Deneysel yöntemlere açık, araştırmacı ve kolektif üretim biçimini önemseyen Demirkapı Kolektif, Aksu Günay, Reşit Şimşek, Feyza Nur Veziroğlu, Samet Yılık, Ercan Güleryüz ve Gökhan Esener’den oluşmaktadır.

Mersin barosunun sinema kulübü olarak başlayan ilgi Mersinefil’i oluşturmuş. Bu meslek örgütlerinin yapılanması açısından da pek çok rastlanır bir örnek değil sanırım hele bu günlerde en çok ihtiyacımız olabilecek şeylerden birisinin sinemayı seven hukuk profesyonelleri olabileceğini düşünürsek… Sinema kulüplerinin rutinleri arasında olan film çözümlemelerinin bazı meslekler için mecburi kılınması bile düşünülebilir belki. Neyse, biz Mersin’de sinemayı konuştuk.  

Gündemi karikatür, webtoon, podcast,  video ve yeni sosyal medya araçlarıyla yeniden üreten Muzır Neşriyat, Türkiye ve dünyadan seçilen haberler, şiddetsiz ve daha eşit bir dünyayı odağına alan gelişmeleri odağına alıyor. Politikanın sıradanlığı ve sıradanlığın politikasını bir arada ele almaya çalışan röportajlarıyla, Türkiye’de “tabu” olarak nitelenen ya da “konuşulması zor” olarak tariflenen konuları temel haklar bağlamında yorumlayan kişilerle gerçekleştiriyor.

Tüm yayımlarında toplumsal cinsiyet eşitliği ve çeşitliliği ile türler arası eşitlik de dahil olmak üzere topyekûn ayrımcılık karşıtı ifadeyi merkeze alan Muzır Neşriyat’tan Aslı Alpar’la çizgili gazeteyi haberciliğe yaklaşımlarını ve ele aldıkları konuları konuşuyoruz.

​​​​​​​Hangi Sergi Nerede?, 6. Mardin Bienali sırasında bir yandan Mardin’de Bienale paralel olarak açılan sergileri görünür kılmayı hedeflerken, öte yandan da bağımsızları araya getirme, paralel etkinlikler sahnesini organize etme rolu oynayan bir inisiyatif olarak 2024 yılında oluştu. Rıdvan Aşar bu sene ikinci kez Mardin Bienaline hazırlanan Hangi Sergi Nerede? inisiyatifini ve hazırlıklarını anlatıyor. 

2023 depremi sonrası İzmir’de oluşan ve Hatay’la doğrudan bağlar kurarak başlattığı işbirliğini sürdürmeye devam eden Açık Depo Gönüllüleri İnisiyatifi, afet sonrası sivil destek çalışmaları için özgün bir örnek oluşturuyor. Özgünlüğü bir yanıyla, afet sonrası destek modellerinin neden çalışmadığını tespit edip, mikro ölçekte birebir ilişkiler kurarak bireylerin ihtiyaçlarına yönelik destek sağlamaya yönelen çözümü, diğer yanıyla depremin 40. gününde Hatay’lı kadınlarla bir tiyatro oyunu ortaya çıkarıp sergileyecek kadar, sanatı hayata içkin hale getirmeyi başarması ya da bunu göstermesi. Öte yandan da depremden üç yıl sonra da bağlarını koparmamış ve desteğini sürdürüyor olması.

​​​​​​​İnisiyatif, katılımcı üretimi, yatay örgütlenmeyi ve dayanışmayı önceleyerek, kişisel hikâyeleri kamusal alanda tartışmaya açan fotoğraflar üretmeyi, kalıplaşmış yargıları sarsacak imgeler bulup dolaşıma sokmayı, görünmeyen emek biçimlerini belgeleyip görünür kılmayı amaçlıyor. 

Bu perspektifle bakıldığında kültür politikaları, sadece sanatsal faaliyetlerin desteklenmesi veya modern bir “hak” arayışı değil; bir ulusun kendi köklerini icat ettiği ve sınırlarını çizdiği politik bir savaş alanıdır. Bir yandan “muasır medeniyet” hedefine doğru giden bir yolculuk vaat ederken, diğer yandan geçmişi ve “öteki”ni sessizleştiren bir şiddet mekanizmasını içinde barındırır.

