyoruz?

26 Nisan 1986’da patlayan 4 numaralı reaktör, sadece Sovyetler Birliği’nin teknolojik ve siyasal krizini açığa çıkarmadı; aynı zamanda radyasyonun bedenlerde, toprakta, ormanlarda, gıdada ve kuşaklar arası hafızada nasıl yaşamaya devam ettiğini de gösterdi. Bu yüzden 2026’daki 40. yıl, Çernobil’i kapatılmış bir tarih olarak değil, hâlâ süren bir çevresel ve politik sorun olarak yeniden düşünmek için önemli bir eşik. Bu programda MIT'de tarih profesörü ve araştırmacısı Kate Brown'un çernobil üzerine yaptığı önemli çalışmalardan bahsediyoruz.

​​​​​​​Kitap, nefesin ve solunumun, küresel krizlere verilen bir yanıt olarak çağdaş sanat, edebiyat ve sinemada nasıl merkezi bir odak haline geldiğini inceliyor. Jean-Thomas Tremblay, kirlilik, pandemiler ya da devlet şiddeti gibi nedenlerle ortaya çıkan “zor nefes alma” durumunun, riskin farklı toplumsal gruplar arasında eşitsiz biçimde dağıldığının bir göstergesi olduğunu ileri sürüyor. Biz de nefesi estetik, politik ve ontolojik olarak yeniden düşünüyoruz. 

​​​​​​​İnsanların sustuğu yerde yıkıntılar, yabani doğa, keçiler ya da ağaçlar politik şiddetin ve hafızanın tanığına dönüşebilir mi? 

J. M. Coetzee'nin bizi edebi bir yolculuğun yanında nasıl bir vicdani yüzleşmeye de davet ettiğinden bahsediyoruz. 

İkarus Düşleri'nde mitolojik figürlerle, köyde balık buğulaması yapan ninenin aynı dizede yer alabilmesi, zamanlar ve gerçeklikler arasında derin bir geçirgenlik yaratıyor. Marduk’la İkarus köye inerken, taşlar konuşuyor, kız çocukları ağlıyor.

Suat Baran'ın kurduğu bu şiirsel evreni, mitolojik hafıza ile kişisel hafızanın imkanlarını konuşuyoruz!

Dünya edebiyatının dünyaları sadece insanlardan mı ibarettir? Edebiyatta hayvanların, bitkilerin, mantarların, mikroorganizmaların ve bu varlıklar arasındaki etkileşimlerin işitilebilir, görülebilir ve hissedilebilir hâle gelebilmesi için nasıl bir edebi dil gerekir?
​​​​​​​
Bu sorulardan yola çıkarak insan olmayan muhatapların varlığı ve yakınlığını tartışıyoruz. 

Amitav Ghosh’un The Nutmeg’s Curse: Parables for a Planet in Crisis (2021) adlı eseri, tarihi, ekolojiyi, siyaseti ve maneviyatı bir araya getirerek sömürgeciliğin modern dünyayı ve günümüzün iklim krizini nasıl şekillendirdiğini çok çarpıcı biçimde anlatıyor. Kitabın merkezinde, bir zamanlar dünyanın tek muskat kaynağı olan Banda Adaları’nın sarsıcı geçmişi bulunuyor.

Amitav Ghosh, Hollanda Doğu Hindistan Şirketi’nin 1621 yılında bu adalarda uyguladığı baskıcı ve yıkıcı müdahaleleri tarihsel bir örnek olarak sunuyor. Bu olay aracılığıyla, sömürgeciliğin hem insanlara hem doğaya yönelik denetim kurma anlayışını nasıl geliştirdiğini ve bu zihniyetin kapitalizmle birlikte günümüze kadar nasıl sürdüğünü çok çarpıcı biçimde gösteriyor.

Amitav Ghosh’un 2019 yılında yayımlanan bu romanı mit, iklim değişikliği, göç ve çevresel yıkımı bir araya getirdiğinden çok önemli. Roman, Brooklyn’de yaşayan Bengal kökenli antika kitap satıcısı Dinanath ""Deen"" Datta’nın hikâyesi üzerinden ilerliyor. Deen’in ailesinden dinlediği bir Bengal efsanesine —“Silah Tüccarı”na— dayanan ve peş peşe gelişen olağanüstü olaylar, okuru Sunderbans’ın bataklık ormanlarından Los Angeles’taki orman yangınlarına, suya gömülen Venedik’e kadar uzanan bir yolculuğa çıkarıyor.

21. yüzyılda okyanusları, denizleri, nehirleri, suyu yeniden nasıl dünya edebiyatından örneklerle Mavi Beşeri Bilimlere giriş yapıyoruz.

Hamlet oyunundaki birçok tema, Ophelia’nın “delilik sahnesi” sırasında dağıttığı bitkilerde gizlidir. Ophelia’nın bizlere uzattığı her bir bitki, Shakespeare’in dahiyane zekâsının bir yansımadır. Aynı zamanda Ophelia'nın bu jesti, her bitkinin çok özel bir anlamına ve kullanımına işaret eder. Shakespeare ve dönemin seyircileri bunların hepsini iyi bilirdi. Bu bitkiler aynı zamanda Danimarka’da çürümekte olan bahçeyi de simgelerdi.

​​​​​​​Bu program, iklim krizi ilişkili duyguları, iklimsel duygu politikalarını konuştuğumuz ilk kayıt olacak ve gelecek haftalarda da konuklarımızın katılımıyla sürecek.