Siyasetin etimolojik kökenindeki “seyislik” (terbiye etme) ile kültürün “ehlileştirme” anlamları arasındaki tarihsel akrabalıktan yola çıkan program; kültür politikalarını devletin soğuk bir kamu yönetimi aracı olmaktan çıkarıp, “duyulur olanın adil paylaşımı” ve bir arada yaşama sanatı olarak yeniden kurguluyor. Jacques Rancière’in “Cahil Hoca” ve “eşitsizliğin yeniden üretimi” eleştirileri eşliğinde, bağımsız aktörlerin bu alanda sadece birer “nesne” değil; özgüvenli, adalet talep eden ve kendi pratiklerini bizzat birer kültür politikası olarak inşa eden kurucu öznelere dönüştüğünü ilan ediyoruz.

​​​​​​​Özneleri, mekanları, imkanları ve kısıtlarıyla kültürün politikalarını konuşacağımız bu serinin ilk bölümünde meramımızı ve rotamızı paylaşıyoruz. 

Merak Kabineleri, müzecilikle ilgili dikkat çekici ve ilginç çeşitli içerikleri derleyerek okuyucularla buluşturma amacıyla kuruldu. Müzecilikle ilgili tekil haberlerin, meselelerin, güncel konuların derlenerek bir araya getirilmesiyle oluşacak arşivin günümüze ait müzecilik anlayışını “okumak” için önemli ipuçları sunabileceğine inanan Emel Gülşah Akın ve Ayça Bayrak Uluğ, Merak Kabineleri’ni hazırlarken izleyeni şaşırmaya, tefekküre, merak etmeye davet eden “sıradışı, nadide, acayip veya garip” şeylerin sergilendiği ve modern müzelerin öncüleri kabul edilen kabineleri düşünerek yola çıkıyorlar.

Kuruluşlarının ardından 'Çentik' sergisini gerçekleştiren kolektif, Haydarpaşa Dayanışması’nın 700. yılında tren yolu emekçilerinin yeleklerine yaptıkları sanatsal müdahalelerle mücadeleye destek verdi.

'Çeper', merkezin dışında kalanları; reddedilmiş hakikatleri, ötekileştirilmiş bedenleri ve görünmeyen alanları ifade ediyor. Kolektif, tanımlara sığmak yerine yaşamsal, politik ve üretimsel dertler etrafında birlikte dönüşmenin yollarını arıyor.

HemCereyan’ın nereden estiğini, nasıl cereyan ettiğini ve hangi yönlere meylettiğini konuklarımız Şafak Çatalbaş, Ali Şahan Kuru, İris Ergül, Ilgın Hancıoğlu, Buse Aktaş ve Fırat Yusuf Yılmaz ile konuşuyoruz.

Hasanpaşa halkı ve Gazhane Çevre Gönüllüleri’nin mücadelesiyle yıkımdan kurtulan ve 2021’de kamusal bir kültür mekânına dönüşen Gazhane’nin kent hakkı mücadelesini yeniden hatırlatıyoruz, kamusal mekânların halkın kalması için birlikte ses çıkarmaya çağıran gönüllüleri destekliyoruz.

Belgesel fotoğraf ve video alanlarında işler yapan Ömercan Şamlı’nın bu evi, bir yandan onun anısını yaşatırken bir yandan da kütüphanesi, video, belgesel, sinema ve fotoğraf alanındaki atölye çalışmalarının da bir mekanı olarak herkese açıldı. Mercanev’in etkinliklerini, atölye programlarını ve gelecek planlarını mekanın koordinasyonunu yürüten Özgül Altuntaş ve Turgay Süsem ile konuşuyoruz.  

2024 yılında İKSV’nin Avrupa Birliği destekli “Ortaklaşa” Hibe Programı kapsamında, Merzifon Belediyesi, Sinop Sürdürülebilir Kalkınma Derneği, Urban.koop ve ÇEKÜL Vakfı öncülüğünde kurulan Motorhane Kültür Ağı, Merzifon’da sanayi üretimineenerji sağlaması için kurulan ve uzun yıllardır işlevsiz kalmış Motorhane’yi, bugün kültür merkezli bir gelişimin enerjisini sağlayabilecek bir mekana dönüştürülmek için bir araya gelmiş gönüllü bir topluluktur.

Mahalle Orkestrası, kamusal alanları özgürleştirmenin, bir arada yaşamanın, birbirinden öğrenmenin, birlikte yapmanın yeni adımlarını atarak her mahallenin orkestrası olmayı hedefliyor.

Genç sanatçılar ile genç sanatçılar için çalışmalarına yön veren Pavyon Sanat, genç sanatçıların görünürlüğünü arttırma, hak ihlallerini görünür kılma ve alana veri üretme hedefleriyle kurulan bir alternatif sanat alanı.

D5; Veli Mert, Lorin Nakkaş, İbrahim Tokaslan ve Nida Karaytuğ Mert tarafından 2018 yılında Mersin’de kurulmuş olan ve adını ‘beş duyu’dan alan sanat ortamıdır. 2021 yılında Derya Gözükızıl gruba dahil oldu. Ana hedefi, programına aldığı tüm etkinlikleri bilimsel, felsefi ve sanatsal akıl yürütme temelinde ilerleten, akademiye alternatif bir alan oluşturmaktır. Bu bağlamda, sanata ve sanatçıya ilişkin pratik ya da kuramsal meselelerin disiplinler arası bir anlayışla öğretildiği, araştırıldığı, irdelendiği uygulamalı atölyeler ve kuramsal etkinlikler düzenler. Böylece katılımcıya, sanatı ve sanat meselelerini, çeşitli pratik ve teorik çerçevelerde tecrübe etme olanağı sunar.

Gerçekleştirmekte olduğu süreli etkinliklerin yanı sıra D5, 2010 yılından bu yana güncel sanat pratiğine dayalı üretim gerçekleştiren Mersin Sanat Kolektifleri*’ni desteklemekte, bu alanda yeni üretim imkanlarının oluşmasına katkıda bulunmaktadır. Ayrıca, D5 Sanat Ortamı mekanının, Çözümsel Sanat Topluluğu** (ÇST) tarafından uygun görülen belirli bir bölgesi, ÇST’nin “Enstelasyon İçinde Mantık Anlatması ve Bertrand Russell’ın Mantıksal Atomculuk Felsefesi Metinlerinin Tartışılması” adlı 2018-19 yılı Çözümsel Sanat Etkinliği’nde, ilgili enstelasyonun uzamsal ögesi olarak kullanılmıştır. ÇST’nin 2019-20 yılı çözümsel sanat etkinliği için de, D5 Sanat Ortamı mekanının, ÇST tarafından uygun görülen belirli bir bölgesinin kullanılması planlanmaktadır.  

Doç. Dr. Ulaş Bayraktar tarafından kaleme alınan rapor, Türkiye’de birbirinden çok farklı aktörleri ve profilleri içinde barındıran kültür ekosisteminin genel bir resmini çizmeyi amaçlıyor. Raporun yerel yönetimler ve sivil kültür-sanat kuruluşları arasında güçlü bir diyalog ve işbirliği zemini oluşturması, bu sayede yerel kültür politikalarının uzun vadeli bir perspektifle ortaklaşa kurgulanmasını mümkün kılacak bir tartışmayı başlatması hedefleniyor. 

2016 yılında açılan Kara Sanat Atölyesi’nin geçirdiği kolektif haline gelme süreci sonrasında Kocaeli merkezli bağımsız bir sanat inisiyatifi olarak ortaya çıkan Sonra, kentteki diğer bağımsızlar ile beraber çalışarak; seminer serileri, sergiler, sanatçı konaklama programları, performanslar, film gösterimleri, açık tartışmalar ve atölyeler düzenledi. Bir buluşma alanına olan temel ihtiyaçtan doğan oluşuma kolektif hareket etme pratiklerinin eklemlenmesi ile birlikte kendi paydaşlarını üreten bir tür geri besleme ağına dönüşen inisiyatif, çeşitli disiplinlerden gelen bütün diğer üreticiler için ‘sonrasını’ gerçekleştirmeyi kolaylaştıran bir aracı-aktör olmayı hedefler.

Bu yayında Gülçin Halı Atölyesini anlatıyordu. Halı Atölyesi, Gülçin’in varedip özgür ve inançlı ruhu ile 90’larlardan beri sürdürdüğü, sanata bakışını, bilgi ve tecrübesini öğrencileri olan genç sanatçılarla paylaştığı, öğrencileriyle öğrenmeye devam ettiği, çoğu sanatçı ve sanat emekçisinin yolunun geçtiği, Gülçin’in ifadesi ile 'kendinden menkul ve tuhaf' bir imkan alanıydı. Halı Atölyesi’nin Gülçin Aksoy’un adı ve onun anlayışıyla sürmesi, daha pek çok genç sanatçının Gülçin’e değeceği, Gülçin’den öğrenmeye devam edeceği bir öğrenim ve üretim mekanı olarak sürdürülmesi sanırım tüm dostlarının, sanat camiamızın, tüm çalışma arkadaşları ve gelmiş geçmiş tüm öğrencilerin dileği ve hedefidir.

Bir kez daha Gülçin’i dinliyor, onu şimdiden hasretle anıyoruz.

🔹Türkiye’de faaliyet gösteren kültür-sanat kurumlarının kamusallığı ve sorumlulukları nasıl ve kimlerce belirlenir?
🔹Kurumlara yöneltilen eleştirilerin ve soruların 'iptal kültürü' veya 'kutuplaştırıcı' addedilerek küçümsenmesi ne gibi hasarlara yol açar?
🔹Kültür-sanat alanı bir müzakere ve mücadele alanı olarak nasıl dönüştürülebilir?  

Bu sorulardan yola çıkan Buradan Nereye? forum serisi, yakın dönemde Türkiye kültür-sanat alanında açılan tartışmaları ele alan bir dizi kamuya açık buluşmadan oluşuyor. Bu buluşmalar, örgütlü, müşterek, şeffaf, adil ve katılımcı bir kültür-sanat ortamı için yeni bir çerçeve teklif etmeyi planlıyor.  

Queer sanata, interdisipliner ve kolektif projeler oluşturmak isteyen sanatçılara ve ana akımda yer bulamayan üretimlere, paylaşım ortamı sunmayı amaçlayan gri alan, yıl boyunca periyodik aralıklarla karma veya kişisel sergiler ortaya çıkarırken, kolektif performanslarla bağımsız sanatçılara da alan açıyor.

"Çapak; gözden dışarı atılan ölü deri, görüntüde bir arıza, kirin ve tozun baskıdaki izidir.

Çapak: Bağımsız, süreli bir yayındır.
Genellikle online, fırsatını bulursa basılıdır.
Görünürlük telaşının dışında kalarak üretmenin ve görüntünün sınırları üzerine düşünür.

Çapak: Birbirine uzanarak hareket etmenin gücüne inanır.
Sanatın içinden doğan ve dışına taşan, disiplinlerarası karşılaşmalara alan açmayı amaçlar."

Antakya’daki Asi Nehri’nin unutulmuş hafızasını ve hikayelerini bir araya getiren bu çalışma Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi’nden Ebru Bingöl, italyan kolektif Paesaggi Migranti ve sinema alanında çalışmalar yapan Erinç Ulusoy’un bir araya gelerek 2020 yılında gerçekleştirdikleri kolektif bir animasyon belgesel. Tayfun Türkkanın seslendirdiği çalışmanın animasyonlarını ise Bilal Geliç, İrem İnce Keller ve Alper Kara çizdi.

Bugünden geçmişe bakmak, günümüzden geleceğe bir iz bırakmak için bu coğrafyanın hikayelerini bize aktaran belgeselin seslendirmesini sizlerle paylaşıyor, kaybettiğimiz her değerin yasını tutuyoruz.